Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 4648/21 od 13.10.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog Grada Beograda i potvrđena prvostepena presuda u stavovima prvom i trećem izreke. Stavom drugim izreke, preinačeno je rešenje o troškovima postupka sadržano u stavu četvrtom i petom izreke prvostepene presude, tako što je odlučeno da svaka stranka snosi svoje troškove postupka. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tuženog Grada Beograda za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi Grad Beograd je putem zakonskog zastupnika blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužioci su podneli odgovor na reviziju, sa zahtevom za naknadu troškova povodom njegovog sastava.

Ispitujući pobijanu pravnosnažnu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ 72/11,...10/23), Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog Grada Beograda neosnovana.

Donošenjem pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Nema ni drugih povreda postupka koje mogu biti razlog za izjavljivanje revizije, dok bitna povreda postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP na koju se opisno ukazuje revizijom, kao i neovlašćeno zastupanje tužilaca od strane punomoćnika koji ima procesni polažaj trećetuženog u ovoj parnici, ne mogu biti razlog za izjavljivanje revizije prema članu 407. stav 1. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, dana 10.04.1968. godine između PIK „Zemun“ i sada pokojnog MM zaključen je Ugovor o zameni zemlje u cilju arondacije, koji je overen pred Četvrtim opštinskim sudom u Zemunu pod brojem Ov 2051/68. U ovom ugovoru je konstatovano da privatni vlasnik MM daje u zamenu ugovaraču PIK „Zemun“ parcele broj .. i .. KO Surčin, dok PIK „Zemun“ daje u zamenu ugovaraču MM 5/7 idealnih delova parcele broj .. u površini od 01.02.97 ha i celu parcelu broj .. u površini od 47.97 ha, obe u KO Surčin. Pravnosnažnim dopunskim rešenjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu O 2689/07 od 23.07.2007. godine na naknadno pronađenoj zaostavštini iza pokojnog MM, koju čini pravo svojine na katastarskoj parceli broj .. KO Surčin - njiva druge klase površine 47 ari i 95 m2, upisana u posedovni list broj .. KO Surčin, oglašeni su NN sa ¾ dela i NJNJ sa ¼ dela utvrđene zaostavštine. NN i NJNJ su u svojstvu prodavaca zaključili više kuporodajnih ugovora (a kasnije i aneksa ugovora) kojima su prodavali suvlasničke udele na nasleđenoj parceli broj .. KO Surčin, pa su tako 06.05.2008. godine zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa tužiljom AA kao kupcem, čiji je predmet 130/4795 idealnih delova predmetne parcele; 22.10.2007. godine su zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa OO kao kupcem, čiji je predmet 177/4795 idealnih delova iste parcele, koji je zatim u svojstvu poklonodavca zaključio ugovor o poklonu 04.06.2010. godine sa tužiocem BB kao poklonoprimcem, poklanjajući mu kupljenih 177/4795 idealnih delova predmetne parcele; 06.06.2008. godine su zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa tužiljom GG kao kupcem, čiji je predmet 130/4795 idealnih delova predmetne parcele; 02.11.2007. godine su zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa tužiocima DD i ĐĐ kao kupcima, čiji je predmet 250/4795 idealnih delova predmetne parcele; 03.03.2008. godine su zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa tužiocem EE kao kupcem, čiji je predmet 195/4795 idealnih delova predmetne parcele; 06.06.2008. godine su zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa tužiocem ŽŽ kao kupcem, čiji je predmet 98/4795 idealnih delova predmetne parcele i 24.10.2007. godine su zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti sa tužiocem ZZ kao kupcem, čiji je predmet 130/4795 idealnih delova predmetne parcele. Pravnosnažnom presudom Višeg suda u Beogradu P 20828/2010 od 19.10.2011. godine, donetom u parnici koja je vođena po tužbi sada tuženih II, JJ, KK, LL i LJLJ protiv tuženih Republike Srbije i Gradske opštine Surčin povodom iste parcele broj .. KO Surčin, po istom pravnom osnovu utvrđeno je pravo susvojine na ovoj parceli u korist JJ sa 168/4795 idealnih delova, II sa 229/4795 idealnih delova, KK sa 2429/4795 idealnih delova, LL sa 81/4795 idealnih delova i LJLJ sa 81/4795 idealnih delova, na osnovu koje presude su ovi tuženi izvršili upis svog prava susvojine u katastaru nepokretnosti. Nakon izvršenog upisa susvojine označenih tuženih na predmetnoj katastarskoj parceli, u katastru nepokretnosti upisan je i tuženi Grad Beograd kao suvlasnik sa 1651/4795 idealnih delova, koji deo je do tada bio upisan kao državna svojina sa pravom korišćenja Gradske opštine Surčin. Površina predmetne parcele je 47 ari i 97 m2, dok je u prema podacima katastra njena površina 47 ari i 95 m2.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je delimično usvojio tužbeni zahtev tužilaca tako što je utvrdio njihovo pravo susvojine u opredeljenim idealnim delovima na katastarskoj parceli broj .. KO Surčin prema tuženom Gradu Beogradu i tuženima II, JJ, KK, LL i LJLJ kao upisanim suvlasnicima ove parcele u katastru nepokretnosti. U odnosu na tuženu Republiku Srbiju i Gradsku opštinu Surčin odbijen je tužbeni zahtev zbog nedostatka pasivne legitimacije, a iz razloga što je u toku parnice prema rešenju RGZ SKN Surčin od 14.06.2019. godine došlo do promene upisa prava svojine na predmetnoj parceli tako što je upisan tuženi Grad Beograd sa udelom od 1651/4795 idealnih delova, koji deo je do tada bio upisan kao državna svojina RS sa pravom korišćenja GO Surčin. Prema stanovištu prvostepenog suda, tužioci imaju punovažan pravni osnov za upis prava susvojine na predmetnoj katastarskoj parceli u smislu člana 20. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa. Ovo iz razloga jer je sada pokojni MM u postupku arondacije stekao punovažan pravni osnov za upis vlasništva u zemljišnu knjigu, zatim su njegovi zakonski naslednici punovažno stekli pravo svojine predmetne parcele odlukom suda u ostavinskom postupku, a nakon toga su njome raspolagali na osnovu punovažnih ugovora o kupoprodaji zaključenih sa ovde tužiocima kao kupcima. Primenjujući odredbu člana 40. stav 2. Osnovnog zakona o iskorišćavanju poljoprivrednog zemljišta („Službeni list FNRJ“, broj 43/54 i 53/62 i „Službeni list SFRJ“, broj 10/65 sa izmenama) prvostepeni sud je zauzeo stanovište da sudski overen ugovor o razmeni zemljišta koji je zaključen u postupku arondacije predstavlja zakonit pravni osnov sticanja prava svojine na zemljištu koje se u ovom postupku daje kao naknada za razmenjeno i pripojeno zemljište, dok je zemljište koje je bilo u svojini sada pokojnog MM dato PIK-u „Zemun“ kao organizaciji udruženog rada koja je koristila zemljište u poljoprivredne svrhe i u čijem je interesu sprovedena razmena zemljišta. Predmetni ugovor o zameni zemlje u cilju arondacije iz 1968. godine ima sve elemente pravnog posla podobnog za prenos prava svojine na spornoj parceli u smislu odredaba Srpskog građanskog zakonika iz 1844. godine, koji se primenjuje na osnovu člana 4. Zakona o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 06.04.1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije („Službeni list FNRJ“, broj 86/46 sa izmenama i dopunama). Pravo svojine pravnog prethodnika tužilaca (pok. MM) na predmetnoj parceli nastalo je njegovim stupanjem u posed ove parcele na osnovu zaključenog ugovora o zameni zemljišta, bez obzira što nije uknjižena promena nosioca prava svojine. Njegovi pravni sledbenici - NN i NJNJ su nasledili predmetnu parcelu kao njegovu naknadno pronađenu zaostavštinu, nakon čega su zaključili i sudski overili kupoprodajne ugovore sa tužiocima. Prema stanovištu prvostepenog suda, oni na ovaj način nisu raspolagali pravom koje im ne pripada, niti su preneli na tužioce više prava nego što su imali.

Drugostepeni sud je u svemu prihvatio pravno stanovište i argumentaciju prvostepenog suda, smatrajući ih zasnovanim na pravilno primenjenom materijalnom pravu na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje.

Po oceni Vrhovnog suda, pravnosnažna presuda u pobijanom usvajajućem delu u odnosu na tuženi Grad Beograd doneta je pravilnom primenom materijalnog prava.

U konretnom slučaju, prvi pravno dozvoljeni promet parcele br. .. KO Surčin izvršen je u postupu arondacije zaključenjem pisanog i sudski overenog ugovora o zameni zemlje između PIK „Zemun“ i sada pok. MM. Ovaj ugovor, zaključen u okviru arondacije, je realizovan u celosti tako što je MM stupio u posed predmetne parcele koju je dobio u zamenu za zemljište koje je ustupio PIK-u „Zemun“ u čijem interesu je sprovođena arondacija. Pravilno su nižestepeni sudovi zaključili, što se revizijom ni ne osporava, da to što je postupak arondacije sproveden manjkavo, odnosno što nije sproveden do kraja u smislu da je izostala uknjižba promene titulara prava svojine na osnovu zaključenog ugovora, ne znači da faktički nije došlo do istovremenog prestanka prava svojine PIK „Zemun“ na parceli br. .. KO Surčin i sticanja prava svojine MM na ovoj parceli po osnovu arondacije u smislu odredaba tada važećeg Opšteg zakona o iskorišćavanju poljoprivrednog zemljišta („Službeni list SFRJ“ br. 25/65). Nakon toga, zakonski naslednici pok. MM nasleđuju predmetnu parcelu kao naknadno pronađenu zaostavštinu i stiču pravo svojine na njoj na osnovu pravnosnažna sudske odluke - dopunskog rešenja o nasleđivanju O 2689/07 od 23.07.2007. godine, u smislu odredbe člana 20. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SFRJ“ br. 6/80 i 36/90, „Službeni list SRJ“ br. 29/96 i „Služebni glasnik RS“ br. 115/2005) i dalje je (u periodu od 2007. do 2010. godine) kao suvlasnici prodaju, zaključujući sa tužiocima kao kupcima ugovore o kupoprodaji u zakonom propisanoj pisanoj formi uz overu potpisa ugovarača od strane suda, u smislu odredbe člana 4. stav 1. tada važećeg Zakona o prometu nepokretnosti ("Službeni glasnik RS" br. 42/98 i 111/09).

Neosnovani su navodi revidenta da tužbom nisu obuhvaćeni svi suvlasnici predmetne parcele kao tuženi, jer za ove navode nema dokaza, budući da iz priloženih uverenja RGZ SKN Surčin i lista nepokretnosti broj .. KO Surčin proizilazi da su tužbom obuhvaćeni svi suvlasnici upisani u katastru nepokretnosti do dana zaključenja glavne rasprave. Takođe, neosnovani su i navodi revidenta da su priznanja tužbenog zahteva od strane tuženih fizičkih lica kao suvlasnika predmetne parcele nedozvoljena raspolaganja u smislu člana 348. stav 2 u vezi sa članom 3. stav 3. ZPP. Ovo iz razloga što su oni morali biti obuhvaćeni tužbom zbog nužne i jedinstvene procesne zajednice u smislu člana 210. i 211. ZPP, ali njihova priznanja za posledicu nisu imala donošenje presude na osnovu priznanja, već značaj činjenja nespornim svih činjeničnih navoda tužbe. Pri tome, tužbeni zahtev se odnosi na utvrđenje suvlasništva tužilaca isključivo na vlasničkom udelu tuženog Grada Beograd od 1651/4795 idealnih delova, ali su i pored toga pravilno tužbom obuhvaćeni i ostali suvlasnici kao nužni i jedinstveni suparničari.

Sa napred navedenih razloga, Vrhovni sud je primenom odredbe člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke.

Po oceni Vrhovnog suda, troškovi revizijskog postupka na ime angažovanja punomoćnika advokata za sastav odgovora na revizije nisu bili potrebni tužiocima radi vođenja ove parnice u smislu odredbe člana 154. ZPP.

Iz tog razloga, Vrhovni sud je na osnovu odredbe člana 165. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković