Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava, s pozivom na odredbe člana 404. ZPP.

Tužena je podnela odgovor na reviziju. Troškove nije tražila.

Po oceni Vrhovnog suda, ispunjeni su uslovi iz člana 404. ZPP za odlučivanje o posebnoj reviziji tužene radi ujednačavanja sudske prakse po pitanju odgovornosti Republike Srbije za materijalnu štetu nastalu zbog potpunog ili delimičnog neizvršenja pravnosnažnih i izvršnih sudskih odluka, odnosno u stečaju utvrđenih potraživanja zaposlenih iz radnog odnosa koja su bez njihove krivice ostala neizvršena i u postupku stečaja vođenim nad stečajnim dužnikom sa većinskim društvenim ili državnim kapitalom. Stoga je odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužiocu je zaključkom Privrednog suda u Beogradu St 268/2012 od 17.12.2013. godine utvrđeno potraživanje u stečajnom postupku koji se sprovodi nad stečajnim dužnikom „Navip“ a.d. u stečaju Beograd – Zemun, koje predstavlja preduzeće sa većinskim društvenim, odnosno državnim kapitalom, u prvom isplatnom redu u iznosu od 69.295,55 dinara i u trećem isplatnom redu od 28.378,53 dinara. Rešenjem Privrednog suda u Beogradu R4 St 601/2019 od 19.04.2019. godine usvojen je prigovor tužioca i utvrđeno da je tužiocu povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u označenom stečajnom postupku, a stečajnom sudiji naloženo da u roku od četiri meseca od dana prijema tog rešenja preduzme neophodne mere i radnje koje su potrebne da bi se pristupilo okončanju tog postupka, ali taj postupak još uvek nije okončan. Tužiocu je u stečajnom postupku u celosti isplaćeno potraživanje od 69.295,55 dinara, koje mu je priznato u prvom isplatnom redu, dok mu potraživanje od 28.378,53 dinara, nije isplaćeno u celosti (dana 23.12.2020. godine tužiocu je isplaćen iznos od 2.013,69 dinara).

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su o pravu tužioca na naknadu imovinske štete zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i odgovornosti tužene Republike Srbije odlučili primenom članova 1, 3. stav 1, 4, 22, 31. i 32. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, u vezi s članom 172. Zakona o obligacionim odnosima, nalazeći da postoji uzročno-posledična veza između rada organa tužene i prouzrokovane štete, jer je potraživanje tužioca nastalo u vreme dok je tužena bila većinski vlasnik stečajnog dužnika.

Osnovano se revizijom tužene ukazuje da je zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 31. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku („Službeni glasnik Republike Srbije“ br. 40/2015), propisano je da stranka može da podnese tužbu protiv Republike Srbije za naknadu imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku, u roku od godinu dana od kad je stekla pravo na pravično zadovoljenje (stav 1). Odgovornost Republike Srbije za imovinsku štetu izazvanu povredom prava na suđenje u razumnom roku je objektivna (stav 3). Republika Srbija odgovara za materijalnu štetu nastalu zbog potpunog ili delimičnog neizvršenja pravnosnažnih i izvršnih sudskih odluka, odnosno u stečaju utvrđenih potraživanja zaposlenih iz radnog odnosa koji su bez njihove krivice ostale neizvršene i u postupku stečaja vođenom nad stečajnim dužnikom sa većinskim društvenim ili državnim kapitalom, uz uslov da je prethodno utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku (zaključak usvojen na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda do 02.11.2018. godine, dopunjen na sednici Građanskog odeljenja od 27.09.2019. godine). U pogledu izvršnih dužnika koji ne spadaju u napred navedenu kategoriju, već se radi o fizičkim licima ili pravnim licima koja nisu osnovana na bazi društvenog ili državnog kapitala, svakako je nužno utvrđivati uzročno-posledičnu vezu između povrede prava na suđenje u razumnom roku i nenaplaćenog potraživanja, te da li je isključivi razlog nemogućnosti naplate tih potraživanja neadekvatno postupanje suda. Nužno je dokazati da je dužnik u trenutku pokretanja postupka za naplatu imao dovoljno novčanih sredstava u imovini i da je poštujući redosled isplate mogao da se naplati da je sud efikasno postupao i preduzimao delotvorne radnje u cilju naplate propisane odgovarajućim Zakonom o izvršenju.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da potraživanje tužioca jeste iz radnog odnosa, ali činjenicu da li je stečajni dužnik „Navip“ a.d. Beograd u vreme nastanka potraživanja bio u većinskom državnom, odnosno društvenom kapitalu, nižestepeni sudovi nisu razjasnili na siguran i pouzdan način, imajući u vidu da se radi o preduzeću koje je privatizovano po Zakonu o svojinskoj transformaciji, rešenjem Ministarstva za privredu i privatizaciju od 02.01.2001. godine. U nižestepenim odlukama se ne navodi iz kog perioda potiče potraživanje koje je tužiocu priznato u stečajnom postupku, pa imajući u vidu da je stečajni dužnik „Navip“ a.d. Beograd prošao kroz svojinsku transformaciju neophodno je utvrditi promene u kapitalu izvršene u periodu nastanka predmetne obaveze.

U ponovnom postupku, prvostepeni sud će, imajući u vidu primedbe iz ovog rešenja, potpuno i pravilno utvrditi činjenično stanje od značaja za pravilnu primenu materijalnog prava i na nesumnjiv način utvrditi strukturu kapitala, tj. vlasničku strukturu preduzeća „Navip“ a.d. Beograd u stečaju, odnosno kada je nastalo predmetno potraživanje i da li je tada dužnik imao većinski društveni ili državni kapital. Pošto utvrdi navedene činjenice, imaće u vidu da u slučaju ukoliko se utvrdi da u momentu nastanka potraživanja stečajni dužnik nije poslovao sa državnim, odnosno društvenim kapitalom, da je nužno dokazivanje uzročno- posledične veze između povrede prava na suđenje u razumnom roku i nenaplaćenog potraživanja, te utvrđivanje da je isključivi razlog nemogućnosti naplate tih potraživanja neadekvatno postupanje suda.

Kako pravilna primena materijalnog prava zavisi od utvrđenja navedenih činjenica, prvostepeni sud će u ponovnom postupku postupiti po iznetim primedbama ovog suda, pravilno u potpuno utvrditi činjenično stanje, nakon čega će pravilnom primenom materijalnog prava doneti pravilnu i na zakonu zasnovanu odluku.

Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka, jer ista zavisi od konačnog ishoda parnice.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković