U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Vladislave Milićević i Marine Milanović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji su punomoćnici Dragan Bojanić, advokat iz ... i Jovan Čelebić, advokat iz ..., protiv tužene BB iz ..., čiji je punomoćnik Nebojša Simić, advokat iz ..., radi uređenja načina vršenja roditeljskog prava, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 86/25 od 04.03.2025. godine, u sednici održanoj 03.09.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužene izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 86/25 od 04.03.2025. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Paraćinu P2 158/24 od 24.10.2024. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca, pa su maloletni VV, rođen ...2013. godine u ... i maloletna GG, rođena ....2017. godine u ..., povereni na samostalno vršenje roditeljskog prava ocu, tužiocu AA, a tužena BB iz ..., kao majka maloletne dece ima pravo i dužnost da maloletnu decu izdržava i da sa njima održava lične odnose i da o bitnim pitanjima koja utiču na život dece odlučuje zajednički sa ocem maloletne dece. Stavom drugim izreke, određeno je da će prebivalište maloletne dece biti mesto stanovanja i prebivališta oca maloletne dece, tužioca AA. Stavom trećim izreke, obavezana je tužena da doprinosi izdržavanju maloletnog VV iznosom od 17.540,00 dinara i maloletne GG iznosom od 17.540,00 dinara svakog 01. do 05. u mesecu za tekući mesec počev od 14.05.2024. godine pa ubuduće, dok za to postoje zakonski uslovi ili dok ova presuda ne bude ukinuta ili izmenjena, uplatom novčanih sredstava preko tekućeg računa zakonskog zastupnika maloletne dece tužioca AA iz ... na njegov tekući račun, s tim da je dospele, a neisplaćene rate dužna da isplati odjednom, sve sa zakonskom zateznom kamatom na ukupan iznos dospelih rata izdržavanja počev od izvršnosti presude pa do isplate. Stavom četvrtim izreke, određeno je da će se održavanje ličnih odnosa između tužene sa maloletnom decom VV i GG odvijati po dogovoru roditelja u skladu sa željama dece i njihovim školskim obavezama. Stavom petim izreke, određeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 86/25 od 04.03.2025. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena prvostepena presuda u stavu prvom, stavu drugom, delu stava trećeg izreke kojim je obavezana tužena da doprinosi izdržavanju maloletnog VV iznosom od 16.000,00 dinara i GG iznosom od 14.000,00 dinara, svakog 01. do 05. u mesecu za tekući mesec počev od 17.05.2024. godine pa ubuduće, dok za to postoje zakonski uslovi ili dok ta presuda ne bude ukinuta ili izmenjena uplatom na tekući račun zakonskog zastupnika maloletne dece tužioca – oca koji se vodi kod „... Banke“, s tim što je dospele, a neisplaćene rate dužna da isplati odjednom, sve sa zakonskom zateznom kamatom na ukupan iznos dospelih rata izdržavanja počev od izvršnosti presude do isplate, stavu četvrtom izreke i stavu petom izreke. Stavom drugim izreke, preinačena je prvostepena presuda u delu stava trećeg izreke tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca u delu u kom je tražio da se tužena obaveže da doprinosi izdržavanju maloletnog VV preko iznosa iz prethodnog stava iznosom od još 1.540,00 dinara i maloletne GG preko iznosa iz prethodnog stava, iznosom od još 3.540,00 dinara, svakog 01. do 05. u mesecu za tekući mesec počev od 14.05.2024. godine pa ubuduće, kao i u delu u kome je tražio da se tužena obaveže da doprinosi izdržavanju maloletnog VV i maloletne GG iznosima iz prethodnog stava za period od 14.05.2024. do 16.05.2024. godine.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužena je blagovremeno izjavila reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava u odnosu na potvrđujući deo presude.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23) pa je našao da revizija tužene nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a revizijom se ne ukazuje na druge povrede postupka zbog kojih se, primenom člana 407. stav 1. ZPP revizija može izjaviti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su živele u vanbračnoj zajednici do 2024. godine, u kojoj su dobili dvoje maloletne dece, sina VV rođenog ...2013. godine i ćerku GG, rođenu ...2017. godine. Nakon prekida vanbračne zajednice roditelja deca su ostala da žive sa ocem u kući u kojoj su do tada svi živeli, a majka živi sa novim vanbračnim partnerom u iznajmljenom stanu. Tužilac je zaposlen u ...“ d.o.o. ... kao ... i njegova ukupna mesečna primanja sada iznose: plata 50.000,00 dinara mesečno i bonusi oko 100.000,00 do 120.000,00 dinara. Tužena je nezaposlena, ali povremeno u kući obavlja ... usluge i tako ostvaruje prihode od oko 30.000,00 dinara mesečno, a ukoliko ne pronađe drugi posao planira da otvori svoj salon. Tužiočeva majka sada pomaže tužiocu u čuvanju dece. Nakon prekida vanbračne zajednice stranaka, kćerka GG odlazi kod tužene u stan u kome tužena živi sa sadašnjim vanbračnim partnerom i tamo boravi više dana. Sin VV se sa tuženom viđa u gradu ili kod njenih roditelja. Maloletni VV ide u osnovnu školu i njegove mesečne potrebe iznose 40.000,00 dinara, koje potrebe obuhvataju troškove ishrane, odeće, obuće, sredstva za higijenu, školski pribor,sportske aktivnosti. Maloletna GG ide u osnovnu školu i njene ukupne mesečne potrebe iznose 35.000,00 dinara, koje potrebe obuhvataju troškove za ishranu, sredstva za higijenu, odeću, obuću, školski pribor, sportske aktivnosti.

Centar za socijalni rad ... dao je mišljenje da su oba roditelja motivisana za vršenje roditeljskog prava nad maloletnom decom, ali da je u najboljem interesu dece da se povere ocu na samostalno vršenje roditeljskog prava i da ostanu u domaćinstvu u kome su odrasla i u sredini koja im je poznata i koju smatraju svojim domom, što je i želja maloletne dece, da je u njihovom najboljem interesu da se ne razdvajaju u ovom kalendarskom uzrastu, bez obzira na činjenicu što ćerka GG odlazi kod tužene u domaćinstvo i tamo provodi po nekoliko dana.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su tužiocu dodelili samostalno vršenje roditeljskog prava nad zajedničkom maloletnom decom parničnih stranaka, odredili način održavanja ličnih odnosa dece sa tuženom majkom, kao i njen doprinos izdržavanju, s pozivom na odredbe članova 6. stav 1. tačka 61. stav 1, 62. stav 1, 77, 154. stav 1, 160, 266. stav 3. i 270. Porodičnog zakona i odredbe člana 3. stav 1. i 2. i člana 9. stav 3. Konvencije o pravima deteta.

Nisu osnovani revizijski navodi kojima se pobija odluka o samostalnom vršenju roditeljskog prava.

Odredbom člana 3. stav 1. Konvencije o pravima deteta, propisano je da u svim aktivnostima koje se tiču dece od primarnog značaja su interesi deteta, bez obzira na to da li ga sprovode javne ili privatne institucije za socijalnu zaštitu, sudovi, administrativni organi ili zakonodavna tela. U smislu odredbe člana 6. stav 1. Porodičnog zakona, svako je dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta u svim aktivnostima koje se tiču deteta. Dužnost suda da se u sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje, odnosno lišenje roditeljskog prava, rukovodi najboljim interesom deteta propisano je odredbom člana 266. stav 1. istog zakona.

Porodični zakon, u odredbi člana 67. propisuje da je roditeljsko pravo izvedeno iz dužnosti roditelja i postoji samo u meri koja je potrebna za zaštitu ličnosti, prava i interesa deteta, sadržina roditeljskog prava koje se sastoji od dužnosti i staranja o detetu, čuvanja, podizanja, vaspitanja i obrazovanja, zastupanja i izdržavanja deteta, kao i upravljanja raspolaganjem njegovom imovinom, regulisano je odredbom člana 68. – 74. Porodičnog zakona, suština svih dužnosti i prava roditelja je dobrobit i najbolji interes deteta.

Najbolji interes deteta je pravni standard koji se ceni prema okolnostima svakog konkretnog slučaja, a elementi za procenu su, između ostalog, uzrast i pol deteta, želje i osećanja deteta, s obzirom na uzrast i zrelost, potrebe deteta i to: vaspitne, zatim potrebe stanovanja, ishrane, odevanja, zdravstvene brige i dr, kao i sposobnost roditelja da zadovolji utvrđene potrebe.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su kod ocene ko će od roditelja samostalno vršiti roditeljsko pravo, rukovodeći se najboljim interesom maloletne dece stranaka (član 6. Porodičnog zakona), pravilno imali u vidu sve utvrđene činjenice, uz poklanjanje dužne pažnje i mišljenju dece. Po mišljenju Centra za socijalni rad ..., u najboljem interesu maloletne dece je da nastave životnu organizaciju u domaćinstvu oca gdese baka po ocu takođe stara o deci, s obzirom da deca osećaju veću sigurnost i slobodu kada borave kod oca, koji ima emotivne kapacitete da razume njihove emotivne i razvojne potrebe. Takođe, prilikom poveravanja dece ocu na samostalno vršenje roditeljskog prava nižestepeni sudovi su pravilno imali u vidu i činjenicu da sin stranaka ne želi da posećuje majku, niti provodi vreme sa njom u njenoj novoj vanbračnoj zajednici sa novim partnerom, a da ćerka odlazi povremeno kod majke u domaćinstvo i provodi po više dana kod nje nije od uticaja na drugačiju odluku, zaključivši da će u domaćinstvu oca deci biti omogućeni povoljni uslovi za razvoj, učenje i istraživanje, kao i odrastanje, uz uvažavanje njihovih ličnosti i razvojnih potreba prema uzrastu u kome se nalaze.

Neosnovano se revizijom osporava odluka o modelu uređenja ličnih odnosa majke i maloletne dece. Po oceni Vrhovnog suda pravilan je zaključak nižestepenih sudova da je u najboljem interesu dece da se ostvaruju lični kontakti majke po dogovoru roditelja, a u skladu sa željama dece i njihovim školskim obavezama. Na ovaj način može doći do uspostavljanja boljih odnosa između maloletnog sina i majke, te eventualno kasnije stvaranje mogućnosti za regulisanje ličnih kontakata na drugačiji način.

Pravilna primena odredbi članova 160, 161. i 162. Porodičnog zakona obavezuje sud da prilikom donošenja odluke o izdržavanju dece vodi računa o njihovim najboljim interesima, dok se obaveza roditelja kao dužnika izdržavanja zasniva na kriterijumu odgovornog roditeljstva. To znači da je roditelj koji ne živi sa maloletnom decom uvek u obavezi da doprinosi njihovom izdržavanju i to bar u visini minimalne sume predviđene članom 160. stav 4. Porodičnog zakona. Jedino na ovaj način maloletnoj deci se može obezbediti suma neophodna za zadovoljenje njihovih potreba (egzistencionalnih, zdravstvenih, obrazovnih i socijalnih).

U konkretnom slučaju cenjene su sve ove okolnosti. I po oceni Vrhovnog suda, tužena ima obavezu da doprinosi izdržavanju maloletne dece i to sina iznosom od 16.000,00 dinara, a ćerke iznosom od 14.000,00 dinara. Naime, maloletna deca idu u osnovnu školu, a tokom postupka utvrđene su njihove potrebe. usaglašene zahtevima i uslovima sredina u kojima žive u vreme donošenja nižestepene odluke. Prilikom odlučivanja o visini izdržavanja cenjene su i mogućnosti tužene kao dužnika izdržavanja, u skladu sa članom 160. stav 3. istog zakona imajući u vidu da je zdrava, mlada i radno sposobna, planira da otvori svoj salon, te da dosuđenim iznosom neće biti ugrožena njena egzistencija, pri čemu je dužna da dodatnim angažovanjem obezbedi sredstva potrebna za zadovoljenje potreba mal. dece kao poverioca izdržavanja, a koja obaveza tužene je prioritetna u odnosu na sve ostale jer ista, između ostalog, nema zakonsku obavezu izdržavanja drugih lica. Preko visine doprinosa koji će majka plaćati za maloletnu decu, za koje je obavezana da učestvuje u njihovom izdržavanju, a do visine ukupno utvrđenih potreba učestvovaće otac i to kako u materijalnim sredstvima, tako i radom oko dece koji se ogleda u čuvanju, podizanju, vaspitavanju, obrazovanju i zastupanju njegovih interesa, u obimu koji je dovoljan za zadovoljenje njihovih životnih potreba.

Pravilna je odluka o troškovima postupka jer je doneta na osnovu članova 153. i 154. ZPP.

Imajući ovo u vidu, Vrhovni sud je na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković