Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je predmetna parcela bila poljoprivredno zemljište kako u vreme donošenja rešenja o eksproprijaciji tako i u momentu određivanja naknade i primenom člana 41. stav 2. i člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji odredili naknadu za eksproprisano poljoprivredno zemljište, u visini tržišne vrednosti utvrđene veštačenjem.

Po oceni Vrhovnog suda, zaključak nižestepenih sudova se za sada ne može prihvatiti, jer je zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano. Zato je određivanje vrste eksproprisanog zemljišta od pravnog značaja za ispunjenje zakonske obaveze iz navedene zakonske odredbe, jer se naknada u novcu određuje i za poljoprivredno i za građevinsko zemljište prema njegovoj tržišnoj ceni, ali i ustavne obaveze iz člana 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, jer pravo svojine može biti ograničeno samo u javnom interesu, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Dakle, materijalna pretpostavka za ostvarivanje naknade, koja ne može biti niža od tržišne je tretiranje eksproprisanog zemljišta u skladu sa njegovim stvarnim statusom od strane nadležnih organa, zato što od toga zavisi visina naknade.

Izloženo stanovište sudova je ispravno kada je promena namene zemljišta nastala nakon pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, ali nije prihvatljivo kada je do iste došlo pre donošenja tog rešenja. Nižestepeni sudovi su u tom smislu propustili da u celini cene spise eksproprijacije, između ostalog i Zapisnik Gradske uprave Grada Valjeva, Odeljenja za imovinske poslove i opštu upravu broj 465-13/2022-08 od 11.04.2022.godine u kome je konstatovano da je pravnosnažnim rešenjem od 07.12.2021. godine, eksproprisana kat. parcela .../... KO ... i prešla u pravo javne svojine Republike Srbije, a za potrebe JP „Putevi Srbije“, radi izgradnje državnog puta 1B reda br. 27 Loznica-Valjevo-Lazarevac, deonica: Iverak-Lajkovac, a na osnovu rešenja Vlade RS br.465-4298/2020-1 od 28.05.2020. godine, kojim je utvrđen javni interes za eksproprijaciju, administrativni prenos i nepotpunu eksproprijaciju u skladu sa Prostornim planom područja posebne namene državnog puta 1 B reda 27 Loznica-Valjevo-Lazarevac, deonica: Iverak-Lajkovac, kao objekta od posebnog značaja za Republiku Srbiju.

Pravna dejstva obuhvata određenog zemljišta planskim dokumentom propisana su Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09 sa kasnijim izmenama dopunama). Tim zakonom, pored ostalog, propisano je: da je građevinsko zemljište ono zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom (član 82.). Stupanjem na snagu planskog dokumenta kojim je promenjena namena zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnici tog zemljišta stiču prava i obaveze propisane tim zakonom i podzakonskim aktima donetim na osnovu zakona, bez obzira na činjenicu što organ nadležan za upis nepokretnosti i prava nad njima nije sproveo promenu u javnoj knjizi o evidenciji nepokretnosti i prava (član 83. stav 2.); od dana stupanja na snagu planskog dokumenta, kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (član 88. stav 9.).

Sledom izloženog, stupanjem na snagu planskog akta pre donošenja rešenja o eksproprijaciji izvršena je promena namene predmetne parcele iz poljoprivrednog u građevinsko zemljište, bez obzira na kasniju deobu osnovne parcele. Od tog dana predlagači ostvaruju sva prava vlasnika građevinskog zemljišta, što znači da imaju pravo na naknadu za eksproprisano zemljište prema tržišnoj ceni građevinskog zemljišta, bez obzira na to što je organ nadležan za upis nepokretnosti i prava nad njima nije sproveo promenu u katastru nepokretnosti.

O svemu tome nižestepeni sudovi nisu vodili računa i pogrešno zaključuju da je reč o poljoprivrednom zemljištu, te stoga nisu utvrdili tržišnu vrednost nepokretnosti kao građevinskog zemljišta. Usled neprimenjivanja navedenih zakonskih odredbi nije pravilno utvrđeno činjenično stanje – visina novčane naknade, zbog čega su nižestepena rešenja ukinuta i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će, imajući izloženo u vidu, odrediti novčanu naknadu za eksproprisano zemljište prema njegovom stvarnom statusu u vreme eksproprijacije osnovne parcele, a ne onom sa kojim je upisano u katastru nepokretnosti.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković