Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 475/25 od 25.11.2025. godine, u stavu 1. izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog – protivtužioca BB iz ... i potvrđena presuda Osnovnog suda u Čačku P2 broj 54/24 od 30.06.2025. godine, u stavovima prvom, drugom, trećem, četvrtom, petom, sedmom, osmom i devetom izreke presude. Stavom dva izreke, odbačena je kao nedozvoljena žalba tuženog izjavljena protiv stava šest izreke presude Osnovnog suda u Čačku, a stavom tri izreke, odbijen je kao neosnovan zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Blagovremenom revizijom tuženi – protivtužilac pobija pravnosnažnu presudu donetu u drugom stepenu zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava. Ističe da nižestepeni sudovi nisu pravilni ocenili u čemu je najbolji interes deteta i da nisu o tome dali razloge, imajući u vidu da mal. GG duži vremenski period živi sa ocem i da prema sudskoj odluci treba da bude izmešten iz sredine u kojoj već živi, u kojoj je prilagođen i da ni prema nalazu Centra za socijalni rad nije utvrđena bilo kakva teškoća u funkcionisanju, bilo kakva opasnost ili štetnost. Predlaže da se drugostepena presuda ukine ili da se ukinu obe presude i predmet vrati na ponovno suđenje prvostepenom sudu ili da se ukine odluka drugostepenog suda sa nalogom da drugostepeni sud održi raspravu radi pravilnog i potpunog utvrđenja činjeničnog stanja. Troškove traži i opredeljuje.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu odredbe člana 408. ZPP i odlučio kao u izreci.

Prema članu 227. stav 2. Porodičnog zakona pravnosnažna presuda u bračnom sporu u delu u kome je doneta odluka o poništenju ili razvodu braka se ne može pobijati vanrednim pravnim lekovima, pa je na osnovu člana 413. ZPP odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, stranke su zaključile brak dana ... 2008. godine u Čačku koji je upisan u MK venčanih za matično područje Čačak za 2008. godine pod rednim brojem ... . Iz ovog braka su izrodili decu, ćerku VV rođenu ..2008. godine i sina GG, rođenog ...2018. godine. Bračna zajednica je prekinuta krajem decembra meseca 2023. godine kada se tužilja AA sa mal. ćerkom VV iselila iz porodične kuće i uselila u kuću svojih roditelja. Mal. GG je ostao sa ocem i od prekida zajednice deca nisu redovno viđala drugog roditelja. Tužilja je po zanimanju ... i zaposlena je kod ... „...“ a.d. ... . Ostvarila je zaradu za septembar mesec 2024. godine u iznosu od 103.086,57 dinara, za oktobar 2024. godine 114.048,40 dinara, za novembar mesec 108.889,73 dinara, za decembar mesec 119.769,22 dinara, za januar 2025. godine 105.514,97 dinara i za februar mesec 91.825,33 dinara. Tužilja AA živi u porodičnoj kući roditelja sa majkom i mal. VV, a otac je preminuo. Majka tužilje je penzioner, a sa njima živi i bratanica tužilje, DD koja ima ... godina, čija je majka radno angažovana u ..., a otac se nalazi na .... u ..., i sa svima je u korektnim odnosima. Poseban deo stambene jedinice izdaju i imaju stanare. Tužilja je opredelila iznos mesečnih troškova ishrane za mal. VV u iznosu od 20.000,00 dinara i još 10.000,00 dinara na ime troškova odeće, obuće, troškova odlaska na trening i troškova ekskurzije. Mesečne potrebe mal. GG tužilja je opredelila u manjem iznosu, ukupno 20.000,00 dinara računajući troškove ishrane, odeće i obuće. Tužilja snosi troškove komunalnih usluga, utrošene električne energije, vode, komunalija ukupno 17.000,00 dinara i u kući se greju na struju.

Tuženi BB je ..., i zaposlen je u privrednom subjektu „...“ kao .... . Za septembar mesec 2024. godine tuženi je ostvario zaradu od 115.133,33 dinara, za oktobar 96.355,02 dinara, za novembar 95.488,91 dinar, za decembar 87.621,52 dinara, za januar 2025. godine 108.398,80 dinara i za februar mesec 2025. godine 93.339,99 dinara. Iz prethodnog braka ima dete koje nije video 15 godina, jer mu to brani bivša supruga. Živi u porodičnoj kući sa ocem, penzionerom i mal. GG. Ima rođenu sestru u ... sa kojom je u redovnom kontaktu. Opredelio je troškove ishrane za njega i mal. GG za nedelju dana u iznosu od po 10 do 15.000,00, kao i troškove odeće za mal. GG u iznosu od 12.000,00 dinara računajući troškove obuće. Tuženi BB snosi troškove odlaska na ekskurzije, troškove kupovine knjiga i školskih potrepština u iznosu od 7.000,00 dinara, a troškovi higijene su opredeljeni na oko 10.000,00 do 15.000,00 dinara. Pored toga, mal. ćerki VV plaća za izlazak u grad po 2.000,00 dinara, a prethodne godine joj je kupio dva para patika koje su koštale 24.000,00 odnosno 16.000,00 dinara. Kupovao joj je i odeću, odnosno potrepštine kada je išla na more u iznosu od 15.000,00 dinara. Nije mogao da opredeli tačne mesečne potrebe mal. VV s obzirom da živi kod majke.

Na osnovu mišljenja Centra za socijalni rad Čačak, utvrđeno je da su stambeni uslovi oba roditelja zadovoljavajući, ali da je komunikacija supružnika opterećena netrpeljivošću i uzajamnim optuživanjem za nastale porodične prilike što se negativno odražava na kvalitet njihove roditeljske saradnje, a na kraju se ogleda u tome što deca žive razdvojeno od trenutka prekida ove zajednice. Mal. VV je izrazila autentičnu želju da i dalje živi sa majkom, a da se sa ocem viđa kao što je predloženo. Mal. GG je vezan za oba roditelja, ali ne želi da bira sa kim će da živi da ih ne bi povredio. Kod mal. GG je primetna lojalnost ocu, on oseća da je otac povređeniji u ovom postupku. Maloletna deca nemaju mnoge zajedničke aktivnosti i interesovanja zbog razlike u godinama. Majka je motivisana da samostalno vrši roditeljsko pravo u odnosu na oba deteta. Tuženi sa tim nije saglasan, jer smatra da zajednički treba da vrše roditeljsko pravo. Imajući u vidu uzrast i mišljenje mal. VV, Centar je dao mišljenje da devojčica treba da bude poverena majci, a procenio je da mal. GG aktuelno više prija boravak sa ocem jer mu otac kupuje najskuplje igračke, poznata mu je sredina i životno okruženje, ali istovremeno oseća blag konflikt lojalnosti u odnosu na oca zato što ga doživljava kao povređenog u razvodu. Dečakov stav vezan za ostanak kod oca pod uticajem je oca i to verbalno i neverbalno, a ceneći uzrast i razvojne potrebe mal. dece, procenu roditeljske funkcionalnosti, činjenicu da majka uspešnije razdvaja roditeljsku i partnersku ulogu u aktuelnom momentu, te poštujući interese mal. dece da se ne razdvajaju, Centar je dao mišljenje i predlog da se oba mal. deteta povere majci na dalju brigu, negu i vaspitanje, te da prebivalište bude na adresi majke. Centar je izrazio mišljenje da je najbolji interes mal. dece da se ne razdvajaju zbog benefita zajedničkog života i mogućnosti razvijanja jake emocionalne povezanosti. Ovo zato što je u slučaju razdvajanja dece mogućnost razvijanja emocionalne povezanosti slabija. U odnosu na promenu mesta stanovanja mal. GG, Centar je dao mišljenje da bi dete doživelo stres od promene sredine, ali ne veći od stresa koji doživljava prilikom polaska u školu. Detetu nije nepoznat život sa majkom kao što nije ni sa ocem, pa bi se najveća promena odnosila na promenu sredine u kojoj živi.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su razveli brak parničnih stranaka, usvojili zahtev tužilje utvrdivši da majka samostalno vrši roditeljsko pravo nad zajedničkom decom stranaka, te da je njihovo prebivalište na adresi majke. Prema njenom predlogu utvrđen je model održavanja ličnih odnosa između mal. dece i oca, a zahtev tuženog-protivtužioca kojim je tražio da mu se poveri na samostalno vršenje roditeljskog prava mal. GG, te na čuvanje negu i vaspitanje i da se kao njegovo prebivalište utvrdi adresa tuženog, odbijen je kao neosnovan.

Revizijski sud je ocenom navoda revizije, razloga prvostepenog i drugostepenog presuđenja ocenio da je revizija osnovana i da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo, zbog čega je činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno. Odluke nižestepenih sudova ne sadrže dovoljno obrazloženje iz koga bi nesumnjivo proizlazilo da je poveravanje maloletne dece majci, posebno maloletnog GG, u najboljem interesu dece. Naprotiv, utvrđenim činjenicama i iznetim razlozima upravo je dovedena u pitanje pravilniost odluke sa aspekta najboljeg interesa posebno mal. GG.

Prema odredbama Porodičnog zakona, svako je dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta u svim aktivnostima koje se tiču deteta. Dete ima pravo da živi sa roditeljima i pravo da se roditelji o njemu staraju pre svih drugih. Dete koje je navršilo 15-tu godinu života i koje je sposobno za rasuđivanje, može odlučiti sa kojim roditeljem će živeti. Dete ima pravo da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi. Dete koje je navršilo 15-tu godinu života, ima pravo da održava lične odnose i sa srodnicima i sa drugim licima sa kojim ga vezuje posebna bliskost ako ovo pravo nije ograničeno sudskom odlukom. Prema članu 62. stav 1. Porodičnog zakona, dete ima pravo na obezbeđenje najboljih mogućih životnih i zdravstvenih uslova za svoj pravilan i potpun razvoj.

Prema članu 65. istog zakona, dete koje je sposobno da formira svoje mišljenje ima pravo slobodnog izražavanja tog mišljenja radi čega ima pravo da blagovremeno dobija sva obaveštenja koja su mu potrebna. Mišljenju deteta se mora posvetiti dužna pažnja o svim pitanjima koja ga se tiču u svim postupcima u kojima se odlučuje o njegovim pravima u skladu sa godinama i zrelošću. Dete koje je navršilo desetu godinu života može slobodno i neposredno izraziti svoje mišljenje u svakom sudskom i upravnom postupku u kome se odlučuje o njegovim pravima, a sud i organ uprave utvrđuju mišljenje deteta u saradnji sa školskim psihologom odnosno organom starateljstva, porodičnim savetovalištem i drugom ustanovom specijalizovanom za posredovanje u porodičnim odnosima a u prisustvu lica koje dete samo izabere. Prema odredbama ovog zakona kojim je određena sadržina roditeljskog prava izvedenog iz dužnosti roditelja u meri koja je potrebna za zaštitu ličnosti, prava i interesa deteta, roditelji imaju pravo i dužnost da čuvaju i podižu dete tako što će se oni lično starati o njegovom životu i zdravlju, a mogu privremeno poveriti dete drugom licu samo ako to lice ispunjava uslove za staratelja. U vaspitanju deteta roditelji imaju prava i dužnost da sa detetom razvijaju odnos zasnovan na ljubavi, poverenju i uzajamnom poštovanju.

U ovom postupku u sporu za vršenje roditeljskog prava po tužbi majke i protivtužbi oca, sudovi su bili dužni da se rukovode najboljim interesom deteta, shodno članu 266. stav 1. Porodičnog zakona. Članom 266. stav 3. ovog zakona je određeno da je u takvom sporu stranka dete koje je sposobno da formira svoje mišljenje i tada je sud dužan da dozvoli detetu da neposredno izrazi svoje mišljenje i da tom mišljenju posveti dužnu pažnju u skladu sa godinama i sa zrelošću deteta, a da mišljenje utvrdi na način i na mestu u skladu sa detetovim godinama i zrelošću osim ako bi to očigledno bilo u suprotnosti sa najboljim interesom deteta.

Imajući u vidu uzrast mal. VV i njenu jasno izraženu volju da nastavi da živi sa majkom, nižestepeni sudovi su postupili u skladu sa navedenim odredbama. Ali, u odnosu na mal. GG su propustili da utvrde sve relevantne činjenice da bi se moglo zaključiti da je odluka doneta o poveravanju mal. GG majci u njegovom najboljem interesu. Iz datih razloga, ne proizlazi da su sudovi cenili sve pozitivne i negativne efekte odluke da se mal. GG, posle dve i po godine života sa ocem, odvoji od oca i poveri majci na samostalno vršenje roditeljskog prava, što podrazumeva i promenu sredine, promenu škole u kojoj je GG stekao određene socijalne kontakte. Naprotiv, nisu dati valjani razlozi na osnovu kojih bi se moglo zaključiti da je odluka u vezi sa poveravanjem roditeljskog prava u odnosu na mal. GG u njegovom najboljem interesu. Iz izveštaja Centra za socijalni rad proizlazi da između GG i oca postoji jaka emocionalna povezanost i dalje, kao i da postoji nedovoljna emocionalna povezanost između mal. VV i mal. GG, pa će zajedničkim životom i vršenjem roditeljskog prava od strane majke oni imati mogućnost za uspostavljanje bliže emocionalne veze. Navedeno je u suprotnosti sa konstatacijom Centra da među njima nije uspostavljen posebno blizak odnos zbog razlike u godinama i nedostatka zajedničkih aktivnosti i interesovanja. Nisu dati jasni razlozi zbog čega je u najboljem interesu mal. GG mogućnost uspostavljanja jače emocionalne veze sa sestrom mal. VV u uslovima zajedničkog života, u odnosu na već uspostavljenu blisku vezu mal. GG i oca i zašto se daje prednost mogućnosti koja se može, ali ne mora ostvariti i odnosa bliskosti sina i oca koja je već realno uspostavljena dvoipogodišnjim zajedničkim životom. Prekid zajednice mal. GG i njegovog oca, posledično dovodi do promene sredine, promenem škole i školskog okruženja u vezi sa čime nije pribavljeno mišljenje školskog psihologa. Pribavljeno je samo mišljenje Centra za socijalni rad u kome nije dato dovoljno jasno obrazloženje na koji način promena sredine, promena škole, promena školskog okruženja može izazvati stres kod mal. deteta i da li je to u njegovom najboljem interesu. Sledi da su izostali razlozi presude o kriterijumima koji kod iznetog stanja stvari opravdavaju sudsku odluku da se mal. GG odnosno oboje mal. dece povere na samostalno vršenje roditeljskog prava majci, pa je na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno kao u izreci kako bi se u ponovnom postupku utvrdile sve činjenice koje su potrebne da bi se na njima zasnovala odluka o vršenju roditeljskog prava nad mal. decom parničnih stranaka koje će biti u njihovom najboljem interesu, a na osnovu toga i o uređenju ličnih odnosa i izdržavanju dece.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković