Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23) i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a revizijom se ne konkretizuju relativno bitne povrede odredaba parničnog postupka učinjene u postupku pred drugostepenim sudom koje su bile, odnosno mogle biti od uticaja na zakonitost i pravilnost presude.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, predmetna katastarska parcela broj ... površine 54 a 36 m2 u katastarskoj opštini ... je po vrsti gradsko građevinsko zemljište, a po kulturi njiva 1. klase. Parcela je u državnoj svojini Republike Srbije, a tužioci su upisani kao korisnici na po 1/6 dela parcele, dok nadležni organ ne donese rešenje o predaji zemljišta opštini ili drugom licu. U javnoj evidenciji nepokretnosti izvršena je zabeležba da su tužioci 2020. godine podneli zahtev za konverziju upisanog prava korišćenja u pravo svojine. Parcelu od 1973. godine koristi sused za poljoprivrednu proizvodnju. Od vremena donošenja Regulacionog plana osnovne škole, sportskog centra, parka i individualnog stanovanja na ... u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ br. 6/96 i 12/03) parcela je predviđena za javnu površinu, s tim što je prema aktuelnom planskom dokumentu površina od 12,75% u severnom delu planirana za regulaciju kompleksa osnovne škole, dok je površina od 87,25% parcele u južnom delu planirana za sportski park. Zbog planirane namene nije dozvoljena parcelacija, niti gradnja. Tužioci su oglašavali prodaju svojih suvlasničkih delova preko agencije za promet nepokretnosti, ali do realizacije kupoprodaje nije došlo zbog planirane namene. Tržišna vrednost 1 m2 ove parcele je 15.366,08 dinara, što za površinu od 906 m2 koja odgovara suvlasničkim udelima tužilaca predstavlja iznose od po 13.921.668,48 dinara.

Pošto su tužioci donošenjem i sadržinom planskih akata tuženog tokom više decenija ograničeni u vršenju prava svojine, tako što ne postoji mogućnost građenja na zemljištu čiji su suvlasnici, a i poljoprivredna proizvodnja je ograničena na uzgoj jednogodišnjih biljaka jer tuženi u svakom momentu može pokrenuti postupak za privođenje parcele planiranoj nameni, prvostepeni sud na osnovu odredbi člana 3. stav 1, člana 4. stav 1. i člana 8. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, članova 58. i 194. Ustava Republike Srbije, člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, člana 10. Zakona o javnoj svojini i člana 2. stav 2. Zakona o planiranju i izgradnji usvaja postavljeni tužbeni zahtev. Stanoviše tog suda je da je narušena pravična ravnoteža između opšteg i interesa pojedinca, kao i da neizvesnost u sferi imovinskih prava tužilaca vodi promeni svojinskog režima i pravu tužilaca na naknadu tržišne vrednosti u visini suvlasničkih delova na nepokretnosti.

Drugostepeni sud prihvata u celosti kao pravilne razloge na kojima je prvostepeni sud zasnovao svoju presudu, ukazujući da odluku posebno opredeljuju činjenice da se parcela naslanja na dvorište osnovne škole, da je udaljenost parcele i objekta škole 20 – 30 metara, pri čemu je po Planu generalne regulacije naselja ... korišćenje bilo kakvih zagađivača u radijusu od 250 metara oko škole zabranjeno, što bi obuhvatalo i prskanje zaštitnim sredstvima. Zbog ograničenja upotrebe teretnih vozila u gradskom saobraćaju, postavlja se pitanje prilaska traktora sa priključnim mašinama ili prikolicama, kao i kombajna ovoj parceli.

Po stanovištu Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo kada su zaključili da je radnjama tuženog došlo do mešanja u pravo svojine tužilaca, a da su utvrđena ograničenja takva da opravdavaju dosudu tržišne naknade nepokretnosti i utvrđenje prava javne svojine na suvlasničkim udelima tužilaca.

Odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.); pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.); zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Prema Zakonu o osnovama svojinskopravnih odnosa, vlasnik ima pravo da svoju stvar drži, da je koristi i njome raspolaže, u granicama određenim zakonom ( član 3. stav 1.); svako je dužan da se uzdrži od povrede prava svojine drugog lica ( član 3. stav 2.); vlasnik ostvaruje pravo svojine u skladu sa prirodom i namenom stvari (član 4. stav 1). Po odredbama člana 14. stav 1. i 2. tog zakona navedena prava pripadaju i suvlasnicima.

Prema članu 84. stav 1. i članu 85. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 72/09 ... 91/25), građevinsko zemljište može biti u svim oblicima svojine i u prometu je; po članu 102. st. 1. i 3. tog zakona pravo korišćenja na građevinskom zemljištu pretvara se u pravo svojine bez naknade; pravo svojine na katastarskoj parceli upisuje se, između ostalog, na lice koje je upisano kao nosilac prava korišćenja na parceli na neizgrađenom građevinskom zemljištu.

Zakonom o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS“ br. 62/06 ... 95/18) propisano je da se poljoprivredno zemljište koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do privođenja planiranoj nameni koristi za poljoprivrednu proizvodnju (član 3.); da će se kazniti za prekršaj novčanom kaznom od 2.000,00 – 20.000,00 dinara vlasnik – fizičko lice koji poljoprivredno zemljište koje je prostornim ili urbanističkim planom određeno da bude građevinsko do privođenja planiranoj nameni redovno ne obrađuje i ne koristi za poljoprivrednu proizvodnju (član 86. stav 1. tačka 1. i stav 3.); zabranjeno je korišćenje obradivog poljoprivrednog zemljišta I, II, III, IV i V katastarske klase u nepoljoprivredne svrhe (član 22.); vlasnik je u obavezi da redovno obrađuje poljoprivredno zemljište i primenjuje sve mere predviđene zakonom, po pravilima dobre poljoprivredne prakse, a pravo je nadležnog ministarstva za slučaj da zemljište nije obrađeno u prethodnom vegetacionom periodu, zemljište izda u zakup fizičkom, odnosno pravnom licu za period od tri godine (član 59.).

U konkretnom slučaju razjašnjeno je da je po aktuelnom upisu u katastru nepokretnosti sporna parcela gradsko građevinsko zemljište u državnoj svojini, po kulturi njiva I klase, sa pravom korišćenja tužilaca na po 1/6 dela, dok nadležni organ ne donese rešenje o predaji zemljišta opštini ili drugom licu. Postoji i zabeležba podnetog zahteva za konverziju prava korišćenja u pravo svojine, ali nema podataka o donetoj odluci po tom zahtevu. Utvrđeno je da se počev od 1973. godine parcela koristi za poljoprivrednu proizvodnju na identičan način, kao i da po planskim aktima tuženog počev od 1996. godine ona nije predviđena za parcelaciju i stambenu izgradnju, već za deo kompleksa osnovne škole i sportski park, ali tužioci nisu deposedirani pošto parcela nije privedena planiranoj nameni.

Dakle, sporna parcela gradskog građevinskog zemljišta je u proteklom vremenskom periodu, u skladu sa navedenim zakonskim odredbama korišćena za poljoprivrednu proizvodnju. Utvrđene činjenice ne vode zaključku (član 231. ZPP) da su tužioci donošenjem planskih akata ograničeni u dotadašnjem načinu korišćenja parcele, niti u pravu raspolaganja svojinom na zemljištu, koju su stekli konverzijom na osnovu zakona. Planskim aktom tuženog zemljište nije predviđeno za parcelaciju i izgradnju, niti javna vlast ima obavezu da prilikom prostornog planiranja građevinskog područja svaku katastarsku parcelu predvidi za izgradnju, pošto po prirodi stvari to objektivno nije moguće u urbanizovanom području. Zbog toga, ne može se prihvatiti kao pravilan zaključak nižestepenih sudova da je zbog planske aktivnosti tuženog tužiocima ograničeno korišćenje i raspolaganje parcelom zbog nemogućnosti gradnje objekata. Nadalje, po zaključku sudova tužioci su zbog blizine škole i urbanizacije dela grada u kome se parcela nalazi ograničeni u obradi zemljišta zbog nemogućnosti prilaska uobičajene poljoprivredne mehanizacije i hemijskog tretiranja useva, za koji nema osnova u utvrđenim činjenicama o načinu korišćenja parcele. Naime, na osnovu nalaza veštaka poljoprivredne struke Valentine Šekularac činjenično je utvrđeno da se parcela obrađuje za poljoprivrednu proizvodnju na identičan način počev od 1973. godine, kao i da je bila obrađena u vreme izrade nalaza veštaka. Parcela je po kulturi poljoprivredno zemljište I klase, pa tužioci postupaju u skladu sa zakonskom obavezom da je do njenog privođenja planiranoj nameni obrađuju i koriste za poljoprivrednu proizvodnju.

Imajući u vidu sve navedene okolnosti, po oceni Vrhovnog suda, planskom aktivnošću tuženog tužiocima nisu nametnuta takva ograničenja stvarnih prava koja ih onemogućavaju u korišćenju, pribiranju plodova i raspolaganju spornom nepokretnošću u skladu sa zakonom, odnosno prirodom i namenom nepokretnosti.

Na osnovu odredbi članova 165. stav 2, 153. stav 1, 154. i 163. stavovi 1. i 2. ZPP, odlučeno je o troškovima celog postupka. Tuženi je u celosti uspeo u sporu, pa su mu u granicama opredeljenog zahteva priznati opravdani troškovi od ukupno 920.730,00 dinara, koje čine nagrada za zastupanje na osam održanih ročišta od po 60.750,00 dinara, za zastupanje na tri odložena ročišta od po 32.625,00 dinara, troškovi veštačenja od ukupno 86.855,00 dinara, kao i nagrada za sastav žalbe i revizije od po 125.000,00 dinara.

Iz navedenih razloga, na osnovu odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković