Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi je dao odgovor na raviziju, uz zahtev za naknadu troškova.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku –ZPP („Službeni glasnik RS“ br 72/11 ... 10/23), pa je našao da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a revizijom se ne ukazuje na druge povrede postupka koje bi uticale na pravilnost pobijane drugostepene presude.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog na neodređeno vreme po osnovu Ugovora o radu br ...-.../... od 13.02.2009. godine, Aneksa br.1 od 15.04.2009. godine i Aneksa br.2 od 10.02.2010. godine. Ugovoreno je da osnovnu zaradu zaposlenog čini proizvod osnovne zarade za najjednostavniji posao pri prosečnom mesečnom fondu časova od 174 časa i koeficijent posla 2,2 (tačka 14. stav 1.) i da se novčani iznos osnovne zarade za puno radno vreme i standardni učinak utvrđuju u bruto iznosu od 41.577,52 dinara (tačka 14. stav 2.). U utuženom periodu od 22.01.2015. godine do 31.12.2017. godine, tuženi prilikom obračuna zarade tužioca nije primenjivao cenu propisanu Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost putne privrede („Službeni glasnik RS“, br. 3/15), a to je cena u visini minimalne cene rade utvrđene odlukom Socijalno-ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republiku Srbije, niti je doneo odluku o visini osnovne zarade za najjednostavnije posao u utuženom periodu. Ekonomsko finansijskim veštačenjem, prihvaćenim od strane prvostepenog suda, utvrđeno je da je u utuženom periodu minimalna cena rada po času utvrđena odlukom Socijalno-ekonomskog saveta iznosila 121,00 dinar neto (od 22.01.2015. godine do 31.12.2016. godine), a za 2017 godinu (od 01.01.2017. godine do 31.12.2017. godine) 130,00 dinara neto, dok je tuženi isplaćivao zaradu tužiocu u iznosu od 78,00 dinara neto po radnom času, usled čega postoji razlika između zarade koja bi bila obračunata po osnovu koeficijenta tužioca i elemenata za obračun zarade i naknade tužioca (po ugovoru o radu) i minimalne cene rada po času utvrđene odlukom Socijalno-ekonomskog saveta (kao neto osnovne zarade po času za najjednostavniji rad) za utuženi period i isplaćene neto zarade tužioca u iznosu od ukupno 673.209,01 dinar (po mesecima iskazanim u koloni 4 tabele 5 veštačenja), u skladu sa kojim je tužilac opredelio tužbeni zahtev (podnesak od 23.08.2021. godine).

Nakon primedbi tuženog na nalaz i mišljenje veštaka (da je tuženi isplaćivao zaradu tužiocu po većem koeficijentu stručne spreme, odnosno posla od 2,2 u skladu sa ugovorom o radu, u odnosu na onaj predviđen PKU za delatnost putne privrede koji se kretao od 1,2 do 1,5), dopunskim ekonomsko finansijskim veštačenjem (nalaz i mišljenje istog sudskog veštaka od 25.10.2022. godine) utvrđeno je da su tužiocu, upoređenjem zarade koja bi bila obračunata na osnovu koeficijenta od 2,2 i ostalih elemenata za obračun zarade tužioca iz ugovora o radu i minimalne cene rada po času utvrđene odlukom Socijalno-ekonomskog saveta za utuženi period i neto zarade tužiocu obračunate za koeficijent zarade iz PKU za delatnost putne privrde kako onog od 1,2 (kolona 4 tabela 2D dopunskog nalaza), tako i onog od 1,5 (kolona 5 tabela 4D dopunskog nalaza), u oba slučaja na ime zarade isplaćeni viši iznosi od minimalne zarade (u prvom slučaju za 394.653,66 dinara), a u drugom slučaju (za 74.294,85 dinara). Prvostepeni sud nije prihvatio dopunski nalaz i mišenje jer je ugovorom o radu tužiocu priznat viši koeficijent od 2,2, a koji tokom utuženog perioda nije menjan.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev, s pozivom na članove 8., 33. stav 1. tačke 10. i 11., 104. stav 1. i 107. stav 4. Zakona o radu. Ovo stoga što je isplaćena zarada tužiocu za utuženi period niža od zarade koju je trebalo da primi prema parametrima predviđenim Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost putne privrede. Zaključio je da minimalna cena rada po radnom času ne može biti niža od one koju određuje Socijalno-ekonomski savet.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev, pozivom na to na to da je dopunskim veštačenjem, koje je prihvatio, utvrđeno da je tuženi u celom utuženom periodu obračunavao tužiocu i isplaćivao zaradu najmanje u visini utvrđenoj ugovorom o radu i aneksima, a prema parametrima koji su bili predviđeni u samom ugovoru, i da je tako isplaćena zarada bila više od minimalne zarade za ovaj period. Činjenica da je cena rada po ugovoru o radu bila predviđena u nižem nivou od one koja je bila predviđena u Posebnom kolektivnom ugovoru nije od uticaja na drugačiju odluku, jer iznos koji poslodavac isplati zaposlenom na ime zarade ne sme biti niži od minimalne zarade, ali minimalna cena rada po radnom času, suprotno zaključku prvostepenog suda, može biti niža od one koju određuje Socijalno-ekonomski savet. Pored toga, ne može se vršiti kombinacija koeficijenta i cena iz ugovora, a da se primenjuje osnovica za obračun zarade iz Posebnog kolektivnog ugovora.

Po oceni Vrhovnog suda, na utvrđeno činjenično stanje drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo.

Prema članu 8. stav 1. Zakona o radu („Službeni glasnik RS, br 24/05 ... 13/17), koji se primenjivao u utuženom periodu, kolektivni ugovor, pravilnik o radu i ugovor o radu ne mogu sadržati odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Prema stavu 2. istog člana, opštim aktom i ugovorom o radu mogu da se utvrde veća prava i povoljniji uslovi rada od prava i uslova utvrđenih zakonom, kao i druga prava koja nisu utvrđena zakonom, osim ako zakonom nije drugačije utvrđeno. Prema članu 33. stav 1. ovog zakona, ugovor o radu, između ostalog, sadrži: novčani iznos osnovne zarade na dan zaključenja ugovora o radu (tačka 10.) i elemente za utvrđivanje osnovne zarade, radnog učinka, naknade zarade, uvećane zarade i druga primanja zaposlenog (tačka 11.) Prema članu 104. stav 1. ovog zakona, zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu. Prema članom 105. stav 1. ovog zakona, zarada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji se od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i slično) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu. Prema članu 106. ovog zakona, zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji se od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade. Prema članu 107. ovog zakona, osnovna zarada određuje se na osnovu uslova, utvrđenih pravilnikom, potrebnih za rad na poslovima za koje je zaposleni zaključio ugovor o radu i vremena provedenog na radu (stav 1); radni učinak se određuje na osnovu kvaliteta i obima obavljenog posla, kao i odnosa zaposlenog prema radnim obavezama (stav 2.); opštim aktom utvrđuju se elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka iz stavova 1. i 2. (stav 3.); ugovorom o radu može se utvrditi osnovna zarada u većem iznosu od osnovne zarade utvrđene na osnovu elemenata iz opšteg akta (stav 4.).

Prema članu 111. Zakona o radu, zaposleni ima pravo na minimalnu zaradu za standardni učinak i vreme provedeno na radu (stav 1.); mimimalna zarada se određuje na osnovu minimalne cene rada utvrđene u skladu sa tim zakonom, vremena provedenog na radu i poreza i doprinosa koji se plaćaju iz zarade (stav 2.); opštim aktom, odnosno ugovorom o radu utvrđuju se razlozi za donošenje odluke o uvođenju minimalne zarade. Prema članu 112. istog zakona, minimalna cena rada utvrđuje se odlukom Socijalno - ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republike Srbije (stav 1.); pri utvrđivanju minimalne cene rada polazi se naročito od egzistencijalnih i socijalnih potreba zaposlenog i njegove porodice izraženih kroz vrednost minimalne potrošačke korpe, kretanja stope zaposlenosti na tržištu rada, stope rasta bruto domaćeg proizvoda, kretanja potrošačkih cena, kretanja produktivnosti i kretanja prosečne zarade u Republici (stav 3.); minimalna cena rada utvrđuje se po radnom času bez poreza i doprinosa, za kalendarsku godinu najkasnije do 15. septembra tekuće godine, a primenjuje se od 1. januara naredne godine (stav 6.); minimalna cena rada ne može se utvrditi u nižem iznosu od minimalne cene rada utvršene za prethodnu godinu (stav 7.).

Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost putne privrede („Službeni glasnik RS“, br. 3/15), koji je bio u primeni od 22.01.2015. godine, članom 33. propisano je da su elementi osnovne zarade zaposlenog: cena rada i koeficijent posla koji zaposleni obavlja (stav 1.); da se cena rada ugovara u visini minimalne cene rada utvrđene odlukom Socijalno ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republike Srbije, odnosno Vlade Republike Srbije u skladu sa zakonom (stav 2.), kao i da se opis poslova iz Pravilnika o organizaciji i sistematizaciji poslova vrednuje kroz koeficijent poslova koji se utvrđuje opštim aktom kod poslodavca u skladu sa kolektivnim ugovorom (stav 3.). Članom 34. istog kolektivnog ugovora, propisano je da se osnovna zarada dobija množenjem koeficijenta posla koji zaposleni obavlja i iznosa osnovne zarade za najjednostavniji posao (cena rada) kod poslodavca (stav 1.); da koeficijent posla koji zaposleni obavlja zavisi od vrste i stepena stručne spreme, složenosti i odgovornosti, uslova rada i drugih posebnih uslova (stav 2.); da se koeficijent za karakteristične poslove određuje po grupama poslova (stav 3.).

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužiocu je vršena isplata shodno odredbama ugovora o radu. Tužilac smatra da mu nije isplaćena odgovarajuća zarada jer za osnovicu nije uzeta osnovica koja je predviđena Posebnim kolektivnim ugovorom, već osnovica koja je predviđena ugovorom o radu, a koja je bila u nižem iznosu od napred naznačene osnovice. Drugostepeni sud je pravilno zaključio da se u ovakvom slučaju ne može vršiti kombinacija parametara iz Posebnog kolektvinog ugovora i ugovora o radu, pod uslovom da je tužiocu za taj period je isplaćivana zarada koja je u većem iznosu od minimalne.

U konkretnom slučaju, dopunskim veštačenjem (obavljenim u prvostepenom postupku), koje je drugostepeni sud prihvazio, utvrđeno je da je tužiocu u utuženom periodu od 22.01.2015. godine zaključno sa 31.12.2017. godine isplaćivana zarada u većem iznosu u odnosu na minimalnu zaradu u skladu sa ugovorom o radu, u svemu u skladu sa citiranom odredbam člana 111. Zakona o radu, kojom je propisano da se minimalna zarada određuje na osnovu minimalne cene rada utvrđena u skladu sa tim zakonom, vremena provedenog na radu i poreza i doprinosa koji se plaćaju iz zarade. Minimalna zarada jednaka je za sve zaposlene u Republici Srbiji, bez obzira na to koji posao obavljaju.

Stoga su neosnovani navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odbio reviziju tužioca kao neosnovanu i odlučio kao u stavu prvom izreke.

Odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova odgovora na reviziju nisu bili nužni za vođenje ovog postupka zbog čega je na osnovu člana 165. ZPP odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković