Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u delu kojim je potvrđena prvostepena presuda, ispravljena rešenjem od 19.08.2024. godine, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči u smislu člana 404. ZPP.

Vrhovni sud je ispitao presudu u pobijanom delu i ocenio da su u konkretnom slučaju ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji u smislu člana 404. ZPP zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse, pa je odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući presudu u pobijanom delu u smislu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, od pokojnog VV, pravnog prethodnika tužioca, oduzeta je rešenjem organa uprave od 15.07.1992. godine katastarska parcela ... ulica od 6 a 15 m2 i predata Opštini Mladenovac za potrebe Stambene zadruge „Prostor“ iz Beograda, radi izgradnje stambenog naselja. Određeno je da će se novčana naknada odrediti u posebnom postupku nakon pravnosnažnosti rešenja. Rešenjem organa uprave od 17.05.1994. godine obustavljen je upravni postupak za oduzimanje navedene parcele gradskog građevinskog zemljišta iz poseda VV , iz razloga što Stambena zadruga „Prostor“ iz Beograda nije dostavila potpuno urbanističko rešenje. Nakon obustave upravnog postupka parcela nije vraćena u posed pokojnom VV. Pre formiranja katastra nepokretnosti parcela je u zemljišnoj knjizi bila upisana kao Ulica ... , a u postupku izlaganja na javni uvid podataka o nepokretnostima i pravima na njima u katastru je ostao upis faktičkog stanja. Naime, u katastru je kao faktički korisnik bila označena Opština Mladenovac, po osnovu rešenja o oduzimanju R 40/92 od 07.04.1992. godine. Parcela broj ... aktuelno ne postoji. Podeljena je na dve parcele - br. .. od 1 a 36 m2, zemljište pod zgradom i drugim objektom, a ostatak od 4 a 79 m2 pripao je novoformiranoj katastarskoj parceli ... . Obe parcele su u javnoj svojini tuženog Grada. Zemljište je na terenu livada. Komparativnom metodom utvrđena je tržišna vrednost cele površine ranije parcele broj ... na iznos od 2.912.101,00 dinara. Sporna imovina nije bila predmet raspravljanja zaostavštine pokojnog VV. Po rešenju od 14.04.2010. godine na njegovoj zaostavštini oglašeni su kao naslednici AA i BB, na ravne delove.

Po stanovištu nižestepenih sudova, sporno zemljište je pravnim dokumentima formirano kao put, pa pošto je tuženi u javnim knjigama upisan kao vlasnik zemljišta, a naknada nije isplaćena, na osnovu odredbi člana 58. Ustava Republike Srbije, Zakona o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“ br. 23/90 sa izmenama), Zakona o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik RS“ br. 44/95 sa izmenama), člana 87. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“ br. 47/03 sa izmenama) i člana 10. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 sa izmenama) obavezuju tuženog da tužiocu isplati naknadu u visini tržišne vrednosti zemljišta. Tužilac je, pored sada pokojnog brata AA, aktivno legitimisan u ovom sporu pošto je postao naslednik po sili zakona u momentu smrti pok VV, u skladu sa članom 212. stav 1. Zakona o nasleđivanju. Tuženi je obveznik plaćanja, pošto je upravni organ koji je odlučivao o izuzimanju parcele iz poseda deo lokalne samouprave koja pripada Gradu Beogradu, odnosno Gradskoj opštini Mladenovac.

Po stanovištu Vrhovnog suda, prvostepeni sud je zbog pogrešme primene materijalnog prava propustio da utvrdi sve bitne činjenice od značaja za utvrđenje stvarnih prava na spornim nepokretnostima i obavezi tuženog da tužiocu isplati naknadu u visini njihove tržišne vrednosti.

Činjenice o osnovu i vremenu izuzimanja parcele broj .. iz poseda pokojnog VV prvostepeni sud je utvrdio na osnovu rešenja upravnog organa od 15.07.1992. godine i 17.05.1994. godine, priloženih uz tužbu. Međutim, bitne činjenice koje proizlaze iz sadržine ovih rešenja nisu utvrđene. Po rešenju od 15.07.1992. godine, sporna parcela broj ... u KO Selo ... je, pored ostalih parcela, prema priloženim izvodima iz zemljišnih knjiga u društvenoj svojini po osnovu nacionalizacije, a iz urbanističkih uslova se vidi da je ovo zemljište predviđeno za izgradnju ulica i stambenih zgrada. Iz obrazloženja rešenja sledi i da ne postoji odluka pod brojem R 40/92 od 07.04.1992. godine koja je po dosadašnjem utvrđenju poslužila katastru kao osnov upisa Opštine Mladenovac kao faktičkog posednika, odnosno nakon izlaganja na javni uvid podataka o nepokretnostima kao vlasnika nepokretnosti, već da je pod ovim brojem i datumom nadležni javni pravobranilac podneo upravnom organu predlog za oduzimanje iz poseda parcela od ranijih sopstvenika, radi izgradnje stambenog naselja. Iz rešenja od 17.05.1994. godine sledi da je prvostepeno rešenje doneto 15.07.1992. godine poništeno u postupku po žalbi rešenjima Ministarstva finansija od 09.07.1993. godine i 22.03.1994. godine, nakon čega je prvostepeni organ doneo rešenje o obustavi upravnog postupka za oduzimanje gradskog građevinskog zemljišta iz poseda ranijih sopstvenika.

Navedene činjenice, kao i utvrđene činjenice da u sprovedenom postupku za raspravljanje zaostavštine pokojnog VV sporno imovinsko pravo nije prijavljeno kao njegova zaostavština i da parcela nije privedena planiranoj nameni, nalažu razjašnjenje kada je, na osnovu koje odluke javne vlasti i po kom pravnom osnovu parcela broj ... postala gradsko građevinsko zemljište i promenila titulara svojine, na koji način je parcelu do rešenja o deposediranju, odnosno faktičkog deposediranja koristio pokojni VV, kao i na koji način je deposediranje izvršeno. Po Zakonu o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“ br. 52/58 ... 26/61), gradsko neizgrađeno zemljište koje je nacionalizovano ostaje u posedu ranijeg sopstvenika sve dok ga on na osnovu rešenja opštinskog narodnog odbora ne preda u posed opštini ili drugom licu, radi izgradnje zgrade ili drugog objekta ili izvođenja drugih radova (član 38. stav 1.); predaja zemljišta u posed opštini ili drugom korisniku ne može se izvršiti pre nego što je korisniku to potrebno radi izvođenja građevinskih ili drugih radova kojima se zemljište privodi namenjenoj svrsi (član 38. stav 2.); raniji sopstvenik nacionalizovanog građevinskog neizgrađenog zemljišta ima pravo to zemljište zajedno sa trajnim zasadima na njemu, sve dok je u njegovom posedu, besplatno koristiti ili za to vreme drugome dati na korišćenje uz naknadu ili bez naknade, saglasno važećim propisima o zakupu poljoprivrednog zemljišta (član 39. stav 1.).

Pošto su po aktuelnom upisu u katastru nepokretnosti parcele nastale deobom parcele ... u javnoj svojini tuženog Grada, za odluku je nužno i razjašnjenje da li su i sa kojim ishodom tužilac i pokojni AA pokušali da ostvare pravo na vraćanje spornih parcela gradskog građevinskog zemljišta u skladu sa Zakonom o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 153/20). Naime, po odredbama člana 1. i člana 2. tačke 34. i 36. tog zakona, imovina oduzeta po odredbama Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“ br. 52/58) i Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera („Službeni list SFRJ“ br. 5/68 i 20/69), vraća se u skladu sa odredbama tog zakona. Prema članu 15. stav 1. zakona, vraćaju se nepokretne i pokretne stvari u javnoj svojini Republike Srbije, autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave, u državnoj, društvenoj i zadružnoj svojini, osim stvari u svojini zadrugara i društvenoj i zadružnoj svojini koje je imalac stekao uz naknadu. Odredbama članova 22. – 23. zakona propisano je koje podržavljeno građevinsko zemljište država vraća, a koje ne vraća, a članova 39. – 50. postupak i rok u kome se pravo na vraćanje imovine, odnosno obeštećenje ostvaruje.

Prvostepeni sud nije razjasnio ni činjenice na koji način je parcela korišćena nakon obustave upravnog postupka po rešenju od 17.05.1994. godine i rezloge zbog kojih nije izvršeno vraćanje poseda pokojnom VV, na čiji zahtev i kada je izvršena deoba parcele broj ... , kao i po kom osnovu je aktuelna parcela broj ... od 1 a 36 m2 evidentirana kao zemljište pod zgradom i drugim objektom. Pošto utvrdi sve činjenice na koje je ukazano, prvostepeni sud će biti u prilici da izvede zaključak da li je i koja imovinska prava tužilac nasledio od pokojnog VV, da li je i kojim aktima tuženog Grada u vršenju javnih ovlašćenja on lišen ili ograničen u ovim imovinskim pravima, kao i da li je zaštitu imovinskih prava trebalo da ostvari u upravnom postupku u skladu sa Zakonom o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju ili ih ostvaruje u ovom sudskom postupku.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković