Presudom Apelacionog suda u Nišu Gž 2744/2023 od 20.12.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženih i potvrđena prvostepena presuda u stavu prvom izreke. Stavom drugim izrke, preinačena je prvostepena presuda u stavu drugom izreke, tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je traženo da se utvrdi da je vlasnik vanknjižnog objekta površine u osnovi 0.01,21 ha izgrađen na kp br ... i ... obe u KO Prokuplje Grad, od čega na kp br ... u površini od 0.01,20 ha, a preostali deo u površini od 0.00,01 ha na kp br ... KO Prokuplje Grad spratnosti Pr + 1 + Pk u udelu 1/1, što su tužene dužne da priznaju i dozvole promenu, a u protivnom da ova presuda služi kao isprava podobna za upis prava kod RGZ SKN Prokuplje, kao i u stavu trećem izreke, tako što je odlučeno da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu u odnosu na stav prvi izreke, tužene su blagovremeno izjavile reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava sa pozivom na odredbu člana 404. ZPP.

Vrhovni sud je ocenio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tuženih kao izuzetno dozvoljenoj na osnovu člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11 ... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu potpune pasivne legitimacije u sporu za utvrđenje prava korišćenja po osnovu održaja, pa je na osnovu člana 404. stav 2. tog zakona odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući drugostepenu presudu u pobijanom delu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tuženih osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilac je u toku 1985. godine od pravnog prethodnika tuženih kupio deo kp br ... KO Prokuplje Grad u površini od 0.03,00 ha, odnosno udeo 300/776 i deo kp br ... KO Prokuplje Grad u površini od 0.03,00 ha, odnosno udeo od 300/774 i to na osnovu usmenog ugovora o kupoprodaji. Tužilac je isplatio kupoprodajnu cenu i ušao u posed kupljenih nepokretnosti i na istima nakon kupovine 1987. godine, sopstvenim sredstvima započeo izgradnju porodično- stambenog objekta koji je završen 1992. godine. Utvrđeno je da su prilikom izrade katastra nepokretnosti 2008. godine kp br ... i ... upisane u listu nepokretnosti broj ... na Republiku Srbiju kao vlasnika sa udelom 1/1 i na ime tuženih kao korisnika sa udelom od po 1/2 idealnog dela. U toku 2019. godine, izvršena je promena u navedenom listu nepokretnosti, te su od kp br ... formirane kp br ... i ... na kojima je takođe, kao vlasnik upisana Republika Srbija sa udelom 1/1, a tužene kao nosioci prava korišćenja sa udelom od po ½, dok su veštačenjem utvrđene mere i granice u državini tužioca na kp br ... i ..., kao i da se na kp br ... i ... obe u KO Prokuplje nalazi vanknjižni objekat tužioca, a koje su formirane od kp br ... . Parcelacija je izvršena 2019. godine na osnovu rešenja Vlade RS od 16.03.2018. godine, o utvrđivanju javnog interesa za eksproprijaciju na predmetnim parcelama.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev nalazeći da je tužilac stekao pravo korišćenja po osnovu održaja na delovima predmetnih parcela kao savestan držalac u periodu od 20 godina, nakon izmena i dopuna Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa („Službeni list SRJ“ broj 29/96 od 26.06.1996. godine) kojim je brisana zabrana sticanja prava svojine na društvenoj svojini, a izgradnjom porodične stambene zgrade sopstvenim sredstvima stekao je pravo svojine na objektu na osnovu člana 22. Zakona o osnovama svojinsko- pravnih odnosa.

Drugostepeni sud je prihvatio stanovište prvostepenog suda, da je tužilac na osnovu člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa stekao pravo korišćenja održajem na delovima predmetnih parcela i zato je u navedenom delu potvrdio prvostepenu presudu, dok je u preostalom delu u pogledu odluke o utvrđenju prava svojine na objektu koji je izgrađen na tom zemljištu u javnoj svojini, preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev, nalazeći da pasivna legitimacija nije potpuna, jer tužbom nije obuhvaćena i Republika Srbija, kao vlasnik parcela na kojima je objekat i koje su neophodne za redovnu upotrebu objekta. Naime, po stanovištu drugostepenog suda pravo javne svojine, kao i pravo trajnog korišćenja predstavljaju posebne vrste stvarnog prava, koje kao apsolutno pravo deluju prema svima, tako da su svi titulari stvarnih prava, nosioci prava svojine, odnosno prava trajnog korišćenja jedinstveni i nužni suparničari u konkretnom slučaju, imajući u vidu i utvrđeni javni interes za eksproprijaciju, pa je na osnovu člana 210. i 211. stav 3. ZPP odlučio kao u stavu drugom izreke.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tuženih ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava u pobijanom delu drugostepene odluke, kojom je potvrđena prvostepena presuda.

Naime, u konkretnom slučaju tužbenim zahtevom je traženo utvrđenje prava svojine na vanknjižnom objektu izgrađenom na kp br ... i ... obe u KO Prokuplje Grad i prava korišćenja po osnovu održaja na delovima navedenih katastarskih parcela i parcelama broj ... i ... KO Prokuplje – Grad na kojima je kao vlasnik upisana Republika Srbija sa udelom 1/1, a tužene kao nosioci prava korišćenja sa udelom od po ½. O delu tužbenog zahteva za utvrđenje prava svojine na objektu je pravnosnažno odlučeno odbijanjem tužbenog zahteva u nepobijanom delu drugostepene odluke. U takvoj situaciji i u pogledu dela tužbenog zahteva za utvrđenje prava korišćenja po osnovu održaja na zemljištu, nužno je bilo tužbom obuhvatiti sve nosioce stvarnih prava upisane u javnim knjigama, odnosno pored tuženih koje su upisane kao nosioci prava korišćenja i Republiku Srbiju koja je upisana kao vlasnik predmetnih parcela sa udelom 1/1. Pravo korišćenja je segment sadržaja prava svojine, pored prava držanja stvari i prava raspolaganja predmetom prava svojine. Zato se pravni odnos o kome se odlučuje u konkretnom slučaju (utvrđenje prava korišćenja po osnovu održaja), zbog prirode tog odnosa može rešiti samo na jednak način prema svim titularima stvarnih prava upisanim u javnim knjigama vezanih za predmetnu nepokrtnost, a to je pored tuženih, kao upisanih nosilaca prava korišćenja i Republika Srbija, kao vlasnik. Po članu 211. ZPP nužno suparničarstvo postoji ako po zakonu ili zbog prirode pravnog odnosa tužbom moraju da se obuhvate sva lica koja su učesnici materijalnopravnog odnosa. Ako sva lica iz stava 1. ovog člana nisu obuhvaćena tužbom kao stranke, sud će da odbije tužbeni zahtev kao neosnovan. O nužnom suparničarstvu sud vodi računa po službenoj dužnosti. U konkretnom slučaju tužbom nisu obuhvaćeni kao tuženi svi nužni suparničari u smislu navedene odredbe ZPP. Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je u pobijanom delu preinačio nižestepene presude i odbio tužbeni zahtev na osnovu člana 211. stav 3. Zakona o parničnom postupku.

Na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković