Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11...18/20) i utvrdio da su revizije tuženih neosnovane.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, katastarske parcele broj ... i ... K.O. ..., su poljoprivredno zemljište, prema kulturi pašnjaci 4. klase koji se nalaze u potezu „...“ i predstavljaju državnu svojinu, vlasništvo Republike Srbije, dok Mesna zajednica Svilojevo ima pravo korišćenja tih parcela. Tuženi AA se obratio savetu Mesne zajednice Svilojevo, dopisom od 26.06.2017. godine, kojim je tražio da mu se predmetne parcele daju u zakup, radi izgradnje ... Nakon donošenja više odluka od strane tužene Mesne zajednice Svilojevo i Opštine Apatin, dana 10.12.2018. godine, između tuženih je zaključen ugovor o davanju na korišćenje dela utrine i pašnjaka na 40 godina, radi izgradnje ... Tim ugovorom, tuženim AA se obavezao, kao investitor, da sagradi ... u roku od 2 godine i da plaća mesečnu naknadu za korišćenje zemljišta u iznosu od 15.010,00 dinara na račun budžeta tužene Opštine Apatin. Dana 18.12.2018. godine, tuženi su zaključili Aneks tog ugovora kojim su zamenili njegov naziv i nazvale ga „Ugovor o zakupu dela utrine i pašnjaka“, u kom je navedeno da je osnov ugovora zakup na 40 godina, te da tuženi AA, po osnovu zakupa, plaća mesečni iznos od 15.010,00 dinara, sa pravom da u javnim knjigama evidentira ugovor i nakon isteka ugovorenog roka od 40 godina, ima pravo prečeg zakupa. Tuženi AA je stupio u posed zakupljenih parcela, započeo zemljane radove, ali se nije obratio nadležnom upravnom organu u svrhu pribavljanja građevinske dozvole za izgradnju ... Tužilac tuženima nije dao saglasnost za teretno raspolaganje predmetnim parcelama.

Vrhovni kasacioni sud nalazi da je, kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, odlukama nižestepenih sudova pravilno usvojen tužbeni zahtev tužioca i utvrđena ništavost ugovora zaključenog između tuženih i njegovog aneksa.

Odredbom člana 1. Zakona o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje („Službeni glasnik RS“ br. 16 od 27.03.1992. godine), propisano je da se seoske utrine i pašnjaci koji su postali društvena svojina po osnovu Zakona o proglašenju opštenarodnom imovinom seoskih utrina, pašnjaka i šuma, imovine zemljišnih urbarijalnih i njima sličnih zajednica, kao i krajiških (graničarskih) imovnih opština („Službeni glasnik NR Srbije“ broj 1/48 i 98/55), vraćaju na korišćenje selima pod uslovima i na način utvrđenim tim Zakonom (stav 1.). Predmet vraćanja na korišćenje u smislu stava 1. tog člana jesu utrine i pašnjaci koji na dan stupanja na snagu tog Zakona imaju svojstvo neobradivog poljoprivrednog zemljišta, nezavisno od toga da li su od momenta oduzimanja do momenta stupanja na snagu tog Zakona menjali kulturu, odnosno namenu (stav 2.).

Uslovi i način korišćenja utrina i pašnjaka koji su vraćeni selima na korišćenje, propisani su odredbom člana 6. Zakona o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje, tako što to utvrđuju građani tih mesta dogovorom (napasanje stoke, ubiranje šumskih plodova i drugo), a iskorišćavanje tog zemljišta mora se vršiti u skladu sa propisima o poljoprivrednom zemljištu. U slučaju da izostane dogovor iz stava 1. tog člana, uslove i način zajedničkog korišćenja utrina i pašnjaka utvrdiće nadležni organ u opštini (stav 2.).

Odredbom člana 7. Zakona o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje, propisano je da na zemljištu iz člana 1. tog Zakona ne mogu se sticati druga prava, osim prava utvrđenih tim Zakonom. Prema članu 8. istog Zakona, za korišćenje utrine i pašnjaka u smislu odredaba tog Zakona, ne plaća se naknada.

Zabranjena je promena namene i drugi oblici raspolaganja na zemljištu koje je preneto selima na korišćenje, izuzev izgradnje ribnjaka, pošto je tako propisano odredbom člana 9. Zakona o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje. U smislu stava 2. te odredbe Zakona, ugovor odnosno pravni posao zaključen posle stupanja na snagu tog Zakona, suprotno stavu 1. tog člana, ništav je.

U konkretnom slučaju, predmetni ugovor i njegov aneks zaključeni su protivno odredbi člana 1. stav 1, člana 7. i člana 9. Zakona o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje, pošto su predmetne parcele po kulturi pašnjaci koji su vraćeni selu Svilojevo, pa je Mesna zajednica Svilojevo nosilac prava korišćenja tih parcela. Ta Mesna zajednica nema druga prava na predmetnom zemljištu, osim prava da ga koristi, što znači da je zaključenje predmetnog ugovora između tuženih protivno odredbi člana 9. Zakona o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje, pa je zbog toga taj pravni posao ništav.

Neosnovani su navodi revizija tuženih o tome da tužilja nije aktivno legitimisana, pošto Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede nije ni vlasnik ni korisnik predmetnih parcela. Suprotno tim navodima revizija tuženih, tužilja u ovoj parnici je Republika Srbija, koja jeste pasivno legitimisana imajući u vidu da je ona vlasnik predmetnih parcela, a da Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, kao njen organ, nije dalo saglasnost za zaključenje predmetnog ugovora i njegovog aneksa, između tuženih. Zaključenjem ugovora o zakupu, što je ovde slučaj, zakupodavac na zakupca prenosi suprostavljivost svog prava na stvari koja je predmet zakupa, kako prema trećim licima, tako i prema samom zakupodavcu, a u periodu za koji je ugovoreno trajanje zakupa, što je posledica stvarno pravno dejstva koje ima ugovor o zakupu, nakon predaje stvari zakupcu. Tužilja se nije saglasila sa takvim raspolaganjem, a samo ona ima pravo raspolaganja na predmetnim nepokretnostima, dok je jedino pravo koje tužena Mesna zajednica Svilojevo i Opština Apatin imaju na predmetnim parcelama, pravo korišćenja. U toj situaciji tužena pravna lica su na tuženo fizičko lice prenela više prava na predmetnim nepokretnostima nego što ona imaju, pa je taj ugovor protivan prinudnim propisima i zbog toga ništav, shodno odredbi člana 103. Zakona o obligacionim odnosima.

Neosnovani su navodi revizije tuženih da tužene Mesna zajednica Svilojevo i Opština Apatin imaju vlasnička ovlašćenja upotrebe predmetnih nepokretnosti i ubiranja plodova sa njih, što im daje i pravo da te nepokretnosti daju u zakup trećem licu. Suprotno tim navodima revizija tuženih, one na predmetnim nepokretnostima imaju pravo korišćenja, kao i da utvrde uslove i način korišćenja utrina i pašnjaka koji su vraćeni selima, stim da se iskorišćavanje tog zemljišta mora da vrši u skladu sa propisima o poljoprivrednom zemljištu, a u slučaju da izostane dogovor, uslove i način zajedničkog korišćenja utrine i pašnjaka utvrđuje nadležni organ u opštini. Pošto se na predmetnom zemljištu ne mogu da stiču druga prava osim prava utvrđenih Zakonom o vraćanju utrine i pašnjaka selima na korišćenje (član 7. tog Zakona), sledi da tužene Mesna zajednica Svilojevo i Opština Apatin nemaju zakonsku mogućnost davanja predmetnih parcela u zakup trećim licima pa ni tuženom AA, jer je to akt raspolaganja kojim je na tuženog AA preneto više prava nego što ih imaju prenosioci, na predmetnim parcelama. Zakupac svoje pravo zakupa ima mogućnost da suprotstavi kako trećim licima, tako i zakupodavcu, što znači da ugovor o zakupu, u tom pogledu, ima stvarno pravno dejstvo. Taj segment prava svojine tužene Mesna zajednica Svilojevo i Opština Apatin, na predmetnim parcelama nemaju, a tužilja se, kao vlasnik predmetnih parcela, nije saglasila sa zaključenjem predmetnih ugovora, odnosno nije prihvatila da njeno pravo vlasništva predmetnih parcela bude ograničeno pravom zakupa tuženog AA na tim parcelama, u trajanju od 40 godina. Zbog toga su predmetni ugovor i njegov aneks ništavi, pa se navodima revizija tuženih neosnovano ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava.

Iz izloženih razloga, Vrhovni kasacioni sud je odluku kao u izreci doneo primenom odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Vesna Popović, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić