U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a ni povrede iz stava 1. tog člana Zakona pred drugostepenim sudom, koje bi mogle da utiču na donošenje pravilne i zakonite odluke.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je vlasnik parcele broj .. površine od 22a 29 m2 i parcele broj .. površine 5a 61 m2, na osnovu sudskog poravnanja u predmetu Osnovnog suda u Novom Sadu R1 263/2022 od 15.09.2022. godine, kojim je razvrgnuta suvlasnička zajednica nepokretnosti. U listu nepokretnosti broj .. KO Novi Sad I RGZ upisano je da se parcele .., površine 2229 m2 i .. površine 561m2, nalaze u potesu Donja šuma, po vrsti zemljište u građevinskom području, po kulturi zemljište pod delom zgrade, vlasništvo tužilje u celosti. Prema Informaciji o lokaciji za predmetne parcele, Gradske uprave za urbanizam Grada Novi Sad, na osnovu Plana generalne regulacije naselja Veternik, predmetne parcele se nalaze u zoni porodičnog stanovanja, namena zemljišta - javno građevinsko zemljište - parcele izdvojene za javnu saobraćajnu površinu i prema pravilima građenja parcele čine postojeće ulice u naselju Veternik i na njima nije predviđena izgradnja objekta. Parcela broj .. KO Veternik je planskom dokumentacijom ušla u sastav ulice ... u celosti i u prirodi predstavlja ulicu ... u celosti, dok je parcela broj .. KO Veternik planskom dokumentacijom ušla u sastav ulice, koja još nije dobila naziv u celosti i u prirodi predstavlja ulicu. Obe parcele se koriste kao javna saobraćajna površina, koja je izgrađena od tucaničkog zastora, i neometano ih koristi neograničen broj ljudi u celosti, delimično su opremljene komunalnom infrastrukturom, i to vodnom, gasnom, i elektroenergetskom infrastrukturom. Prema odluci o utvrđivanju doprinosa za uređenje građevinskog zemljišta za obračun doprinosa predmetne parcele se nalaze u petoj zoni, a prema odluci o određivanju zona za nepokretnosti u zonama za potrebe utvrđivanja poreza na imovinu na teritoriji Grada Novog Sada, predmetne parcele nalaze se u trećoj zoni. Presudom na osnovu priznanja Osnovnog suda u Novom Sadu P 30264/2021 od 30.08.2021. godine, utvrđeno je da je tužilac Grad Novi Sad stekao pravo javne svojine na kp. br. .. površine 1 ha 70 a 64 m2, upisane u listu nepokretnosti broj .. KO Veternik u 882/17064 dela suvlasničkog udela tužene AA, dok je pravnosnažnom presudom Višeg suda u Novom Sadu od 21.07.2020. godine, Grad Novi Sad obavezan da tužilji AA isplati naknadu na ime faktičke eksproprijacije za njen udeo od 882/17064 parcele broj .., što čini površinu 882 m2. Deobom parcele .. površine 17064m2 koja je izvršena 2021. godine, nastale su 41 nove parcele, među kojima i predmetne parcele .. površine 2229 m2 i .. površine 561 m2. Tužilji je pravnosnažnom presudom od 21.07.2020. godine dosuđena naknada na ime eksproprijacije za površinu od 882 m2 parcele broj .., i preostala površina na novonastalim parcelama broj .. i .., za koje tužilji nije dosuđena naknada, iznosi ukupno 1908 m2. Prema proceni Poreske uprave tržišna vrednost predmetnih parcela iznosi 6.960,18 dinara po m2, dok prema nalazu veštaka građevinske struke, tržišna vrednost predmetnih parcela na dan 29.09.2023. godine iznosi 14.189,90 dinara po m2.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nakon ocene neosnovanosti prigovora nedostatka aktivne i pasivne legimacije, nižestepeni sudovi su primenom materijalnog prava iz člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 58. Ustava RS obavezali tuženog da tužilji isplati novčanu naknadu za zemljište koje joj je oduzeto bez prethodno sprovedenog postupka eksproprijacije (faktička eksproprijacija), u iznosu tržišne vrednosti utvrđene veštačenjem. Pravno stanovište sudova je da su predmetne parcele faktički oduzete u javnom interesu i privedene javnoj nameni na osnovu planskog akta tuženog (Plana generalne regulacije naseljenog mesta Veternik), te da su na taj način postale javna svojina jedinice lokalne samouprave.

Neosnovano se u reviziji tuženog ističe da je materijalno pravo pogrešno primenjeno.

Pravo na imovinu je jedno od osnovnih ljudskih prava zaštićenih ustavno- pravnim normama i normama međunarodnih konvencija, čiji je Republika Srbija potpisnik. Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), a da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.).

Dakle, dozvoljeno oduzimanje prava svojine, koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, postoji samo kada su kumulativno ispunjena dva uslova: da je učinjeno u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona; da je učinjenu uz naknadu koja ne može da bude niža od tržišne.

Odrebom člana 10. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 72/11... 113/17) pored ostalog propisano je: dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr.) (stav 2), da svako ima pravo da dobra u opštoj upotrebi koristi na način koji je radi ostvarenja te namene propisan zakonom, odnosno odlukom organa ili pravnog lica kome su ta dobra data na upravljanje (stav 4) i da dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev državnih puteva II reda, koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih parkova, koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze (stav 7.)

U konkretnom slučaju sporno zemljište, označeno kao kat.parc. br. .., i br. ..., na kojima je tužilja vlasnik, planskim aktom je predviđeno za javnu saobraćajnu površinu – ulicu koju koristi neograničen broj lica za javni saobraćaj i u prirodi jeste ulica koja ima svoj naziv - ul. ... (..) i ulica koja još nije dobila naziv (...). U situaciji kada zemljište planskim aktom jedinice lokalne samouprave bude određeno za ulicu, to zemljište od tog momenta po sili zakona postaje sredstvo u javnoj svojini. Shodno tome, jedinica lokalne samouprave ima obavezu da zemljište koje je postalo sredstvo javne svojine izuzme iz poseda ranijeg korisnika i za to mu isplati odgovarajuću naknadu, a upiše u javne knjige svoje pravo svojine na istom.

Imajući u vidu činjenicu da je predmetno zemljište faktički privedeno nameni predviđenoj planskim aktom, s obzirom da se koristi kao ulica – javni put u naselju koji saobraćajno povezuje delove naselja i na taj način izvršena je tzv. faktička eksproprijacija, koja upravo i nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno njegovom izuzimanju iz poseda, to je po oceni Vrhovnog suda pravilan zaključak nižestepenih sudova da, kada je zemljište privedeno nameni u skladu sa planskim aktom i po sili zakona postalo javna svojina, tužilja kao vlasnik tog zemljišta ne može trpeti štetne posledice zato što nadležni organ nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade. Tužilji je time povređeno pravo na imovinu, pa zato ima pravo na traženu naknadu za faktički oduzetu imovinu.

Kako je utvrđeno da se predmetne katastarske parcele koriste kao ulice, tuženi je odgovoran i pasivno legitimisan u ovoj parnici na osnovu člana 10. stav 2. i 7. Zakona o javnoj svojini jer su ulice javno dobro u opštoj upotrebi i u svojini su jedinice lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze. Zbog toga, kako se neosnovano navodi u reviziji, nije od uticaja ko je izvršio faktičke radnje na terenu, jer su predmetne parcele i u prirodi javno građevinsko zemljište privedeno urbanističkoj nameni u utvrđenoj površini za koju je tužilji pravilno i dosuđena naknada, iz kojih razloga se takođe neosnovano u reviziji ukazuje da je na navedene okolnosti trebalo saslušati tužilju. Pored navedenog, suprotno navodima tuženog, u konkretnom slučaju utvrđeno je da je tuženi stekao pravo svojine u celosti na parcelama.

Neosnovano se revizijskim navodima osporava visina dosuđene naknade tužilji. Naime, faktičko zauzimanje parcele radi izgradnje ulica predstavlja pravni osnov za ostvarivanje prava na novčanu naknadu u visini koja ne može biti niža od tržišne, isto kao i da je sproveden postupak eksproprijacije, odnosno izuzimanje zemljišta iz poseda, koji je u ovom slučaju izostao propustom nadležnog organa tuženog. Navedeno sledi iz citirane odredbe člana 58. stav 2. Ustava Republike Srbije i prakse u primeni člana 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima, zasnovane na stavu Evropskog suda za ljudska prava da se kod svakog oduzimanje imovine u javnom interesu mora postići ravnoteža između zahteva opšteg interesa i prava pojedinca na njeno uživanje, da odsustvo naknade ili neodgovarajuća naknada kod eksproprijacije redovno predstavlja nesrazmerno mešanje države, odnosno da ako se pojedincu za oduzetu nepokretnost ne plati nikakva naknada, povreda prava na mirno uživanje imovine postoji sve do onog momenta kada dođe do uspostavljanja ravnoteže interesa, isplatom adekvatne naknade.

U reviziji su iznete primedbe na ocenu dokaza, a tim se u suštini osporava utvrđeno činjenično stanje, što ne predstavlja dozvoljen razlog zbog kojeg se revizija može izjaviti, nasuprot propisanog u članu 407. stav 2. ZPP.Takvi navodi se ne razmatraju u revizijskom postupku.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je odluku kao u izreci doneo primenom odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković