U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Popović, predsednika veća, Božidara Vujičića i dr Ilije Zindovića, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., koju zastupa punomoćnik Dragan Perišić, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ..., čiji je punomoćnik Jovana P. Krstić, advokat iz ..., radi vršenja roditeljskog prava, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž2 283/19 od 06.06.2019. godine, u sednici veća od 26.12.2019. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž2 283/19 od 06.06.2019. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Ubu P2 65/18 od 21.02.2019. godine, stavom 1. izreke, razveden je brak između tužilje i tuženog zaključen u ... ... . godine. Stavom 2. izreke, roditeljsko pravo nad zajedničkom maloletnom decom i to VV rođenom ... . godine, GG rođenom ... . godine i DD rođenom ... . godine vršiće samostalno majka AA, a prebivalište dece biće na adresi majke u ... . Stavom 3. izreke, uređen je način viđanja između oca i maloletne dece, tako što će otac preuzimati decu od majke u 10,00 časova na kapiji njenog domaćinstva i vraćati ih istog dana u 18,00 časova za vreme kada dolazi u Srbiju, a ukoliko tuženi ostaje više dana u Srbiji i narednih dana otac će na isti način viđati decu, a u zavisnosti od dečjih obaveza, s tim što će o dolascima obavestiti majku. Stavom 4. izreke, tuženi je obavezan da na ime svog doprinosa zakonskom izdržavanju maloletne dece plaća mesečno po 200 evra počev od 21.02.2019. godine kao dana presuđenja pa ubuduće. Stavom 5. izreke, tuženi je obavezan da tužilji naknadi troškove postupka u iznosu od 118.570,00 dinara, a iznos troškova postupka ispravljen je rešenjem prvostepenog suda P2 65/18 od 28.03.2019. godine, tako što je tuženi obavezan da tužilji naknadi troškove postupka u iznosu od 172.570,00 dinara u roku od 15 dana po pravnosnažnosti presude.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž2 283/19 od 06.06.2019. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Osnovnog suda u Ubu P2 65/18 od 21.02.2019. godine, ispravljena rešenjem istog suda P2 65/18 od 28.03.2019. godine u stavu 2, 3, 4. i 5. izreke.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11, 55/14 i 87/18), Vrhovni kasacioni sud je našao da je revizija tuženog neosnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju ovaj sud pazi po službenoj dužnosti, niti povreda postupka iz člana 374. stav 1. ZPP u vezi člana 8. na koju povredu ukazuje revizija, jer je odluka suda doneta na osnovu ocene svih izvedenih dokaza i rezultata celokupnog dokaznog postupka. U reviziji se posebno ističe da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili merodavno pravo u ovom slučaju, odnosno da nisu uzeli u obzir činjenicu da su maloletna deca rođena u Nemačkoj i time postala državljani te zemlje, te da se kao merodavno pravo moralo primeniti pravo Nemačke. Osim toga, tužena je decu odvela iz Nemačke bez saglasnosti oca, čime je povređena Konvencija o građanskopravnim aspektima međunarodne otmice dece, kao i da se u vezi otmice dece kod nadležnog organa u Nemačkoj vodi postupak, što upućuje i na prigovor nenadležnosti domaćeg pravosuđa. Ovi navodi revizije sa jedne strane ukazuju na pogrešnu primenu materijalnog prava, ali takođe ukazuju i na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 26. ZPP. S tim u vezi, po mišljenju ovog suda, bez obzira što odredbe člana 6. stav 1. (najbolji interes maloletnog deteta) i člana 205. Porodičnog zakona upućuju na istražno načelo u postupku u vezi sa porodičnim odnosima, to ne oslobađa stranke od obaveze da iznesu sve činjenice na kojima zasnivaju svoje zahteve i da predlože dokaze kojima se utvrđuju te činjenice, a kako je to propisano članom 7. ZPP. To znači da je u konkretnom slučaju tuženi bio dužan da pruži dokaze o državljanstvu maloletne dece, okolnostima koje upućuju na sumnju postojanja otmice i tome slično, a što on u postupku nije uradio. Naprotiv, u odgovoru na tužbu, tuženi nije osporio nadležnost domaćeg pravosuđa, a istakao je da su deca nemački državljani, ali ne u smislu primene merodavnog prava i nadležnosti suda nego u cilju dokazivanja najboljeg interesa dece kod odlučivanja o vršenju roditeljskog prava, odnosno u cilju poveravanja maloletne dece njemu na samostalno vršenje roditeljskog prava. Detaljne razloge u vezi primene merodavnog prava, međunarodne Konvencije o otmici dece, te nadležnosti suda, tuženi je istakao tek u reviziji, pa je sasvim razumljivo da o tim okolnostima nižestepeni sudovi nisu mogli da vode računa, posebno i kod činjenice da je tužilja uz tužbu dostavila izvode iz matičnih knjiga rođenih za maloletnu decu od 30.04.2018. godine u kojima su maloletna deca već bila upisana kao državljani Republike Srbije. Uz sve navedeno, Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja (''Službeni list SFRJ'' broj 43/82... ''Službeni glasnik RS'' br. 46/2006) u članu 40. stav 3. je propisao da ako su roditelji i deca državljani različitih država, a nemaju prebivalište u državi merodavno je pravo Savezne Republike Jugoslavije, ako je dete ili koji od roditelja jugoslovenski državljanin. Ako se prihvate navodi tuženog kao tačni, po kojima deca imaju prebivalište u Nemačkoj, a roditelji imaju prebivalište u Srbiji, a boravište tuženog je u Nemačkoj, tada se primenjuje navedena odredba zakona, a ne član 40. stav 2. kako to neosnovano smatra revizija jer se ona primenjuje u situaciji kada sva lica imaju prebivalište u jednoj državi. S obzirom da se u konkretnom slučaju radi o maloletnoj deci koja su pod roditeljskim staranjem po članu 66. stav 1. istog zakona nadležan je sud u Srbiji, s obzirom da su oba roditelja jugoslovenski državljani. Što se tiče tvrdnje o povredi Konvencije o građanskopravnim aspektima međunarodne otmice dece članom 3. je propisano da odvođenje ili zadržavanje deteta će se smatrati nezakonitim ako predstavlja povredu prava na staranje koje je dobilo lice, institucija ili bilo koje drugo telo, kolektivno ili pojedinačno, po zakonu države u kojoj je dete bilo stalno nastanjeno pre odvođenja ili zadržavanja ili ako su se u vreme odvođenja ili zadržavanja ta prava ostvarivala kolektivno ili pojedinačno ili bi se ostvarivala da nije došlo do odvođenja ili zadržavanja. Pravo na staranje pomenuto u ovom članu može se steći sprovođenjem zakona ili na osnovu sudske ili upravne odluke ili na osnovu sporazuma koji ima pravno dejstvo po zakonu odnosne države. Tuženi u konkretnom slučaju nije pružio dokaze da je došlo do odvođenja ili zadržavanja deteta u smislu člana 3. navedene Konvencije, pa se zbog svega toga ni ova primedba izneta u reviziji ne može prihvatiti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, stranke su brak zaključile ... . godine i u braku imaju troje maloletne dece i to VV rođenu ... . godine, GG rođenu ... . godine i DD rođenu ... . godine. Sva deca su rođena u Nemačkoj, gde su i bračni drugovi živeli do prestanka zajednice života, nakon čega je tužilja sa decom došla u ... kod svojih roditelja gde ima i prijavljeno prebivalište počev od 12.04.2018. godine. Maloletna VV pohađa osnovnu školu u ... gde je završila … razred sa odličnim uspehom, dok su ostala dva maloletna deteta upisana u vrtić u ... . Tužilja za maloletnu GG plaća vrtić, dok je maloletna DD kao treće dete oslobođena troškova. Tužilja kupuje udžbenike za maloletnu VV, hranu, obuću i odeću, tako da prosečne mesečne potrebe za svako dete iznose po 200 evra. Tužilja ostvaruje redovne prihode radeći u ... u ... od oko 29.000,00 dinara mesečno, a povremeno ostvaruje prihode u … kod drugarice od 1.000,00 dinara dnevno. Prosečna mesečna primanja tuženog su oko 2.000 do 2.360 evra neto. Tužilja ima pomoć svojih roditelja i odlične stambene uslove u ..., deca su se adaptirala na sredinu u kojoj žive, a upisana su u knjigu državljana Republike Srbije. Roditelji tužilje su u radnom odnosu, tuženi je za maloletnu AA platio dve rekreativne nastave od po 5.000,00 dinara mesečno i kupio skafander i čizme u iznosu od 8.000,00 dinara. Prema mišljenju Centra za socijalni rad, Odeljenja u ... nema smetnji da majka samostalno vrši roditeljsko pravo jer su se deca dobro adaptirala na novu sredinu i imaju dobre uslove za rast i razvoj, a predložen je način viđanja oca i dece za vreme njegovog dolaska u Srbiju. Minimalna suma izdržavanja iznosi 26.068,00 dinara. Polazeći od svega napred navedenog, nižestepeni sudovi su i doneli odluku kako je navedeno.

Kod nespornog razvoda braka, te činjenice da deca žive sa majkom u Srbiji gde najstarije dete pohađa osnovnu školu, a ostalo dvoje mlađih vrtić, da imaju sve uslove za nesmetan budući pravilan psihofizički razvoj, pravilno su nižestepeni sudovi odlučili kada su majci poverili samostalno vršenje roditeljskog prava nad maloletnom decom jer je to nesumnjivo u najboljem interesu maloletne dece, a u skladu sa članom 6. stav 1. Porodičnog zakona. Osnovano se u reviziji navodi da je u nižestepenom postupku propušteno da se pribavi mišljenje od maloletne VV, a u skladu sa članom 65. stav 3. Porodičnog zakona. Međutim, s obzirom da je preostalo dvoje maloletne dece mlađe od 10 godina, a da organ starateljstva ne pominje mogućnost da se deca razdvoje kod roditelja, odnosno Centar ukazuje na potrebu da deca budu zajedno kod majke, to navedeni propust nižestepenih sudova nije od odlučujućeg uticaja za pravilnost odluka tih sudova u ovom delu. Kada se radi o učešću tuženog u zakonskom izdržavanju maloletne dece iako su nižestepeni sudovi utvrdili potrebu dece od po 200 evra mesečno, a tuženog obavezali da u izdržavanje učestvuje upravo sa tim iznosom, očito je da su te potrebe utvrđene na iznos koji je ispod minimalne sume izdržavanja, a koja je kao što je navedeno utvrđena na 26.068,00 dinara. Ekonomski položaj roditelja dece u konkretnom slučaju koji je napred utvrđen ne opravdava potrebe dece ispod minimalne sume izdržavanja, što znači da se u ovom slučaju mora imati u vidu odredba člana 162. stav 3. Porodičnog zakona po kojoj ako je poverilac izdržavanja dete visina izdržavanja treba da omogući najmanje takav nivo životnog standarda za dete kakav uživa i roditelj, dužnik izdržavanja. Prema prihodima koje ostvaruje tuženi, on nesumnjivo može da u izdržavanju dece učestvuje iznosom kako je to dosuđeno nižestepenim odlukama, ne ugrožavajući sopstvenu egzistenciju. Krediti koje on plaća, a koje navodi u postupku i u reviziji, ne mogu biti od značaja prilikom odlučivanja o njegovoj obavezi zakonskog izdržavanja niti kada se radi o njenoj visini. Nižestepenim odlukama je način održavanja ličnih odnosa, viđanje između oca i maloletne dece uređen upravo imajući u vidu činjenicu da je tuženi u Nemačkoj, te da mu je na taj način omogućeno da decu viđa uvek kada je u zemlji. To znači da se ne mogu prihvatiti navodi iz revizije ni u ovom delu, da je u pogledu viđanja sa maloletnom decom odluka doneta na štetu tuženog. Pravilo je da kada se radi o porodičnim odnosima sud treba što manje da zadire u tu sferu i da interveniše jedino radi zaštite najboljeg interesa maloletne dece, odnosno kada je to neophodno. Svojom odlukom u pogledu viđanja između oca i dece sud je upravo roditelje i uputio na međusobnu saradnju, a ukoliko ona izostane postoji odluka suda koja tuženom omogućava nesmetan kontakt sa maloletnom decom.

Kako se ni ostalim navodima iz revizije ne dovodi u sumnju pravilnost nižestepene odluke, to je i odlučeno kao u izreci na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća-sudija

Vesna Popović,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić