U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Tatjane Matković Stefanović, predsednika veća, Tatjane Đurica i Vesne Mastilović, članova veća, u pravnoj stvari tužioca AA iz ... - ..., čiji je punomoćnik Ivan Savić, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ... - ..., čiji je punomoćnik Stevan Protić, advokat iz ..., radi činidbe i sticanja bez osnova, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 3779/22 od 18.10.2024. godine, u sednici održanoj 29.05.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž 3779/22 od 18.10.2024. godine u stavu prvom izreke i delu stava drugog izreke u kome je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev za iznos od 839.226,94 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 17.12.2021. godine do isplate, u stavu trećem i četvrtom izreke presude i presuđuje: ODBIJA SE žalba tuženog kao neosnovana i POTVRĐUJE presuda Drugog osnovnog suda u Beogradu P 559/21 od 17.12.2021. godine u stavu prvom, u delu stava drugog kojim je usvojen tužbeni zahtev za iznos od 839.226,94 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 17.12.2021. godine do isplate i u stavu trećem izreke.

ODBIJA SE zahtev tuženog za naknadu troškova drugostepenog postupka kao neosnovan.

OBAVEZUJE SE tuženi da tužiocu naknadi troškove revizijskog postupka u iznosu od 33.750,00 dinara, u roku od 8 dana od dana dostavljanja prepisa presude.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Drugog osnovnog suda u Beogradu P 559/21 od 17.12.2021. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev, pa je obavezan tuženi da tužiocu preda u sudržavinu porodičnu stambenu zgradu u ulici ... broj ... na kat.parc. .../... KO ..., tako što će mu predati ključeve od ulaznih vrata navedene porodične stambene zgrade i svih vrata unutrašnjih prostorija zgrade i omogućiti mirno i nesmetano sukorišćenje te nepokretnosti saglasno suvlasničkom udelu od 8/50 idealnih delova kao i da mu preda u sudržavinu zemljište na kat.parc. .../... KO ... površine 537 m2, upisano u list nepokretnosti ... KO ... i da mu omogući mirno i nesmetano sukorišćenje navedenog zemljišta u delu od 223/537 idealnog dela. Stavom drugim izreke, usvojen je tužbeni zahtev, pa je obavezan tuženi da tužiocu na ime stečenog bez osnova u visini zakupnine za 8/50 idealnog dela prodične stambene zgrade u ulici ... broj ... na kat.parc. .../... KO ... i za deo navedene parcele u površini od 223,5 m2, isplati iznos od 1.087.232,88 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 17.12.2021. godine do isplate. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova postupka isplati iznos od 378.536,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 3779/22 od 18.10.2024. godine, stavom prvim izreke, preinačena je presuda Drugog osnovnog suda u Beogradu P 559/21 od 17.12.2021. godine u stavu prvom izreke, tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se obaveže tuženi da mu preda u sudržavinu porodičnu stambenu zgradu u ulici ... broj ... na kat.parc. .../... KO ..., tako što će mu predati ključeve od ulaznih vrata navedene porodične stambene zgrade i svih vrata unutrašnjih prostorija zgrade i omogućiti mu mirno i nesmetano sukorišćenje te nepokretnosti saglasno suvlasničkom udelu od 8/50 idealnih delova kao i da mu preda u sudržavinu zemljište na kat.parc. .../... KO ... površine 537 m2, upisano u list nepokretnosti ... KO ... i omogući mu mirno i nesmetano sukorišćenje navedenog zemljišta u delu od 223/537 idealnog dela. Stavom drugim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Drugog osnovnog suda u Beogradu P 559/21 od 17.12.2021. godine u delu stava drugog izreke, kojim je obavezan tuženi da tužiocu na ime stečenog bez osnova isplati iznos od 248.005,94 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 17.12.2021. godine do isplate, dok je u preostalom delu drugog stava izreke preinačena presuda Drugog osnovnog suda u Beogradu P 559/21 od 17.12.2021. godine, tako što je odbijen kao neosnovan zahtev tužioca preko dosuđenog, a do tržanog iznosa, za iznos od još 839.226,94 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 17.12.2021. godine. Stavom trećim izreke, preinačena je i odluka o troškovima postupka sadržana u stavu trećem prvostepene presude, tako što je obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 288.020,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tužilac da tuženom na ime troškova drugostepenog postuka isplati iznos od 71.400,00 dinara.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude, tužilac je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju iz svih razloga predviđenih zakonom.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u granicama propisanih članom 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20) i utvrdio je da je revizija tužioca osnovana.

U postupku donošenja pobijane odluke nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju pred prvostepenim sudom, tužilac i tuženi su suvlasnici sa po 1/2 idealnog dela kat.parc. .../.., površine 5,37 ari upisane u list nepokretnosti ... KO ..., kao i porodične stambene zgrade k.br. ... u ulici ... koja se nalazi na navedenoj parceli i to tužilac sa 8/50, a tuženi sa 42/50 idealna dela. Kako se porodična stambena zgrada nalazi u isključivoj državini tuženog, koji je i u u državini dela kat.parc. .../... u površini od 4,92 ara, prvostepeni sud je primenom odredbe člana 14. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, s obzirom da i tužilac kao suvlasnik ima pravo da svoju stvar drži i da je koristi, obavezao tuženog da tužiocu preda u sudržavinu navedeni objekat srazmerno njegovom suvlasničkom udelu od 8/50 idealnog dela kao i da mu preda u sudržavinu kat.parc. .../... u obimu od 223/537 idealna dela koja odgovara razlici između tužiočevog suvlasničkog udela i dela parcele koju već koristi.

Kada je u pitanju pravo na naknadu za korišćenje stvari, polazeći da ponašanje suvlasnika koji ima isključivu državinu stvari mora da bude protivpravno, a da je u konkretnom slučaju utvrđeno da je tužilac od očeve smrti 1981. godine tražio od tuženog da mu omogući korišćenje porodične stambene zgrade i parcele .../... na kojoj se taj objekat nalazi, kao i da su presudom Petog opštinskog suda u Beogradu P 568/00-02 od 08.03.2006. godine utvrđeni suvlasnički udeli parničnih stranaka na navedenoj porodičnoj stambenoj zgradi, te da je tužilac dana 03.06.2008. godine podneo sudu predlog za fizičku deobu tih nepokretnosti, prvostepeni sud zaključuje da je na navedeni način tužilac iskazao aktivni odnos prema ostvarivanju svog prava na držanje i upotrebu nepokretnosti čiji je suvlasnik, a da je tuženi sa druge strane kao isključivi korisnik, bez pravnog osnova stekao iznos zakupnine koji bi bio u obavezi da plaća tužiocu u utuženom periodu, odnosno od 13.12.2006. godine do 22.09.2019. godine. Shodno tome po stavu prvostepenog suda tužilac kao suvlasnik čijim se delom nepokretnosti tuženi koristio bez pravnog osnova ima pravo na naknadu za korišćenje njegovog dela nepokretnosti u visini tržišne zakupnine, a srazmerno svom suvlasničkom delu. Prilikom utvrđivanja visine naknade, prvostepeni sud je prihvatio nalaz i mišljenje veštaka ekonomsko finansijske struke da zakupnina za kuću u ulici ... u ... sa korišćenjem dvorišta koje odgovara tužiočevom suvlasničkom udelu iznosi 7.092,64 dinara mesečno, što za period od 13.12.2006. godine do 22.09.2019. godine iznosi 1.087.232,88 dinara, pa je primenom člana 210. Zakona o obligacionim odnosima usvojio tužbeni zahtev za navedeni iznos. Primenom člana 277. Zakona o obligacionim odnosima, prvostepeni sud je obavezao tuženog da tužiocu na dosuđeni iznos isplati zakonsku zateznu kamatu od 17.12.2021. godine kao dana presuđenja pa do islate.

Drugostepeni sud ne prihvata materijalnopravni zaključak prvostepenog suda, nalazeći da je na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje pogrešno primenjeno materijalno pravo. Ovo stoga što je donošenjem pravnosnažnog rešenja kojim je određena deoba suvlasničke nepokretnosti javnom prodajom i isplata iznosa ostvarenog prodajom srazmerno udelima suvlasnika, suvlasnička zajednica parničnih stranaka prestala da postoji, pa time i osnov za predaju u sudržavinu, pa je drugostepeni sud preinačio prvostepenu odluku u ovom delu i odbio tužbeni zahtev za činidbu kao neosnovan.

Drugostepeni sud je stava i da je nepravilan zaključak prvostepenog suda o pravu tužioca na naknadu za korišćenja njegovog suvlasničkog udela za period od 13.12.2006. godine do 18.01.2017. godine (datum dostavljanja tužbe na odgovor tuženom) i nakon 17.12.2019. godine (pravnosnažnost rešenja o deobi), jer je tuženi primenom odredbe člana 39. stav 7. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, postao nesavestan držalac dostavljanjem tužbe na odgovor, kada je tužilac formalnopravno i manifestovao svoju volju da mu tuženi stvar preda u sukorišćenje i plaća naknadu po osnovu korišćenja suvlasničke stvari. Drugostepeni sud nalazi da pokretanje postupka za utvrđivanje suvlasničkog udela kao i za fizičku deobu (iako radnje preduzete u cilju zaštite prava svojine) nisu radnje usmerene na predaju stvari u sudražvinu i potraživanje naknade na ime korišćenja već isključivo na razvrgnuće suvlasničke zajednice. Stoga je stava da je tuženi bio nesavestan držalac cele suvlasničke nepokretnosti u periodu od 18.01.2017. godine do 17.12.2019. godine, pa da tužiocu za navedeni period pripada naknada za korišćenje njegovog suvlasničkog udela u iznosu od 248.005,94 dinara (34 meseca h 7.092,64 dinara + 29 dana h 236,42 dinara). Stoga je drugostepeni sud potvrdio prvostepenu presudu za navedeni iznos, a preko tog iznosa za 839.226,94 dinara preinačio i odbio tužbeni zahtev kao neosnovan.

Ceneći navode tužioca kao revidenta, revizijski sud nalazi da se zaključak drugostepenog suda ne može prihvatiti kao pravilan.

U konkretnom slučaju, pravnosnažnim rešenjem R1 120/14 od 15.06.2018. godine utvrđeno je da fizička deoba porodične stambene zgrade k.br. ... u ulici ... na kat.parc. .../... i te parcele nije moguća te da se vrši njihova deoba javnom prodajom, s tim da će se iznos ostvaren prodajom isplatiti predlagaču i protivniku predlagača, tužiocu i tuženom, prema njihovim suvlasničkim udelima. Tužilac je suvlasnik na 1/2 idealnog dela kat.parc. .../... i suvlasnik porodične stambene zgrade k.br. ... u ulici ... sa 8/50 idealnog dela.

Odredbom člana 14. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa propisano je da suvlasnik ima pravo da stvar drži i da je koristi zajedno sa ostalim suvlasnicima srazmerno svom udelu, nepovređujući pravo ostalih sulvasnika.

Odredbom člana 70. stav 4. istog Zakona predviđeno je da više lica mogu imati državinu stvari ili prava (sudržavina).

Odredbom člana 360. stav 3. Zakona o parničnom postupku propisano je da se pravnosnažnost presude vezuje za činjenično stanje utvrđeno do zaključenja glavne rasprave.

Primenom navedenih zakonskih odredbi proizlazi da tužilac kao suvlasnik predmetnih nepokretnosti ima pravo na sudržavinu na istim srazmerno svom idealnom delu sve dok se rešenje o civilnoj deobi ne sprovede. Iz utvrđenog činjeničnog stanja ne proizlazi da je predmetno rešenje sprovedeno do zaključenja glavne rasprave, pa je tuženi u obavezi da preda tužiocu u sudržavinu i omogući mu sukorošćenje porodične stambene zgrade srazmerno njegovom idealnom delu. Sa druge strane, i tuženi kao suvlasnik ima pravo da drži i koristi predmetne nepokretnosti zajedno sa tužiocem srazmerno svom delu, sve dok se civilna deoba ne sprovede, a ne pravo na isključivu državinu i isključivo korišćenje istih čime povređuje suvlasničko pravo tužioca. Shodno tome, pravilan je zaključak prvostepenog suda o osnovanosti tužbenog zahteva u ovom delu, pa je revizijski sud preinačio drugostepenu odluku u ovom delu primenom člana 414. ZPP.

Takođe su osnovani revizijski navodi tužioca u pogledu prava na naknadu za utuženi period od 13.12.2006. godine do 18.01.2017. godine i za period nakon 17.12.2019. godine, pa se zaključak drugostepenog suda ne može se prihvatiti kao pravilan ni u ovom delu.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi, da je od očeve smrti 1981. godine, tužilac tražio od tuženog da mu omogući korišćenje porodične stambene zgrade i predmetne parcele na kojoj se objekat nalazi. Sa druge strane presudom Petog opštinskog suda u Beogradu P 568/00-02 od 08.03.2006. godine utvrđeni su suvlasnički udeli parničnih stranaka na navedenoj porodičnoj stambenoj zgradi, te je tužilac dana 03.06.2008. godine podneo sudu predlog za fizičku deobu, pri čemu iz stanja u spisima proizilazi da je tužilac i tokom 1990. godine pokretao postupak za fizičku deobu R.br.175/90, pri tom je sam tuženi priložio nalaz i mišljenje sudskog veštaka od 09.01.1992. godine, pa je po stavu Vrhovnog suda, pravilan zaključak prvostepenog suda da je tužilac izkazao aktivan odnos prema ostvarenju svog prava na držanje i korišćenje nepokretnosti čiji je on suvlasnik, odnosno da je tužilac preduzimao radnje usmerene na predaju stvari u sudržavinu. Sledom utvrđenog ne može se prihvatiti ni zaključak drugostepenog suda da je tuženi postao nesavestan držalac tek dostavljanjem tužbe na odgovor. S druge strane, sama činjenica da je rešenje o civilnoj deobi postalo pravnosnažno u toku postupka, kod činjenice da isto nije realizovano do zaključenja glavne rasprave ne isključuje pravo tužioca na naknadu za korišćenje i posle 17.12.2019. godine. Shodno tome, pravilan je zaključak prvostepenog suda da tužiocu pripada i za traženi period srazmerno njegov udelu, naknada za korišćenje stvari u visini zakupnine koju bi ostvario, odnosno da je osnovan tužbeni zahtev i za iznos od 839.226,94 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 17.12.2021. godine.

Shodno tome drugostpena presuda je u ovom delu preinačena primenom člana 414. ZPP.

Tužiocu su pored troškova parničnog postupka koje je prvostepeni sud pravilno odmerio primenom člana 153, 154. i 163. ZPP dosuđeni i troškovi revizijskog postupka i to za sastav revizije od strane advokata prema AT, a u pogledu kojih je postojao opredeljeni zahtev.

Predsednik veća-sudija,

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković