Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2349/23 od 28.09.2023. godine odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i navedena prvostepena presuda u pobijanom usvajajućem delu je potvrđena. Odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23 – drugi zakon) i utvrdio da revizija tuženog nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Bitna povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP, na koju se navodima revizije ukazuje, nije predviđena kao razlog za izjavljivanje revizije odredbom člana 407. stav 1. tačka 2. ZPP. U postupku donošenja pobijane presude nije došlo do pogrešne ili nepravilne primene odredaba Zakona o parničnom postupku, te nema ni bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP učinjenih od strane drugostepenog suda.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su parcele broj .../4, .../9 i .../8 KO Veternik, stekli po osnovu ugovora o poklonu od svoje majke i rešenja o nasleđivanju nakon majčine smrti.

Za parcelu .../4 površine 290m2 upisanu u list nepokretnosti ... KO Veternik je utvrđeno da je u celosti privedena planskoj nameni za deo regulacije ulice po Regulacionom planu Adice u Novom Sadu ( „Službeni list Grada Novog Sada“ br. 15/02 i 17/03), te kao dobro u opštoj upotrebi predstavlja javnu svojinu Grada Novog Sada, a prema utvrđenoj tržišnoj vrednosti od 12.352,10 dinara/m2 ekvivalent tržišne vrednosti za suvlasničku pripadnost na ovoj parceli iznosi za tužioca AA 1.185.805,60 dinara, a za suvlasničke udele tužilja iznosi po 1.198.153,70 dinara.

Za parcelu .../9 površine 85m2 upisanu u list nepokretnosti br.... KO Veternik, je utvrđeno da je u celosti privedena javnoj nameni prema Planu detaljne regulacije prostora za stanovanje u Veterniku između nasipa i Adica („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 26/17), te u celosti kao dobro u opštoj upotrebi predstavlja javnu svojinu Grada Novog Sada, a prema utvrđenoj tržišnoj vrednosti od 12.352,10 dinara/m2 i suvlasničkim udelima, ekvivalent tržišne vrednosti za suvlasnički udeo AA od 41/75 dela iznosi 580.548,70 dinara, za suvlasnički udeo BB od 9/75 dela iznosi 123.352,10 dinara i za suvlasnički udeo VV od 41/75 dela iznosi 580.548,70 dinara.

Za parcelu .../8 ukupne površine 1810m2 upisanu u list nepokretnosti br.... KO Veternik, sa udelima tužioca AA u 41/75, tužilje BB u 9/75 i tužilje VV u 25/75, je utvrđeno da je Planom detaljne regulacije prostora za stanovanje u Veterniku između nasipa i Adice („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 26/17) koji je stupio na snagu 04.06.2017. godine, u celosti planirana za ulicu, a javnoj nameni privedena u površini od 874m2, što čini 48,29% njene ukupne površine, dok se preostala površina od 936m2 koristi kao delovi ograđenih dvorišta susednih kp .../7 koja ima površinu 607m2 i .../6 koja ima površinu 2301m2, nastalih deobom koju su tužioci izvršili u januaru 2021. godine, kao i da tržišna vrednost 1m2 zemljišta ove parcele iznosi 12.352,10 dinara/m2.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su na osnovu člana 58. Ustava Republike Srbije odlučili da tužiocima pripada novčana naknada za suvlasničke pripadnosti na spornim parcelama i da se na njihovim udelima ima upisati javna svojina tuženog Grada Novog Sada, s obzirom da je tužiocima bez sprovedenog postupka eksproprijacije faktički oduzeto zemljište parcela br. .../4, .../9, celom površinom privedenih nameni utvrđenoj planskim aktima koje je donela tužena lokalna samouprava, kao i deo parcele .../8 koji je priveden planskoj nameni, a da su u delu parcele .../8 koji se koristi kao dvorište susednih parcela, tužioci ograničeni u pravu svojine zbog planskog akta tuženog, jer od tri su pet rata koji čine pravo svojine, donošenjem planskih akata ostala im je samo mogućnost držanja tog dela parcela, a onemogućeni su u slobodnom korišćenju i raspolaganju.

Po nalaženju Vrhovnog suda, pogrešno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev za deo parcele .../8 koji se nalazi u okviru ograđenih poseda sa susednim kp .../7 i .../6, u suvlasništvu i neuskraćenom uživanju imovine tužilaca. U preostalom delu materijalno pravo je pravilno primenjeno.

Odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1); pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2); zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3).

Prema članu 3. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, vlasnik ima pravo da svoju stvar drži, da je koristi i njome raspolaže, u graicama određenim zakonom (stav 1); svako je dužan da se uzdržava od povrede prava svojine drugog lica (stav 2). Po odredbama člana 14. stav 1. i 2. ovog zakona navedena prava pripadaju i suvlasnicima.

Prema Zakonu o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 153/20), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, ulice, trgovi, javni parkovi ...) (član 10. stav 2); dobra u opštoj upotrebi su u svojni Republike Srbije, izuzev državnih puteva drugog reda, koja su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorianih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo auto-puta ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih parkova, koji su u svojni jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze (član 10. stav 10).

U konkretnom slučaju utvrđeno je da je parcela .../8 prvi put planirana za javnu namenu u važećem planskom aktu Planu detaljne regulacije prostora za stanovanje u Veterniku između nasipa i Adica („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 26/17) koji je stupio na snagu 04.06.2017. godine i kojim je ova parcela u celosti planirana za javnu namenu, ali da je planiranoj nameni faktički privedena površina od 874m2, a da se preostali deo parcele koristi u okviru ograđenog poseda sa susednim parcelama .../7 i .../6, čiji su suvlasnici takođe tužioci. U takvoj situaciji, za zemljište koje nije ni pravno ni faktički privedeno nameni predviđenoj planskim aktom, niti se koristi kao površina javne namene, nema elemenata za zaključak da planski akt iz 2017.godine ima za posledicu takvo ograničenje imovine tužilaca koje vodi isplati tržišne naknade. Tuženi ima funkciju urbanističkog planiranja građevinskog područja i donošenja prostornih planova, ali za isplatu naknade po osnovu oduzimanja ili lišenja prava svojine sama činjenica donošenja planskih akata nije dovoljna, ako se ne dokažu činjenice o povredi mirnog uživanja prava na određenom zemljištu i bez oduzimanja. Imajući u vidu da je teret dokazivanja činjenica o ograničenju svojine kao posledici postojanja i sadržine planskog akta tuženog na tužiocima po članu 231 ZPP, i da je na valjanim razlozima zasnovano obrazloženje prvostepenog suda o neprihvatanju tvrdnje tužilaca o odbijanju imenovanog investitora da kupi sporno zemljištve, jer nije dokazana, Vrhovni sud je stanovišta da za deo parcele .../8 koji nije priveden planskoj nameni, tužioci ne ostvaruju pravo na isplatu novčane naknade i utvrđenje o pravu svojine Grada Novog Sada. Ovo zato što utvrđene činjenice ne vode zaključku da postoji uzročno-posledična veza između planske aktivnosti tuženog, na kojoj tužioci činjenično zasnivaju zahtev i postojećeg faktičkog stanja, odnosno da je kao posledica planske aktivnosti tuženog proizišla okolnost da je deo sporne parcele .../8 pripojen dvorištima susednih parcela u susvojini tužilaca i da su tužioci ograničeni u pravima na realnom delu ove nepokretnosti.

Prema udelima tužilaca na celoj parceli .../8, faktički privedenoj planiranoj nameni u površini od 874m2, što čini 48,29%, i prema utvrđenoj tržišnoj vrednosti 12.352,10 dinara/1m2, tužiocu AA računato prema površini 478m2 pripada 5.904.303,80 dinara, tužilji BB računato prema površini 217m2 pripada 1.296.970,50 dinara i tužilji VV računato prema površini 291m2 pripada 3.594.461,10 dinara. Sledom toga, osnovan je i deo zahteva tužilaca za utvrđenje javne svojine Grada Novog Sada i trpljenje upisa tog prava u javnoj evidenciji o nepokretnostima, i to za tužioca AA u 20/75 , tužilju BB u 4/75 i tužilju VV u 12/75 na predmetnoj parceli .../8 KO Veternik. U ovom delu vezano za parcelu .../8, kao i u delu koji se odnosi na parcele .../4 i .../9, odgovarajućem primenom materijalnog prava nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev pravilno usvojili, pošto se zemljište u susvojini tužilaca planirano za javnu površinu faktički koristi od strane neograničenog broja trećih lica i ne postoji mogućnost da se ponovo uspostave prava koja tužiocima pripadaju kao suvlasnicima stvari.

Prema ishodu spora u kom su tužioci postigli uspeh sa većim delom postavljenih zahteva, tužioci ostvaruju pravo na naknadu troškova postupka, na osnovu člana 153. stav 2. ZPP.

Preinačenje presude nema uticaja na visinu dosuđene naknade troškova postupka, u okviru tužiocima pripadajuće po članu 154. ZPP.

Iz iznetih razloga, primenom odredbi članova 416. stav 1. i 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković