U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Tuženi u reviziji ukazuje da je pobijana presuda nerazumljiva i da sadrži nedostatke zbog kojih se ne može ispitati, što je sadržaj bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku. Međutim, ta bitna povreda nije razlog za izjavljivanje revizije u smislu odredbe člana 407. stav 1. tačka 2. istog Zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, predmet ovog postupka su parcela br. .../..., ukupne površine 2514 m2, na kojoj tužilac ima udeo od 736/2514 i parcela br. .../..., ukupne površine 136 m2, na kojoj tužilac ima udeo od 1/3, obe upisane u KO ..., po kulturi njive 3. klase, po vrsti ''ostalo građevinsko zemljište u svojini'', potes Ulica Saše Krstića. Predmetne kat. parcele nastale su deobom parcele br. ..., površine 1 ha 94 a 07 m2, tako što je namena kat.parcele .../..., površina javne namene – saobraćajna površina, po Planu generalne regulacije prostora za mešovitu namenu zapadno od Subotičkog bulevara i severno od Bulevara Vojvode Stepe u Novom Sadu (''Službeni list Grada Novog Sada'', br. 15/12 ... 16/22) i Planu detaljne regulacije područja stanovanja ''Sajlovo'' u Novom Sadu (''Službeni list Grada Novog Sada'', br. 27/07). Katastarska parcela br. .../..., predviđena je za javnu površinu – Ul. Saše Krstića i na osnovu faktičkog stanja koristi se kao deo asfaltiranog kolovoza u toj ulici u Novom Sadu. Jugozapadno od asfaltiranog kolovoza, prema građevinskim parcelama koje nose osnovni broj kat,parc. ..., predmetna parcela se koristi kao površina nasuta tucanikom, uz asfaltirani kolovoz, zatravljena površina uz kolovoz, betonsko-behatonski kolski i pešački prilazi građevinskim parcelama sa asfaltiranog kolovoza. Površina uz jugozapadnu granicu predmetne kat.parcele prema građevinskim parcelama .../..., .../... i dalje od .../..., .../..., se koristi kao delovi dvorišta na napred navedenim građevinskim parcelama. Na predmetnoj parceli se nalaze izgrađeni šahtovi kanalizacione mreže, postavljeni su stubovi telekomunikacione mreže povezani vazdušnim vodom, postavljeni je razvodni orman telekomunikacione mreže i merna mesta elektroenergetske mreže. Katastarska parcela .../... je, svojim većim delom, privedena svojoj planskoj nameni u površini od 18 a 62 m2, što čini 74,07% njene ukupne površine i taj deo se koristi kao ulica, odnosno koristi je neograničeni broj ljudi, dok se deo predmetne katastarske parcele u površini do 655 m2, što čini 25/93% njene ukupne površine, prema faktičkom stanju koristi kao delovi dvorišta susednih građevinskih parcela. Shodno tome, katastarska parcela .../..., privedena je planskoj nameni u površini od 1862 m2 (od njene ukupne površine od 2514 m2), što spram suvlasničkog udela tužioca od 736/2514 dela predstavlja površinu od 545 m2. Ispod predmetne kat. parcele postavljeni su podzemni ulični vodovi i telekomunikacione, gasovodne i kanalizacione mreže, kao i priključci tih mreža i priključci elektroenergetske mreže. Kat. parcela br. .../..., predviđena je za javnu površinu- proširenje Ulice Gornje Sajlovo. Na osnovu faktičkog stanja, predmetna kat.parcela se, u svom severozapadnom i severnom delu, koristi kao deo asfaltiranog kolovoza u Ulici Gornje Sajlovo i Ulici Saše Krstića, dok se preostali, veći deo predmetne parcele, koristi kao površina nasuta tucanikom uz asfaltirani kolovoz, zatravljena površina i betonski prilaz građevinskoj parceli. Postavljena ograda sa jugoistočne strane prema građevinskim parcelama, svojim položajem odgovara granici predmetne parcele. Na njoj su postavljena dva stuba telekomunikacione mreže povezana vazdušnim vodom, koji nadvisuje predmetnu parcelu. Ispod predmetne katastarske parcele postavljen je podzemni ulični vod gasovodne mreže, a iznad je postavljeni vazdušni vod telekomunikacione mreže. Katastarska parcela .../..., ukupne površine 136 m2, u celosti je privedena svojoj nameni što, spram suvlasničkog udela tužioca od 1/3 dela, predstavlja površinu od 45 m2. Tužiocu nikada nije isplaćena naknada za predmetne dve parcele, a postupak eksproprijacije nije sproveden. Tržišna vrednost predmetnih parcela iznosi 10.860,00 dinara po m2.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su tužbeni zahtev tužioca usvojili, primenom odredbe člana 1. stav 1. Protokola uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 58. Ustava Republike Srbije, nalazeći da su mu faktički oduzete predmetne parcele i privedene njihovoj urbanističkoj nameni, u skladu sa planskim aktom, a da postupak eksproprijacije nije sproveden, tako što su parcele infrastrukturno opremljene, a njihovo održavanje vrše javna preduzeća tuženog, na koji način je, izgradnjom saobraćajnice, izmenjen karakter spornog zemljišta koje sada, u prirodi, predstavlja Ulice Saše Krstića i Gornje Sajlovo u Novom Sadu. Tužiocu, na ime naknade za faktički eksproprisane nepokretnosti, po mišljenju nižestepenih sudova, pripada i to: za parcelu .../..., spram njegovog suvlasničkog udela od 736/2514 dela, t.j.za 545 m2, a za parcelu .../..., spram njegovog suvlasničkog udela od 1/3, tj, za 45m2, što znači za ukupnu površinu od 590 m2, ukupan iznos od 6.407.400,00 dinara.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pravilno primenili materijalno pravo.

Pravo na imovinu je jedno od osnovnih ljudskih prava zaštićenih ustavno- pravnim normama i normama međunarodnih konvencija, čiji je Republika Srbija potpisnik.

Ustav Republike Srbije, u odredbi člana 58., jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), tako što propisuje da pravo svojine može biti oduzeto i ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz uslov da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine a oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih tražbina ili kazni, dozvoljeno je samo u skladu sa zakonom.

Protokolom broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, u članu 1. se garantuje zaštita imovine, tako što je propisano da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, i da niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava.

Ustavne odredbe i Konvencija ukazuju na obavezu isplate razumne naknade za oduzetu imovinu, po tržišnoj ceni u vreme presuđenja, koja je odlukama nižestepenih sudova i dosuđena tužiocu.

Ustavne odredbe i Konvencija ukazuju na obavezu isplate razumne naknade za oduzetu imovinu, po tržišnim cenama u vreme presuđenja, koja je odlukom drugostepenog suda i utvrđena, u konkretnom slučaju.

Odredbom člana 9. stav 1. Zakona o građevinskom zemljištu (''Službeni glasnik RS'', br. 44/95 ... 46/98), propisano je da se građevinsko zemljište privodi nameni izgradnjom objekata, odnosno izvođenjem drugih radova u skladu sa propisima o planiranju i uređenju prostora.

Zakon o javnoj svojini (''Službeni glasnik RS'', br. 72/11 ... 95/2018), u odredbi člana 10. stav 2. propisuje da se dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog Zakona, smatraju one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su, kao takve, određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i td). U smislu odredbe člana 7. istog Zakona, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koje nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova, javnih površina, koje su u svojini jedinica lokalne samuprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, predmetno zemljište u suvlasništvu tužioca, ušlo je u sastav Ulica Saše Krstića i Gornje Sajlovo, u delu za koji je tužiocu, pobijanom presudom, priznata novčana naknada, na osnovu Plana generalne regulacije prostora za mešovitu namenu zapadno od Subotičkog bulevara i severno od Bulevara Vojvode Stepe u Novom Sadu (''Službeni list Grada Novog Sada'', br. 15/12 ... 16/22) i Plana detaljne regulacije područja stanovanja ''Sajlovo'' u Novom Sadu (''Službeni list Grada Novog Sada'', br. 27/07), tako što obe parcele predstavljaju izgrađeno građevinsko zemljište – javnu površinu – saobraćajnicu koju koristi neograničeni broj ljudi, a kojom upravlja i održava jedinica lokalne samuprave, preko svojih organa i javnih preduzeća čiji je osnivač. Tako je izvršena tzv. faktička eskproprijacija koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrstrikturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno njegovom izuzimanju iz poseda. Tuženi je obveznik isplate tužiocu predmetne naknade, pošto se parcele u njegovom suvlasništvu koriste kao ulice, dobra u opštoj upotrebi – javnoj svojini, a visina naknade koja tužiocu pripada, u smislu odredbe člana 1. Protokola br. 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i odredbe člana 58. Ustava Republike Srbije, pravilno je utvrđena prema tržišnoj vrednosti zemljišta koje je ušlo u sastav formiranih ulica, u utvrđenoj površini. Zbog toga tuženi u reviziji neosnovano ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava.

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka jer je doneta pravilnom primenom odredbe člana 153. stav 1. i 154. Zakona o parničnom postupku.

Na osnovu odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković