U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužilaca AA iz ... i BB iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Marko Lazović, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije – Ministarstvo pravde, koju zastupa Državno pravobranilaštvo iz Beograda, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 3479/22 od 15.01.2024. godine, u sednici veća održanoj dana 04.12.2024. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužene izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 3479/22 od 15.01.2024. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 3479/22 od 15.01.2024. godine ukinuta je presuda Višeg suda u Beogradu P 2121/21 od 29.04.2022. godine (stav prvi izreke). Delimično je usvojen tužbeni zahtev tužioca AA i obavezana tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde, da tužiocu na ime naknade nematerijalne štete zbog pretrpljenih duševnih bolova usled povrede časti i ugleda nastalih neosnovanim lišenjem slobode isplati iznos od 4.080.900,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 29.04.2022. godine do isplate, dok je tužbeni zahtev tužioca AA preko iznos od 4.080.900,00 dinara do traženog iznosa od 4.460.000,00 dinara odnosno za iznos od 379.100,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od 29.04.2022. godine do isplate, odbijen kao neosnovan (stav drugi izreke). Obavezana je tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde da tužiocima AA i BB na ime troškova parničnog postupka isplati solidarno iznos od 370.375,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od izvršnosti presude do isplate (stav treći izreke). Obavezana je tužena da tužiocu AA pored dosuđenih troškova parničnog postupka bliže navedenih u stavu trećem izreke presude isplati dodatni iznos od 48.000,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti do isplate (stav četvrti izreke). Odbijen je zahtev tužilaca AA i BB i tužene Republike Srbije – Ministarstva pravde za naknadu troškova drugostepenog postupka (stav peti izreke).

Protiv drugostepene presude zastupnik tužene je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 10/23) i ocenio da revizija tužene nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, optužnicom Drugog opštinskog javnog tužilaštva u Beogradu Kt 247/06 od 04.07.2006. godine, okrivljenima AA i BB stavljeno je na teret izvršenje po jednog krivičnog dela pomoći učiniocu posle izvršenog krivičnog dela iz člana 333. stav 3. u vezi stava 1. u produženom trajanju u vezi člana 61. Krivičnog zakonika. Rešenjem Drugog opštinskog suda u Beogradu Ki 203/06 od 16.06.2006. godine, prema okrivljenom AA koji se nalazi u pritvoru po rešenju Drugog opštinskog suda u Beogradu Ki 203/06 od 19.04.2006. godine, koji mu se računa od 18.04.2006. godine, kada je lišen slobode produžen je pritvor za još mesec dana zbog okolnosti koje ukazuju da bi mogao ponoviti krivično delo. Nakon donošenja tog rešenja okrivljenom AA je više puta produžavan ili određivan pritvor, kako je to utvrđeno u pobijanoj presudi. Presudom Apelacionog suda u Beogradu Kž 1321/16 od 21.04.2017. godine, preinačena je presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu K 4448/11 od 17.05.2016. godine, te je okrivljeni AA oslobođen optužbe da je izvršio krivično delo pomoć učiniocu posle izvršenog krivičnog dela iz člana 333. stav 3. u vezi stava 1. u produženom trajanju u vezi člana 61. Krivičnog zakona Republike Srbije. Mediji u Republici Srbiji informisali su javnost o hapšenju tužioca kome se na teret stavljalo da je krio Ratka Mladića. Prema zdravstvenom kartonu Okružnog zatvora u Beogradu pritvorenika AA, proizlazi da je tužilac u vremenskom periodu od 22.12.2009. godine do 29.12.2009. godine štrajkovao glađu i odbijao da pije lekove. Tužilac je poštovao procesnu disciplinu odazivao se na sve pozive za glavni pretes. Tužilac je dobijao saglasnost da napusti Beograd i odlazio u vikendicu i dobijao saglasnost da može da napusti državu iz privatnih razloga. Tužilac je u pritvoru proveo 446 dana, od čega u samici 162 dana.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja Apelacioni sud u Beogradu je na osnovu člana 5. stav 5. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda izmenjenom u skladu sa Protokolom broj 11 i odredbe člana 200. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima zaključio da tužiocu pripada naknada štete zbog pretrpljenih duševnih bolova usled povrede časti i ugleda nastalih neosnovanim lišenjem slobode u iznosu od 4.080.900,00 dinara. Drugostepeni sud je smatrao da je tužilac neosnovano lišen slobode u smislu Zakona o krivičnom postupku jer se pod licem neosnovano lišenim slobode smatra i lice koje je bilo u pritvoru, a pravnosnažnom presudom oslobođeno od optužbe. Saglasno članu 560. stav 1. Zakonika o krivičnom postupku („Službeni list SRJ“ broj 70/2001, 68/2002 i „Službeni glasnik RS“ broj 58/2004 ... 72/2009 – važećeg u vreme kada je tužiocu određen pritvor i u smislu člana 584. stav 1. tačka 1. Zakonika o krivičnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11, 101/2011, 21/12, 345/2013, 55/2014, 35/2019, 27/2021 i 62/2021) pravo na naknadu štete pripada licu koje je bilo u pritvoru, a nije došlo do pokretanja krivičnog postupka jer je postupak obustavljen pravnosnažnim rešenjem ili pravnosnažnom presudom oslobođen od optužbe ili optužba odbijena. Naknada štete ne pripada licima koji svojim nedozvoljenim postupcima prouzrokovali lišenje slobode. Drugostepeni sud je smatrao da nema mesta isključenju prava na naknadu štete zbog neosnovanog lišenja slobode, jer tužilac svojim nedozvoljenim postupcima nije prouzrokovao lišenje slobode. Tužilac nije prouzrokovao lišenje slobode jer je poštovao procesnu disciplinu tokom krivičnog postupka koji je vođen protiv njega pristupio je na sve zakazane glavne pretresa i nakon ukidanja pritvora nije mu bila izrečena mera zabrane napuštanja boravišta niti mu je bila određena druga mera obezbeđenja prisustva. U Republiku Bosnu i Hercegovinu otišao je sa suprugom iz privatnih razloga na osnovu saglasnosti postupajućeg sudije u krivičnom postupku 01.07.2009. godine i nakon pet dana se vratio u zemlju, a poternica je naređena 26.08.2009. godine iako je tužilac bio u Republici Srbiji dostupan organima krivičnog gonjenja.

Vrhovni sud prihvata stanovište drugostepenog suda.

Pravilno je primenjeno materijalno pravo odredba člana 200. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, što čini neosnovanim navode revizije tužene da je naknada previsoko odmerena. Dosuđenom naknadom ne mora se uspostaviti stanje pre neosnovanog lišenja slobode, ali se tužiocu mora omogućiti da pribavi ona zadovoljstva i materijalna dobra koja ne bi mogao pribaviti, radi punijeg uspostavljanja psihičkog i emotivnog stanja narušenog štetnim događajem. U tom smislu, dosuđena naknada srazmerna je dužini i jačini bolova, značaju i obimu povređenog dobra (godinama života, porodičnim prilikama), vremenu neosnovano provedenom u pritvoru, u skladu je sa ciljem kome služi kao odgovarajuća satisfakcija tužiocu za njegova trpljenja zbog neosnovanog lišenja slobode, ali se ne pogoduje težnjama koje nisu spojive sa njenom prirodom u društvenom svrhom.

Prema tome, pravilno je drugostepeni sud primenio odredbu člana 200. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima kada je odlučio o visini naknade štete zbog neosnovanog lišenja slobode.

Pravilno je doneta odluka o troškovima parničnog postupka na osnovu člana 153. i 154. ZPP.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je odlučio primenom člana 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća - sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković