U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branislave Apostolović, predsednika veća, Zorane Delibašić i Branislava Bosiljkovića, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., koga zastupa Jovan Mićić, advokat iz ..., protiv tuženih Grada Požarevca, pravnog sledbenika Opštine Požarevac, Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Opštine Požarevac, koga zastupa Gradsko pravobranilaštvo Grada Požarevca, BB iz ..., čiji je punomoćnik Aleksandar Obrenović, advokat iz ... i VV iz ..., čiji je punomoćnik Dušan Šukljević, advokat iz ..., radi utvrđenja, odlučujući o reviziji tuženih BB i VV, oboje iz .... izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 242/19 od 19.02.2019. godine, ispravljene rešenjem Gž 242/19 od 02.07.2019. godine i dopunskog rešenja Gž 242/19 od 02.07.2019. godine, u sednici veća održanoj dana 21.11.2019. godine, doneo je

P R E S U D U

PREINAČUJU SE presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 242/19 od 19.02.2019. godine, ispravljena rešenjem Gž 242/19 od 02.07.2019. godine i dopunsko rešenje Gž 242/19 od 02.07.2019. godine, u drugom stavu izreke presude alineja 1, 2, 3, 4 i trećem stavu izreke i dopunsko rešenje tako što SE ODBIJA kao neosnovana žalba tužioca AA i POTVRĐUJE presuda Osnovnog suda u Požarevcu P br 1541/17 od 05.11.2018. godine u drugom, trećem, četvrtom i petom stavu izreke.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Požarevcu P br 1541/17 od 05.11.2018. godine prvim stavom izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca kojim je traženo: da se poništi Ugovor o zakupu stana na neodređeno vreme u ulici ... ... u ... u objektu „...-...“ br. ..., stan površine 59,78 m2, upisan u list nepokretnosti broj ... na k.p. br .../... KO ..., u stambeno-poslovnoj zgradi u ulici ... ... u ..., zaključen između pravnih prethodnika tuženog Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac, Opštine Požarevac i tuženog BB, zaveden kod Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac pod poslovnim brojem ... dana 08.07.2005. godine; da se poništi Ugovor o otkupu stana u ulici ... ..., bliže opisan u alineji 1 prvog stava izreke prvostepene presude, zaključen između pravnog prethodnika prvotužene Opštine Požarevac, Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac i tuženog BB pod brojem ... dana 22.07.2005. godine, overen u Opštinskom sudu u Požarevcu pod Ov. br. .../... od 22.07.2005. godine; da se poništi Ugovor o zameni stanova zaključen u Požarevcu dana 01.09.2005. godine između tuženih BB i VV, overen u Opštinskom sudu u Požarevcu dana 01.09.2005. godine pod Ov. br. .../..., što su tuženi dužni priznati i trpeti da se tužilac upiše kao vlasnik stana kod RGZ SKN Požarevac i izvrši upis svojine na nepokretnosti opisanoj u alineji 1 u korist tuženog BB; da se obavežu tuženi da nepokretnost opisanu u prvom stavu izreke alineja 1, ispražnjenu od lica i stvari predaju u državinu tužiocu.

Drugim stavom izreke odbijen je eventualni tužbeni zahtev tužioca AA kojim je tražio da se utvrdi da su ništavi i bez pravnog dejstva: Ugovor o zakupu stana u ulici ... ... u ...u objektu „...-...“ broj ..., stan površine 59,78 m2, upisan u list nepokretnosti broj ... na k.p. br .../... KO ..., u stambeno-poslovnoj zgradi u ulici ... ... u ..., zaključen između pravnih prethodnika tuženog Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac, Opštine Požarevac i tuženog BB, zaveden kod Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac pod poslovnim brojem ... od 08.07.2005. godine; Ugovor o otkupu ovog stana zaključen između pravnog prethodnika tužene Opštine Požarevac, Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac i tuženog BB dana 22.07.2005. godine, pod brojem ..., overen u Opštinskom sudu u Požarevcu pod Ov. br. .../... od 22.07.2005. godine; Ugovor o zameni ovog stana zaključen 01.09.2005. godine između tuženog BB i tužene VV, overen pred Opštinskim sudom u Požarevcu pod Ov. brojem .../... dana 01.09.2005. godine, što su tuženi dužni priznati i trpeti, da se kod RGZ SKN Požarevac izvrši brisanje upisa svojine na predmetnom stanu u korist tuženog BB i u korist tužene VV, a da se izvrši upis tuženog Grada Požarevca, kao pravnog sledbenika Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac; da se obavežu tuženi da opisanu nepokretnost predaju u državinu tužiocu.

Trećim stavom izreke obavezan je tužilac da tuženom Gradu Požarevcu naknadi troškove parničnog postupka u ukupnom iznosu od 190.500,00 dinara.

Četvrtim stavom izreke obavezan je tužilac da tuženom BB naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 750.000,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž broj 242/19 od 19.02.2019. godine, ispravljenom rešenjem Gž 242/19 od 02.07.2019. godine odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena prvostepena presuda u prvom stavu izreke, dok je u drugom stavu izreke prvostepena presuda preinačena, tako što je presuđeno da se usvaja eventualni tužbeni zahtev i utvrđuje da su ništavi i bez pravnog dejstva: Ugovor o zakupu stana u ulici ... ... u ... u objektu „...-...“ broj ..., stan površine 59,78 m2, upisan u list nepokretnosti broj ... na k.p. br .../... KO ..., zaključen između pravnih prethodnika tuženog Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac, Opštine Požarevac i tuženog ..., zaveden kod Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac pod poslovnim brojem ... od 08.07.2005. godine; Ugovor o otkupu stana u ulici ... ..., sa bližim podacima kao u drugom stavu izreke drugostepene presude, zaključen između pravnog prethodnika tužene Opštine Požarevac, Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac i tuženog BB dana 22.07.2005. godine, pod brojem ..., overen u Opštinskom sudu u Požarevcu pod Ov. br. .../... dana 22.07.2005. godine; Ugovor o zameni ovog stana zaključen u Požarevcu dana 01.09.2005. godine između tuženih BB i VV, overen pred Opštinskim sudom u Požarevcu dana 01.09.2005. godine pod Ov. brojem .../..., što su tuženi dužni priznati i trpeti, da se na osnovu ove presude, a bez daljeg prisustva i saglasnosti tuženih kod RGZ SKN Požarevac izvrši brisanje upisa svojine na opisanoj nepokretnosti koji je izvršen u korist tuženih BB i VV, a da se izvrši upis u korist Grada Požarevca, kao pravnog sledbenika ranije postojećeg Fonda za izgradnju stanova solidarnosti Požarevac; da se obavežu tuženi da opisanu nepokretnost predaju u državinu tužiocu. Trećim stavom izreke obavezani su tuženi da tužiocu naknade troškove parničnog postupka u iznosu od 255.500,00 dinara.

Dopunskim rešenjem Gž 242/19 od 02.07.2019. godine obavezani su tuženi da tužiocu pored dosuđenih iznosa troškova postupka drugostepenom presudom isplate još iznos od 192.600,00 dinara.

Blagovremeno izjavljenom revizijom tuženi BB i VV pobijaju drugostepenu presudu u drugom stavu izreke kojim je preinačena prvostepena presuda i usvojen tužbeni zahtev tužioca i delu kojim je odlučeno o troškovima postupka iz svih zakonom propisanih razloga. Troškove postupka nisu tražili.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu u okviru ovlašćenja iz čl. 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11 ... 55/14-ZPP) i utvrdio da je revizija osnovana.

U sprovedenom postupku nije počinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz čl. 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti, a revizijom se na druge povrede postupka ne ukazuje.

Prema činjeničnom stanju utvrđenom u postupku koji je prethodio donošenju pravnosnažne presude tuženi Grad Požarevac, Zdravstvenom centru „Požarevac“, gde je tužilac zaposlen kao ..., dodelio je dva stana solidarnosti radi rešavanja stambenih potreba zaposlenih. Končanom odlukom Upravnog odbora Zdravstvenog centra broj ... od 27.05.2005. godine stan u ulici ... broj ..., površine 59,78 m2 dodeljen je u zakup na određeno vreme revidentu BB koji je sa tuženim Gradom Požarevcom zaključio Ugovor o otkupu stana overen dana 22.07.2005. godine pod brojem Ov. .../.... Ugovor je sproveden kroz javne knjige tako da je tuženi BB upisan kao vlasnik stana. Tuženi BB sa tuženom AA je dana 01.09.2005. godine zaključio ugovor o zameni stanova, tako što je dao svoj stan u ulici ... u ... u zamenu za stan u ulici ... broj ..., stan broj ... u ... .

Pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Požarevcu P broj 47/07 od 05.04.2007. godine usvojen je tužbeni zahtev tužioca AA i poništena je odluka Upravnog odbora od 27.06.2005. godine na osnovu koje je stan dodeljen tuženom BB. Pravni prethodnik tužene Opštine Požarevac, Zdravstveni centar je obavezan da sprovede ponovni postupak utvrđivanja reda prvenstva i donese ponovnu odluku, što je Zdravstveni centar i učinio tako što je tužilac na konačnoj listi reda prvenstva za dodelu dva dvosobna stana od 29.05.2009. godine na prvom mestu sa 4... bodova, a tuženi BB na trećem mestu sa 4... bodova. Na osnovu konačne rang liste stambena komisija tuženog Zdravstvenog centra donela je odluku broj ... od 27.08.2009. godine kojom je tužiocu dat u zakup stan koji je predmet ovog spora.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je odbio i prvo i drugo postavljeni-eventualni tužbeni zahtev sa obrazloženjem da su pravnosnažnom presudom prvostepenog suda P1 165/2014 od 26.11.2014. godine obavezani Opšta bolnica „Požarevac“ i Dom zdravlja „Požarevac“ da zaključe Ugovor o zakupu sa rokom od pet godina u odnosu na stan koji je otkupljen još 26.07.2005. godine, pri čemu tuženi u ovom postupku nisu učestvovali u tom postupku, niti su bili umešači na strani tuženog, pa je zahtev tužioca po zaključku prvostepenog suda neosnovan zbog nedostatka pasivne legitimacije na strani tuženih. Po zaključku prvostepenog suda, zahtev je neosnovan i sa razloga što tuženi nisu nesavesni, pa nisu ispunjeni uslovi za utvrđivanje rušljivosti spornih ugovora u smislu čl. 112. do 115. Zakona o obligacionim odnosima-ZOO.

Drugostepeni sud je činjenično stanje utvrđeno u prvostepenom postupku prihvatio kao potpuno i pravilno, međutim nije prihvatio pravni zaključak prvostepenog suda. Prema obrazloženju presude apelacionog suda, kod utvrđene činjenice da je tuženom BB dodeljen stan u zakup na neodređeno vreme koji je on potom otkupio na osnovu odluke Upravnog odbora Zdravstvenog centra, koja je poništena pravnosnažnom presudom P1 165/2014 od 26.11.2014. godine zahtev tužioca je osnovan. Prema obrazloženju drugostepenog suda osnovano tužilac traži da se utvrdi da su ništavi i bez pravnog dejstva svi pravni poslovi zaključeni između tuženih, jer su protivni čl. 103. ZOO, na koji drugostepeni sud u smislu čl. 109. i 110. istog zakona pazi po službenoj dužnosti. Radi se o zaštiti opšteg interesa. S obzirom na izloženo tuženi su dužni trpeti i upis prava svojine u korist tužioca na osnovu ove presude i predaju stana u državinu tužiocu.

Na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje drugostepeni sud je pogrešno primenio materijalno pravo kada je preinačio prvostepenu presudu i doneo dopunsko rešenje o troškovima postupka.

Osnovani su revizijski navodi da se drugostepenom presudom krše načelo savesnosti i poštenja i pouzdanja u javne knjige.

Odredbom čl. 3. stav 1. tačka 4. Zakona o postupku upisa u katastar nepokretnosti propisano je da su podaci upisani u katastru nepokretnosti istiniti i potpuni i da savesno lice ne može snositi štetne posledice na osnovu tog pouzdanja.

Revidenti su od 2005. godine kao savesna lica upisani u javne knjige kao vlasnici stana koji je predmet spora, prvo revident BB, a potom revident VV i danas se nalaze u državini stanova koji su predmet ugovora o zameni stanova, pa i po nalaženju Vrhovnog kasacionog suda kao treća savesna lica ne mogu trpeti štetne posledice grešaka u postupku dodele stanova na korišćenje.

Donošenjem drugačije odluke po oceni Vrhovnog kasacionog suda bili bi povređeni načelo savesnosti i poštenja i načelo pouzdanja savesnog lica u javne knjige, a revidenti bi bili opterećeni prekomernim bremenom – problemom naknade štete počinjene u postupku dodele stana na korišćenje pre više od 15 godina.

Stoga bi po oceni revizijskog suda donošenjem drugačije odluke bilo ugroženo i pravo revidenata na mirno uživanje imovina iz čl. 58. Ustava Republike Srbije i člana 1. Fakultativnog protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Na osnovu izloženog Vrhovni kasacioni sud je primenom čl. 416. stav 1. ZPP preinačio drugostepenu odluku i doneo odluku kao u izreci presude.

Predsednik veća-sudija

Branislava Apostolović, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić