.jpg "Sudska praksa")
Republika Srbija
VRHOVNI KASACIONI SUD
Rev 2797/2020
17.09.2020. godina
Beograd
U IME NARODA
Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branislava Bosiljkovića, predsednika veća, Branke Dražić i Danijele Nikolić, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ..., čiji je punomoćnik Svetislav Veličković advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije - Ministarstvo pravde, koju zastupa Državno pravobranilaštvo - Odeljenje u Leskovcu, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužilje AA izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Nišu Gž 4843/2019 od 03.12.2019. godine, u sednici veća održanoj dana 17.09.2020. godine, doneo je
P R E S U D U
ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužilje AA izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Nišu Gž 4843/2019 od 03.12.2019. godine.
O b r a z l o ž e nj e
Presudom Osnovnog suda u Leskovcu P 3688/19 od 04.07.2019. godine, stavom prvim izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev tužilje AA iz ... i obavezana tužena Republika Srbija - Ministarstvo pravde da tužilji na ime rehabilitacionog obeštećenja - naknade nematerijalne štete za pretrpljene duševne bolove zbog neosnovanog lišenja slobode supruga, sada pokojnog VV bivšeg iz ..., isplati iznos od 400.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 04.07.2019. godine do isplate u roku od 15 dana od dana prijema presude pod pretnjom prinudnog izvršenja. Stavom drugim izreke, odbijen je deo zahteva tužilje za naknadu nematerijalne štete zbog pretrpljenih duševnih bolova zbog neosnovanog lišenja slobode, od dosuđenog iznosa od 400.000,00 dinara do traženog iznosa od 500.000,00 dinara. Stavom trećim izreke, obavezana je tužena da tužiocima AA i BB na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 184.825,00 dinara u roku od 15 dana od dana prijema presude, a ukoliko iste ne isplati obavezuje se da na dosuđeni iznos plati tužiocima zakonsku zateznu kamatu počev od dana izvršnosti presude do konačne isplate, sve pod pretnjom prinudnog izvršenja.
Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 4843/2019 od 03.12.2019. godine, stavom prvim izreke, preinačena je presuda Osnovnog suda u Leskovcu P 3688/19 od 04.07.2019. godine u stavu prvom i trećem izreke, tako što je odbijen tužbeni zahtev tužilje AA iz ... da se tužena Republika Srbija - Ministarstvo pravde obaveže da tužilji na ime rehabilitacionog obeštećenja - naknade nematerijalne štete za pretrpljene duševne bolove zbog neosnovanog lišenja slobode supruga, sada pokojnog VV bivšeg iz ..., isplati iznos od 400.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 04.07.2019. godine do konačne isplate. Stavom drugim izreke, obavezana je tužena da tužiocu BB naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 44.500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti odluke do konačne isplate, sve u roku od 15 dana od dana prijema presude. Stavom trećim izreke, obavezana je tužilja AA iz ... da tuženoj Republici Srbiji - Ministarstvu pravde isplati na ime naknade troškova drugostepenog postupka iznos od 12.000,00 dinara.
Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja AA je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.
Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. Zakona o parničnom postupku (ZPP), Vrhovni kasacioni sud je našao da tužiljina revizija nije osnovana.
U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Bitna povreda odredaba parničnog postupka iz tačke 12. stava 2. navedenog člana istaknuta u reviziji nije zakonom (član 407. stav 1. tačka 2. ZPP) predviđena kao razlog za reviziju. Pozivanje tužilje na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP, učinjenu u drugostepenom postupku, je paušalno jer u reviziji nisu navedene odredbe procesnog zakona koje drugostepeni sud nije primenio ili je pogrešno primenio, što je uticalo ili moglo uticati na pravilnost odluke o žalbi.
Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je supruga sada pokojnog VV (brak zaključen tokom 1948. godine). Tužiljin suprug bio je lišen slobode u periodu od 17.12.1950. godine do 10.03.1953. godine, zbog prekršaja iz člana 2. tačka 6. Zakona o prekršajima protiv javnog reda i mira. Suprug tužilje je umro tokom 1980. godine. Pravnosnažnim rešenjem Višeg suda u Beogradu Reh. 345/10 od 01.06.2015. godine sada pokojni VV je rehabilitovan - utvrđeno da je bio žrtva progona iz političkih i ideoloških razloga i da je ništavo rešenje Komisije za prekršaje Narodnog odbora II reona Grada Beograda br. 408 od 24.02.1951. godine.
Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, drugostepeni sud je pravilnom primenom materijalnog prava preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev kojim je tužilja tražila naknadu nematerijalne štete za duševne bolove zbog neosnovanog lišenja slobode njenog sada pokojnog supruga.
Prema važećem Zakonu o rehabilitaciji („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 92/11), pravne posledice rehabilitacije za rehabilitovano lice i za druga lica određena tim zakonom su mere uklanjanja i ublažavanja posledica ništavih, odnosno nepunovažnih akata i radnji kojima su ta lica bila lišena života, slobode ili drugih prava iz političkih, verskih, nacionalnih i ideoloških razloga. Ove mere, pored ostalog, predviđaju i pravo na obeštećenje za materijalnu i nematerijalnu štetu (rehabilitaciono obeštećenje).
Prava koja pripadaju rehabilitovanim licima propisana su članom 20. Zakona o rehabilitaciji, dok su članom 21. tog zakona propisana prva koja imaju druga lica. Pravo na rehabilitaciono obeštećenje bliže je uređeno odredbom člana 26. Zakona o rehabilitaciji.
Iz navedenih odredbi proizilazi da su druga lica kojima je zakon priznao pravo svrstana u tri grupe, i od toga kojoj grupi pripadaju zavisi i obim njihovog prava. Tako lica iz člana 7. tačka 5. Zakona o rehabilitaciji (deca rehabilitovanih lica koja su rođena za vreme trajanja povrede prava i slobode roditelja ili su za to vreme rasla bez roditeljskog staranja) imaju, pored prava iz zdravstvenog osiguranja, i pravo na naknadu nematerijalne štete za duševne bolove zbog lišenja slobode. Bračni drug, deca i roditelji, odnosno braća i sestre i vanbračni partner rehabilitovanog lica imaju pravo na naknadu nematerijalne štete za duševne bolove zbog smrti bliskog lica, pod uslovom da je između njih i umrlog rehabilitovanog lica postojala trajnija zajednica života. Konačno, naslednici rehabilitovanog lica imaju pravo na vraćanje konfiskovane imovine ili imovine oduzete po osnovu propisa iz člana 2. stav 1. navedenog zakona, odnosno obeštećenje za tu imovinu.
Iz izloženog sledi da bračni drug umrlog rehabilitovanog lica ima pravo na naknadu nematerijalne štete za duševne bolove zbog smrti tog lica, pod uslovom da je između njih postojala trajnija zajednica života. Pravo na naknadu nematerijalne štete za duševne bolove zbog neosnovanog lišenja slobode pripada rehabilitovanom licu, a ako ono nije u životu to pravo pripada njegovoj deci koja su rođena za vreme trajanja povrede prava i slobode roditelja, ili su za to vreme rasla bez roditeljskog staranja.
Iz navedenih razloga, po shvatanju Vrhovnog kasacionog suda, nisu osnovani navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava.
S`toga je, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno kao u izreci.
Predsednik veća - sudija
Branislav Bosiljković, s.r.
Za tačnost otpravka
Upravitelj pisarnice
Marina Antonić
