Rešenjem Višeg suda u Prokuplju Gž 1522/23 od 09.11.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba predlagača i potvrđeno prvostepeno rešenje u stavovima prvom, drugom, trećem i četvrtom izreke. Stavom drugim izreke, preinačeno je rešenje o troškovima postupka sadržano u stavu petom izreke prvostepenog rešenja, tako što je protivnik predlagača obavezan da predlagaču naknadi troškove postupka u iznosu od 253.000,00 dinara, umesto iznosa od 219.250,00 dinara. Stavom trećim izreke, naloženo je protivniku predlagača da predlagaču naknadi troškove drugostepenog postupka od 33.750,00 dinara.

Protiv pravnosnažnog rešenja u delu kojim je potvrđeno prvostepeno rešenje u stavu prvom izreke, predlagač je na osnovu člana 404. ZPP blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Po oceni Vrhovnog suda revizija je dozvoljena u smislu člana 420. st. 1. i 2. i člana 404. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), kao i člana 27. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku („Službeni glasnik SRS“ br. 25/82 ... „Službeni glasnik RS“ br. 14/22), zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse i osnovana po članu 408. ZPP.

U postupku donošenja pobijanog rešenja nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem nadležnog upravnog organa Opštine Kuršumlija od 07.06.2021. godine ekspropisane su u korist Republike Srbije, radi izgradnje autoputa E-80 deonica Niš – Merdare, katastarske parcele tužioca u KO Krčmare, označene u izreci prvostepenog rešenja. Po tom rešenju javni interes za eksproprijaciju utvrđen je na osnovu člana 74. Zakona o putevima, a protivnik predlagača, kao javno preduzeće, obavezan je da imovinsko- pravnoj službi Opštine Kuršumlija podnese ponudu o obliku i visini naknade. Sporazum o visini naknade nije postignut pred organom uprave, pa je naknada u visini od 3.315.160,00 dinara utvrđena sa polazištem na nalaz veštaka poljoprivredne struke, koji je po nalogu suda utvrdio tržišnu vrednost eksproprisanog zemljišta kao poljoprivrednog zemljišta.

Nižestepeni sudovi odluku zasnivaju na odredbi člana 42. stav 2. Zakona o eksproprijaciji, nalazeći da se novčana naknada određuje prema statusu i vrsti zemljišta u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji, te da naknadna promena namene zemljišta nema uticaja na sudski postupak određivanja naknade.

Stanovište na kojima je zasnovano pobijano rešenje u suprotnosti je sa ustaljenom praksom Vrhovnog suda, po kojoj se visina naknade za eksproprisano zemljište utvrđuje prema statusu zemljišta određenog planskim aktom na osnovu kog je utvrđen javni interes za eksproprijaciju i doneto pravnosnažno rešenje o eksproprijaciji.

Naime, odredbom člana 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se nepokretnosti mogu eksproprisati ili se svojina na njima može ograničiti samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Prema Zakonu o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09 ... 52/21) koji se primenjivao u vreme donošenja rešenja o eksproprijaciji, kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela sa odgovarajućim grafičkim prikazom (član 88. stav 1); organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1. ovog člana rešenja provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti iz koje se izdaje list nepokretnosti (član 88. stav 2); od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (član 88. stav 9).

U konkretnom slučaju, iz priloženog rešenja o eksproprijaciji sledi da je planski akt na osnovu kog je utvrđen javni interes za eksproprijaciju, u skladu sa članom 74. Zakona o putevima, Prostorni plan posebne namene infrastrukturnog koridora autoputa E-80 deonica Niš – Merdare. Sudovi su propustili da primene Uredbu o utvrđivanju tog prostornog plana koja je objavljena u „Službenom glasniku RS“, br. 102/2017, 55/2019 i 62/2019. Uredba Vlade Republike Srbije kojom je utvrđen Prostorni plan stupila je na snagu 23.11.2017. godine, pa su parcele obuhvaćene planom stekle status građevinskog zemljišta, bez obzira što takva promena nije sprovedena u katastru nepokretnosti do donošenja rešenja o eksproprijaciji.

Iz navedenih razloga, obaveza prvostepenog suda je da u ponovljenom postupku odredi veštačenje putem veštaka građevinske struke, saglasno dokaznom predlogu predlagača, pa će nakon utvrđivanja tržišne vrednosti eksproprisanih parcela kao građevinskog zemljišta biti u prilici da donese zakonitu odluku o visini pripadajuće naknade.

Pošto je odluka o troškovima postupka kao sporednom potraživanju uslovljena odlukom o glavnom zahtevu, na osnovu odredbe člana 165. st. 3. ZPP, ukinuto je i rešenje o troškovima postupka, pa će u ponovljenom postupku prvostepeni sud ponovo odlučiti o troškovima celog postupka.

Iz navedenih razloga, odluka u stavu drugom izreke doneta je na osnovu člana 416. stav 2. ZPP i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković