Rešenjem Višeg suda u Prokuplju Gž 843/23 od 22.02.2024. godine, stavom prvim izreke, delimično je usvojena žalba predlagača AA iz ..., preinačeno rešenje Osnovnog suda u Kuršumliji R1 26/22 od 23.02.2023. godine u stavu drugom izreke u pogledu kamate, pa je obavezan protivnik predlagača da predlagaču na dosuđeni iznos od 5.147,52 dinara isplati zakonsku zateznu kamatu od dana presuđenja, dok je u preostalom delu potvrđeno prvostepeno rešenje.

Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu predlagač AA iz ... je blagovremeno izjavila posebnu reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa pozivom na potrebu razmatranja pravnih pitanja u interesu ravnopravnosti građana.

Prema odredbi člana 404. stav 1. ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23) revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). Prema stavu 2. istog člana o dozvoljenosti i osnovanosti revizije iz stava 1. ovog člana odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Na osnovu ovlašćenja iz člana 404. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je ocenio da su ispunjeni uslovi za primenu instituta izuzetno dozvoljene revizije, uzimajući u obzir vrstu spora i sadržinu tražene sudske zaštite, način presuđenja i razloge koje su nižestepeni sudovi dali za svoje odluke, zbog potrebe razmatranja pravnih pitanja i ujednačavanja sudske prakse u vezi sa pravom na naknadu za eksproprisane nepokretnosti.

Zbog toga je na osnovu člana 404. ZPP odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijano rešenje u smislu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem SO Kuršumlija, Odeljenje za privredni i lokalni razvoj broj 01-465-90 od 12.08.2021. godine, eksproprisane su nepokretnosti predlagača i to kp. br. .., po kulturi pašnjak šeste klase, površine 2 ara 21m², upisana u list nepokretnosti broj .. KO ..., u korist protivnika predlagača JP „Putevi Srbije“ iz Beograda. Na eksproprisanoj nepokretnosti kao suvlasnici upisani su pok. BB iz ... sa udelom od 2276/2576, dok je predlagač AA iz ... upisana sa udelom od 300/2576. Predmetna nepokretnost eksproprisana je u korist protivnika predlagača radi izgradnje auto puta. Prema izveštaju Poreske uprave eksproprisana nepokretnost je poljoprivredno zemljište sa cenom od 152,00 dinara po m². I pored predloga predlagača da se cena zemljišta utvrdi preko veštaka građevinske struke, prvostepeni sud je cenu zemljišta utvrdio na osnovu nalaza i mišljenja veštaka poljoprivredne struke, iz čijeg nalaza proizlazi da predlagaču AA, za njen udeo pripada iznos od 5.147,52 dinara. Predlagač je podneskom od 06.02.2023. godine istakla da se u konkretnom slučaju radi o promeni namene zemljišta koje će postati autoput.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja i utvrđene tržišne vrednosti eksproprisanog zemljišta kao poljoprivrednog zemljišta u kom statusu je parcela i upisana u katastru nepokretnosti, kao pašnjak, prvostepeni sud je obavezao protivnika predlagača da predlagaču isplati novčanu naknadu u novčanom iznosu utvrđenom od strane veštaka poljoprivredne struke na osnovu odredbe člana 41. stav 2. i člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji.

Prihvatajući u potpunosti argumentaciju prvostepenog suda, drugostepeni sud je ocenio da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema statusu zemljišta u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji, te da naknadne promene namene zemljišta nemaju uticaja na sudski postupak utvrđivanja naknade.

Pravilno je stanovište drugostepenog suda da naknadna promena namene zemljišta nema uticaja na sudski postupak utvrđivanja naknade za eksproprisano zemljište, ali je to suprotno konkretnoj situaciji, s obzirom na to da po podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji proizlazi da je predmetna parcela eksproprisana radi izgradnje infrastrukturnog koridora autoputa E-80 deonica Niš – Merdare (sa elementima regulacije). Naime, predlagač osnovano ističe u reviziji da je do promene statusa predmetnog eksproprisanog zemljišta došlo pre pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji od 12.08.2021. godine, donošenjem Prostornog plana područja posebne namene i infrastrukturnog koridora autoputa E- 80 deonica Niš – Merdare („Službeni glasnik RS“, br. 107/17... 62/19), zbog čega se ne može prihvatiti zauzeto stanovište nižestepenih sudova koje implicira na naknadnu promenu statusa predmetnog zemljišta.

Po stanovištu Vrhovnog suda, stupanjem na snagu Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto-puta E 80, deonica Niš-Merdare, došlo je do promene namene eksproprisanog zemljišta koje je po tom osnovu postalo građevinsko zemljište na osnovu člana 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br.72/09...83/18) bez obzira što ta promena namene i statusa nije provedena u katastru. Prema ovoj zakonskoj odredbi koja reguliše pojam građevinskog zemljišta, ono je definisano kao zemljište koje je određeno zakonom i planskim dokumentom kao građevinsko, koje je predviđeno za izgradnju i redovno korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 83. stav 2. istog zakona, propisano je da stupanjem na snagu planskog dokumenta kojim je promenjena namena zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnici tog zemljišta stiču prava i obaveze propisane ovim zakonom i podzakonskim aktima donetim na osnovu zakona, bez obzira na činjenicu što organ nadležan za upis na nepokretnostima i pravima na njima nije proveo promenu u javnoj knjizi o evidenciji nepokretnosti i prava. Iz odredbe člana 88. istog zakona, proizlazi da je u slučaju kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi akt koji sadrži opis katastarskih parcela kojima je promenjena namena (stav 1), a organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1. istog člana, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene u bazu podataka katastra nepokretnosti za koju se izdaje LN (stav 2). Poljoprivredno zemljište kojem je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja nameni može se koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (stav 3). Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (stav 9).

Članom 11. Zakona o planiranju i izgradnji je propisano da su planski dokumenti prostorni i urbanistički planovi, a da su prostorni planovi pored ostalog i Prostorni plan područja posebne namene. Članom 2. istog zakona, namena zemljišta je definisana kao način korišćenja zemljišta određen planskim dokumentom.

Prema tome, s obzirom na to da pravno dejstvo planskog dokumenta nastaje njegovim stupanjem na snagu (član 88. stav 9) od tada vlasnik takvog zemljišta ostvaruje svoja prava vlasnika na građevinskom zemljištu u skladu sa ovim zakonom, a bez obzira na to što organ nadležan za upis prava na nepokretnostima nije sproveo tu promenu namene u katastru nepokretnosti (član 83. stav 2). U tom kontekstu je bez pravnog značaja to što se poljoprivredno zemljište kojem je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja nameni može koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (član 88. stav 3) citiranog Zakona o planiranju i izgradnji. To znači da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema vrsti (statusu zemljišta) u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji. Kako u konkretnom slučaju, prema podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji proizlazi da nije reč o naknadnoj promeni statusa zemljišta, već o tome da je pre eksproprijacije bio utvrđen javni interes za eksproprijaciju i donet planski dokument (Prostorni plan područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto puta E-80, deonica Niš-Merdare) koji ga je odredio kao građevinsko zemljište, to upućuje na zaključak da je pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji stupanjem na snagu planskog dokumenta bio promenjen status ovog zemljišta u građevinsko zemljište.

Iz izloženih razloga prvostepeni sud će u ponovnom postupku utvrditi da li je pred nadležnim organom uprave bio postignut sporazum o određivanju pripadajuće naknade za eksproprisano zemljište u smislu članova 56-60 Zakona o eksproprijaciji (jer ukoliko nije postignut, dalji postupak se nastavlja po službenoj dužnosti pred nadležnim sudom u smislu člana 61. istog zakona). Zatim, kada je tačno stupio na snagu navedeni prostorni plan kojim su obuhvaćene predmetne katastarske parcele, da bi potom utvrdio visinu tržišne cene eksproprisanog zemljišta kao građevinskog zemljišta na osnovu čanova 41. stav 2. i člana 42. Zakona o eksproprijaciji.

Kako odluka o troškovima postupka zavisi od odluke o glavnoj stvari, to je i ova odluka ukinuta.

Na osnovu izloženih razloga Vrhovni sud je na osnovu člana 416. stav 2. u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučio kao u izreci ovog rešenja.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković