Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 2093/23 od 23.01.2024. godine, preinačena je prvostepena presuda u stavovima prvom, drugom i četvrtom izreke tako što je 1. odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca da se obaveže tuženi da tužiocu na ime manje isplaćene zarade za period od 22.01.2015. godine do 31.12.2017. godine, isplati ukupan iznos od 705.830,23 dinara sa zakonskom zateznom kamatom i periodima dospeća kao u ovom stavu; 2. odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca da se obaveže tuženi da tužiocu na iznose iz stava prvog izreke presude koji se odnose na razliku u neisplaćenoj zaradi za period od 22.01.2015. godine do 31.12.2017. godine, uplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje u korist Republičkog fonda PIO – Filijala Kruševac, doprinose za socijalno i zdravstveno osiguranje zaposlenog u korist Republičkog fonda za zdravstveno osiguranje zaposlenih – Filijala Kruševac, kao i doprinose za slučaj nezaposlenosti Nacionalnoj službi za zapošljavanje; 3. obavezan tužilac da tuženom na ime naknade troškova parničnog postupka isplati iznos od 198.241,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi je dao odgovor na reviziju.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23) Vrhovni sud je našao da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u utuženom periodu bio u radnom odnosu kod tuženog na neodređeno vreme, na osnovu Ugovora o radu od 11.02.2009. godine i pripadajućih aneksa ugovora o radu. Ugovorom o radu i aneksu broj 1 od 15.04.2009. godine, stranke su ugovorile da osnovnu zaradu zaposlenog čini proizvod osnovne zarade za najjednostavniji posao pri prosečnom mesečnom fondu časova od 174 časa i koeficijenta posla 2,2 i da se novčani iznos osnovne zarade za puno radno vreme i standardni učinak utvrđuje u bruto iznosu od 41.577,52 dinara. Tuženi je utuženom periodu isplaćivao tužiocu zaradu obračunatu u skladu sa Ugovorom o radu i aneksima, a isplaćeni iznosi neto mesečnih zarada tužioca bili su viši u odnosu na propisanu neto minimalnu zaradu u Republici Srbiji. Tuženi prilikom obračuna zarade tužioca nije primenjivao cenu rada propisanu Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost putne privrede RS („Službeni glasnik RS", broj 3/15), a to je cena rada u visini minimalne cene rada utvrđene odlukom Socijalno ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republike Srbije. Prema nalazu veštaka ekonomsko-finansijske struke, razlika između isplaćene zarade prema Ugovoru o radu i aneksima i zarade obračunate prema koeficijentu posla 2,2 i cene rada u visini minimalne cene rada utvrđene odlukom Socijalno ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republike Srbije u utuženom periodu iznosi 705.830,23 dinara. Takođe, prema nalazu veštaka tuženi je za 146.364,85 dinara isplatio tužiocu veću zaradu od zarade obračunate množenjem koeficijenta posla koji tužilac obavlja propisanog PKU za delatnost putne privrede od 1,3 (najniži koeficijent određen za III grupu poslova) i minimalne cene rada utvrđene u skladu sa zakonom, a ako se zarada obračuna množenjem koeficijenta posla koji tužilac obavlja propisanog PKU za delatnost putne privrede od 1,75 (najviši koeficijent određen za III grupu poslova) i minimalne cene rada, tužiocu je manje isplaćena zarada za iznos od 277.127,79 dinara. Potraživanje tužioca kao bivšeg zaposlenog koji ima potraživanje po osnovu manje isplaćenih zarada pre 31.10.2021. godine uključeno u Unapred pripremljeni plan reorganizacije kod tuženog broj 2 Reo 1/2022 i razvrstano u prvu klasu poverilaca.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom odredaba članova 8., 104. stav 1. i 107. stav 4. Zakona o radu i člana 33. i 34. PKU za delatnost putne privrede, usvojio tužbeni zahtev. Po oceni prvostepenog suda, tuženi je u spornom periodu isplatu zarade tužiocu vršio određivanjem manje cene rada od cene rada koja bi mu pripadala prema PKU za delatnost putne privrede, pa se samim tim isplate koje zavise od osnovne zarade vršene su u manjim iznosima.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev, nalazeći da cena rada koju primenjuje poslodavac prilikom obračuna zarade može biti niža od one koju određuje Socijalno-ekonomski savet, ali iznos zarade koji se isplaćuje zaposlenom ne sme biti niži od minimalne zarade. S obzirom da je tužiocu u spornom periodu obračunavana i isplaćivana zarada u skladu sa ugovorom o radu i pripadajućim aneksima i da je tako isplaćena zarada bila veća od minimalne zarade i zarade obračunate prema parametrima koje predviđa PKU za delatnost putne privrede, taj sud zaključuje da tužiočevo potraživanje nije osnovano. Tužilac nema pravo na traženu razliku zarade obračunatu kombinovanjem parametra — cene rada iz PKU i koeficijenta iz ugovora o radu, odnosno aneksa ugovora. Ovo i stoga što je tužena isplaćivala zaradu tužiocu u utuženom periodu koja je bila veća od zarade obračunate na način na koji to propisuje PKU za koeficijent posla koji tužilac obavlja od 1,3 a tužilac nije dokazao da bi mu u takvoj situaciji pripadao koeficijent od 1,75 kao najveći koeficijent za grupu poslova u koju spada posao koji tužilac obavlja.

Vrhovni sud smatra da je stanovište drugostepenog suda zasnovano na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“, broj 24/05...54/14), članom 104. stav 1. propisano je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu.

Prema članu 111. stav 1. Zakona o radu, zaposleni ima pravo na minimalnu zaradu za standardni učinak i vreme provedeno na radu, a minimalna zarada se određuje na osnovu minimalne cene rada utvrđene u skladu sa ovim zakonom, vremena provedenog na radu i poreza i doprinosa koji se plaćaju iz zarade. (stav 2.)

Odredbom člana 112. navedenog zakona, pored ostalog propisano je: da se minimalna cena rada utvrđuje odlukom socijalno-ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republike Srbije (stav 1) i da se pri utvrđivanju minimalne cene rada polazi naročito od egzistencijalnih i socijalnih potreba zaposlenog i njegove porodice izraženih kroz vrednost minimalne potrošačke korpe, kretanja stope zaposlenosti na tržištu rada, stope rasta bruto domaćeg proizvoda, kretanja potrošačkih cena, produktivnosti i prosečne zarade u Republici (stav 3).

Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost putne privrede („Službeni glasnik RS", broj 3/15), koji je bio u primeni od 22.1.2015. godine, članom 33. ugovoreno je: da su elementi osnovne zarade zaposlenog: cena rada i koeficijent posla koji zaposleni obavlja (stav 1.); da se cena rada ugovara u visini minimalne cene rada utvrđene odlukom Socijalno ekonomskog saveta osnovanog za teritoriju Republike Srbije, odnosno Vlade Republike Srbije u skladu sa zakonom (stav 2.); kao i da se opis poslova iz pravilnika o organizaciji i sistematizaciji poslova vrednuje kroz koeficijente poslova koji se utvrđuju opštim aktom kod poslodavca u skladu sa Kolektivnim ugovorom. Prema članu 34. istog kolektivnog ugovora osnovna zarada se dobija množenjem koeficijenta posla koji zaposleni obavlja i iznosa osnovne zarade za najjednostavniji posao (cene rada) kod poslodavca (stav 1.), a koeficijent posla koji zaposleni obavlja zavisi od vrste i stepena stručne spreme, složenosti i odgovornosti, uslova rada i drugih posebnih uslova (stav 2.). Stavom 3. ovog člana ugovoreno je da se koeficijenti za karakteristične poslove određuju po grupama poslova, i to, između ostalog, za II grupu poslova, poslova koja zahteva obrazovanje za rad u trajanju od 2 godine (I i II stepen - PK radnik), podrazumeva rad na manje složenim i srednje složenim poslovima, na kojima se rad ponavlja uz povremenu pojavu novih poslova), u visini od 1.20 do 1.50.

Zakon o radu garantuje pravo zaposlenog na minimalnu zaradu, a minimalna zarada se određuje na osnovu minimalne cene rada koja se utvrđuje odlukom Socijalno- ekonomskog saveta. Iznos koji poslodavac isplati zaposlenom na ime zarade ne sme biti niži od minimalne zarade, ali ugovorena cena rada može biti niža od minimalne cene rada koju određuje Socijalno-ekonomski savet.

U spornom periodu tužiocu je obračunavana i isplaćivana zarada u skladu sa ugovorom o radu i pripadajućim aneksima i tako isplaćena zarada bila je veća od minimalne zarade i zarade obračunate na način na koji to propisuje PKU za delatnost putne privrede, množenjem koeficijenta posla koji tužilac obavlja i cene rada u visini minimalne cene rada utvrđene odlukom Socijalno ekonomskog. Kod navedenog, bez značaja je okolnost da je prilikom obračuna zarade tuženi koristio cenu rada koja je manja od minimalne cene rada utvrđene odlukom Socijalno ekonomskog saveta, propisana navedenim PKU, a imajući u vidu i da je tužiocu visina osnovne zarade određena ugovorom o radu sa pripadajućim aneksima u smislu člana 33. stav 1. tačka 10. Zakona o radu, a da vezanost zarade za visinu minimalne cene rada po radnom času nije ugovorena.

Suprotno navodima revizije, pravilno je stanovište drugostepenog suda da tužilac nema pravo na traženu razliku zarade obračunatu kombinovanjem parametra — cene rada iz PKU i koeficijenta posla sadržanog u ugovoru o radu i aneksu ugovora o radu, jer mu ovaj koeficijent ne pripada prema navedenom Posebnom kolektivnom ugovoru za poslove koje je obavljao u utuženom periodu, shodno stručnoj spremi, složenosti i odgovornosti, pri čemu je drugostepeni sud pravilno zaključio da tužilac nije dokazao da da bi, saglasno merilima određenim navedenim Posebnim koletivnim ugovorom, imao pravo na veći koeficijent.

Suprotno revizijskim navodima, u postupku je utvrđeno da je tužiocu u spornom periodu isplaćivana ugovorena zarada koja je bila viša od minimalne zarade propisane odredbom člana 111. Zakona o radu i zarade obračunate primenom odredbi članova 33. i 34 PKU, pa se revizijom neosnovano ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava.

Prilikom donošenja odluke, ovaj sud je cenio ostale revizijske navode, ali je zaključio da isti nisu od uticaja na drugačiju odluku, jer je drugostepena presuda doneta pravilnom primenom materijalnog prava.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Zahtev tuženog za naknadu troškova odgovora na reviziju je odbijen na osnovu člana 154. stav 1. ZPP, jer se ne radi o troškovima potrebnim za vođenje ove parnice, zbog čega je u smislu odredbe člana 165. stav 1. ZPP odlučeno kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković