Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 4913/23 od 20.12.2023. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena presuda Višeg suda u Leskovcu P 40/23 od 10.10.2023. godine u prvom i drugom stavu izreke.

Protiv pravnosnažne presude donesene u drugom stepenu, tužena je izjavila reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava sa pozivom na odredbu člana 404. ZPP.

S obzirom da se o radi o sporu za diskriminaciju, to su ispunjeni uslovi da se u ovom slučaju odlučuje po reviziji u redovnom postupku. Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupka („Sl. glasnik RS“, broj 72/11 i 18/20), pa je našao da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio učesnik u ratu u periodu od 24.03.1999. godine do 21.06.1999. godine, pri VP 3323-41 Leskovac, na području Vladičinog Hana , u rezervnom sastavu Vojske SR Jugoslavije. Sporazumom zaključenim 11.01.2008. godine, između Vlade Republike Srbije i Štrajkačkog odbora ratnih vojnih rezervista nerazvijenih opština - Kuršumlija, Lebane, Bojnik, Žitorađa, Doljevac, Prokuplje i Blace, tužena se obavezala da rezervistima iz navedenih opština isplati ratne dnevnice u više mesečnih rata. Zaključkom Vlade RS od 17.01.2008. godine odlučeno je da se ratnim vojnim invalidima i rezervistima iz navedenih 7 opština, izvrši isplata novčanih naknada na koje se sporazum odnosi i to prenosom novčanih sredstava na poseban račun opština, uz uslov da se ta lica odreknu svih potraživanja u svim sporovima koje su vodili pred praničnim sudovima. Tužilac nije vodio spor protiv tužene radi isplate neisplaćenih ratnih dnevnica, a ratne dnevnice su mu isplaćene, ali ne u iznosu koji su dobili gore navedeni rezervisti. Tužbom u ovoj pravnoj stvari je tražio da se utvrdi da je navedenim Zaključkom Vlade RS diskriminisan u odnosu na ratne vojne rezerviste Topličkog okruga.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je u konkretnom slučaju povređeno načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava RS i člana 14. Evropske konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, po osnovu prebivališta tužioca, stavljanjem tužioca u nepovoljniji položaj u odnosu na ratne vojne rezerviste koji su imali prebivalište na području neke od opština navedenih u Zaključku Vlade RS od 17.01.2008. godine, kojima su isplaćene dnevnice, zbog čega je tužbeni zahtev osnovan.

Prema stanovištu Vrhovnog suda, osnovano se revizijom ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo kada je utvrđeno da je Zaključkom Vlade RS od 17.01.2008. godine izvršena diskriminacija u odnosu na tužioca.

Odredbom člana 21. Ustava Republike Srbije, propisnao je da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, kao i da je zabranjena svaka diskriminacija po bilo kom osnovu, uz ograničenje da se diskriminacijom ne smatraju posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su u suštinski nejednakom položaju sa ostalim građanima. Opšta zabrana diskriminacije predviđena je članom 1. Protokola 12. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Postojanje diskriminacije izvršene Sporazumom od 11.01.2008. godine i Zaključkom Vlade Republike Srbije od 17.01.2008. godine, nastalim pre stupanja na snagu Zakona o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 22/09 - stupio na snagu 07.04.2009. godine), ceni se na osnovu člana 21. Ustava Republike Srbije i člana 14. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Diskriminacija je svako neopravdano pravljenje razlike između određenih lica po osnovu više kriterijuma, pa i po osnovu ličnog svojstva (u članu 21. stav 1. Ustava RS nabrojani su samo tipični slučajevi diskriminacije). Prebivalište, pored ličnog imena i državljanstva predstavlja atribut svake fizičke ličnosti, zbog čega je moguća diskriminacija lica po osnovu prebivališta ili boravišta. Zaštita od diskriminacije predstavlja pravo ličnosti zagarantovano Ustavom Republike Srbije (član 21) i Evropskom konvencijom za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (član 1. Protokola 12. uz Evropsku konvenciju), a od 07.04.2009. godine i Zakonom o zabrani diskriminacije. Lica koja ukazuju da je u odnosu na njih izvršena diskriminacija dužna su da dokažu da su nejednako tretirana u odnosu na druga lica koja su u istoj ili sličnoj situaciji, a suprotna strana – lice na čije se diskriminatorsko postupanje ukazuje, dužna je da dokaže postojanje objektivnog i opravdanog razloga za različitost u postupanju.

Iz sadržine Sporazuma od 11.01. i Zaključka Vlade RS od 17.08.2008. godine, proizilazi da je finansijska pomoć koja je uplaćena na poseban račun sedam opština navedenih u Sporazumu, uplaćena radi isplate ratnih dnevnica svim ratnim vojnim invalidima i vojnim rezervistima koji imaju prebivalište na teritoriji opština obuhvaćenih Zaključkom, a koji su učestvovali u odbrani zemlje u toku NATO bombardovanja 1999. godine. Tačno je da opštine Kuršumlija, Lebane, Bojnik, Žitorađa, Doljevac, Prokuplje i Blace, imaju status nerazvijenih opština, ali to nužno ne znači da i svi rezervisti sa prebivalištem na teritoriji ovih opština spadaju u kategoriju socijalno ugroženih lica, niti da rezervisti sa teritorije drugih opština (van opština navedenih u Sporazumu), ne spadaju u tu kategoriju lica, jer se status socijalne ugroženosti dokazuje na zakonom predviđeni način.

U konkretnom slučaju, tužilac nije vodio spor protiv tužene radi isplate neisplaćenih ratnih dnevnica, a po sopstvenoj tvrdnji, kao ratni vojni rezrevista koji je učestvovao u ratnim dejstvima na području Vladičinog Hana u periodu od 24.03.1999. godine do 21.06.1999. godine, ostvario je pravo na ratne dnevnice koje mu je tužena isplatila. Iz tog razloga nije došlo do diskriminacije, u smislu člana 21. Ustava Republike Srbije, s obzirom da su tužiocu isplaćene dnevnice zbog čega ne može biti diskriminisan označenim Zaključkom Vlade RS na osnovu kojeg je vršena isplata ratnih dnevnica onim ratnim vojnim rezervistima sa prebivalištem na teritoriji opština navedenih u Zaključku koji to pravo nisu ostvarili , ni dobrovoljnom isplatom niti u sudskom postupku.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je nižestepene presude preinačio i odluku kao u stavu prvom izreke doneo na osnovu odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Odluku o troškovima parničnog postupka sadržanu u stavu drugom izreke, Vrhovni sud je doneo primenom odredbe člana 165. stav 2. u vezi člana 153. stav 1. i 154. stav 1. Zakona o parničnom postupku. Iznos troškova odmeren je prema opredeljenom zahtevu zakonskog zastupnika tužene, i to: za sastav žalbe 18.000,00 dinara i sastav revizije 18.000,00 dinara, primenom Advokatske tarife važeće na dan preduzimanja te parnične, što ukupno iznosi 36.000,00 dinara.

Iz tih razloga, Vrhovni sud je primenom odredbe člana 165. stav 1 Zakona o parničnom postupku, odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković