Po izjavljivanju revizije i dostavljanju predmeta Vrhovnom sudu tuženi je podneo i predlog za ponavljanje postupka iz razloga predviđenog članom 426. stav 1. tačka 10. Zakona o parničnom postupku, zbog saznanja za nove činjenice i mogućnosti da upotrebi nove dokaze.

Zakonom o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 49/13-US, 74/13-US, 55/14, 87/18, 18/20, 10/23; u daljem tekstu: ZPP), u vezi s članom 92. Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“, broj 10/23), propisano je da će sud, u slučaju kada stranka izjavi reviziju i istovremeno ili posle toga podnese predlog za ponavljanje postupka, rešenjem odlučiti koji će postupak da nastavi, a sa kojim će da zastane, uzimajući u obzir sve okolnosti, a naročito razloge zbog kojih su oba pravna leka podneta i dokaze koje su stranke predložile (član 434. stav 1); te da rešenje iz člana 434. stav 1. tog zakona donosi prvostepeni sud ako predlog za ponavljanje postupka stigne tom sudu pre nego što je predmet povodom revizije upućen Vrhovnom sudu, a ako predlog za ponavljanje postupka stigne pošto je predmet povodom revizije upućen Vrhovnom sudu, rešenje iz člana 434. stav 1. tog zakona donosi Vrhovni sud (član 435. stav 1).

Pošto po nalaženju Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju treba nastaviti postupak po reviziji, a zastati sa postupkom po predlogu tuženog za ponavljanje postupka, odlučeno je kao u stavovima prvom i drugom izreke, na osnovu člana 435. stav 1. i 434. stav 1. ZPP.

Posebna revizija je izuzetno pravno sredstvo koje se, zbog pogrešne primene materijalnog prava, može izjaviti na osnovu člana 404. stav 1. ZPP protiv drugostepene presude koja se ne bi mogla pobijati revizijom. O dozvoljenosti posebne revizije odlučuje Vrhovni sud, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP, ceneći potrebu odlučivanja o tom pravnom sredstvu zbog razmatranja pravnih pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, ujednačavanja sudske prakse ili novog tumačenja prava.

Vrhovni sud je, prihvativši razloge tuženog za izuzetno odlučivanje o izjavljenoj reviziji, odlučio kao u stavu trećem izreke, na osnovu člana 404. ZPP.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog osnovana.

Prema do sada utvrđenom činjeničnom stanju, tužilje su zaposlene kod tuženog i prema zaključenim ugovorima o radu raspoređene su na radna mesta „kontrolora“ (AA), „upravnika pošte 3. reda“ (BB), „upravnika pošte 4. reda“ (VV) i „višeg kontrolora“ (GG i DD). Aneksima ugovora, koje su tužilje sa tuženim zaključivale u periodu od 01.01.2021. do 31.01.2024. godine, a radi izmena utvrđenih koeficijenta za obračun i isplatu zarade, bili su ugovoreni nominalni iznosi osnovnih zarada koji pripadaju tužiljama, ali nije bilo definisano da li tako ugovorena osnovna zarada predstavlja neto ili bruto zaradu.

Obavljeno je veštačenje, pa je veštak parametre iz ugovorenih zarada tužilja primenio na najniži koeficijent rada kod tuženog, i to od: 1,236 za period od 01.01.2020. do 31.12.2021. godine prema važećem Kolektivnom ugovoru tuženog („Službeni glasnik RS“ br. 9/18 i dr.) koji je bio u primeni u tom, a za period od 01.01.2022. do 31.01.2024. godine i 1,347 prema Kolektivnom ugovoru tuženog („Službeni glasnik RS“ broj 9/22) koji je bio u primeni od 01.01.2022. do 23.01.2025. godine i uporedio ga sa minimalno propisanom cenom rada za isti period.

Veštak je našao da vrednost radnog časa za najniži koeficijent poslova kod tuženog od 1,236 za period od 01.01.2020. do 31.12.2021. godine iznosi 173,57 dinara, dok minimalna propisana cena rada propisana od strane Socijalno-ekonomskog saveta RS za isti period iznosi 172,54 dinara, a bruto vrednost radnog časa 233,50 dinara, dok za period od 01.01.2022. do 31.12.2022. godine vrednost radnog časa za najniži koeficijent od 1,347 iznosi 203,81 dinara, dok minimalna cena rada propisana od strane Socijalno-ekonomskog saveta RS iznosi 201,22 dinara, a bruto vrednost radnog časa iznosi 272,08 dinara. Za period od 01.11.2023. do 31.01.2024. godine, za najniži koeficijent od 1,347 vrednost radnog časa iznosi 229,28 dinara, dok minimalna propisana cena rada iznosi 230,00 dinara, a bruto vrednost radnog časa 311,30 dinara. Zaključak iz nalaza veštaka je da vrednost radnog časa za najniži koeficijent (1,236, i 1,347) ne može predstavljati bruto iznos radnog časa, jer bi u toj situaciji proizašlo da tuženi za najniži koeficijent rada isplaćuje zaradu nižu od iznosa propisane minimalne zarade. Stoga je veštačenjem utvrđena razlika između isplaćene i ugovorene osnovne zarade za svaku od tužilje u dve varijante: u prvoj, ukoliko se osnovna zarada posmatra kao neto kategorija, za svaku od tužilja je utvrđena razlika između isplaćene i ugovorene zarade bliže označena u prvostepenoj presudi i u drugoj varijanti, ukoliko se ugovorena osnova zarada posmatra kao bruto kategorija u kom slučaju je tuženi svim tužiljama u spornom periodu obračunavao i isplaćivao veće iznose zarade od iznosa koji su ugovoreni.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom odredaba člana 104, 105. i 106. Zakona o radu zaključio da je tužbeni zahtev osnovan jer ugovorima o radu i njihovim aneksima nije definisano da li ugovoreni iznos osnovne zarade predstavlja bruto ili neto iznos, kao i to da je vrednost radnog časa za najniži koeficijent približan vrednosti minimalne cene radnog časa, iz čega je izveo zaključak da vrednost radnog časa ne može predstavljati bruto iznos radnog časa, jer bi u toj situaciji značilo da tuženi za najniži koeficijent rada isplaćuje zaradu u iznosu koja je niža od iznosa propisane minimalne zarade.

Drugostepeni sud je pobijanom presudom dopunio razloge isticanjem da odgovarajuća zarada iz člana 104. stav 1. i člana 105. Zakona o radu sadrži poreze i doprinose, odnosno da ne predstavlja bruto kategoriju i da je odgovarajuća zarada propisana i opštim aktom tuženog odnosno njegovim kolektivnim ugovorom iz 2022. godine. Međutim, kako tužilje tužbeni zahtev zasnivaju na tvrdnji da im tuženi nije u celosti isplaćivao ugovorenu zaradu s obzirom da je osnovna zarada ugovorena u neto iznosima zaključio je da je zbog toga osnovan tužbeni zahtev. Dalje je zaključio da ukupna odgovarajuća zarada zaposlenog koju, pored osnovne zarade, čini i deo zarade vezan za radni učinak, uvećana zarada, kao i ostala primanja iz radnog odnosa saglasno članu 105. stav 3. Zakona o radu, a na koje se sve obračunavaju i plaćaju porezi i doprinosi, to ukupna odgovarajuća zarada obuhvata i navedene poreze i doprinose, odnosno da predstavlja bruto kategoriju. Međutim u konkretnom slučaju se radi o ugovorenoj osnovnoj zaradi kao delu ukupne odgovarajuće zarade zaposlenog, koja je ugovorima o radu utvrđena u nominalnom iznosu, ali bez navođenja da li se radi o neto ili bruto iznosu. Stoga je zaključio da činjenica da je u Zakonu o radu i opštem aktu tuženog navedeno da se pod odgovarajućom zaradom smatra zarada koja sadrži poreze i doprinose nije od uticaja na drugačije presuđenje.

Po nalaženju Vrhovnog suda, osnovani su revizijski navodi o pogrešnoj primeni materijalnog prava od strane nižestepenih sudova.

Pojam (zarada) koji se koristi u Zakonu o radu podrazumeva bruto zaradu. To proizilazi iz sadržine člana 105. tog zakona kojim je propisano da se zarada iz člana 104. stav 1. tog zakona (odgovarajuća zarada utvrđena u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu) sastoji od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i slično) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (stav 1) i da se pod zaradom u smislu stava 1. tog člana smatra zarada koja sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade (stav 2).

I odredbom člana 28. Kolektivnog ugovora za JP „Pošta Srbije“ („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 9/22...101/24) propisano je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu u skladu sa zakonom, tim kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu (stav 1); da zaradu u smislu stava 1. tog člana čini zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarada po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca i druga primanja iz radnog odnosa u skladu sa tim kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu (stav 2); da zaposleni ostvaruje jednaku zaradu za isti rad ili rad iste vrednosti koje obavlja kod poslodavca (stav 3); da se pod zaradom u smislu tog člana smatra zarada koja sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade (stav 4). Odredba člana 28. prethodnog kolektivnog ugovora označenog poslodavca je po sadržini bila identična sa istom odredbom sada važećeg kolektivnog ugovora, osim što nije sadržala odrednicu da se pod zaradom smatra zarada koja sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade. Iz zakonskog određenja zarade kao „bruto zarade“, sledilo bi da se podatak o zaradi u ugovoru o radu (član 33. stav 1. tačka 10. Zakona o radu) i aneksu ugovora (kojima se vrši izmena visine zarada) odnosi na bruto zaradu koja u sebi, pored iznosa koji se isplaćuje zaposlenom „neto zarada“, sadrži i iznose koji se izdvajaju po osnovu poreza i doprinosa. Dakle, postoji zakonska pretpostavka da iznos zarade, navedene u ugovoru o radu, predstavlja bruto zaradu, ali se može dokazivati suprotno – da je ugovorena zarada neto zarada (zarada bez poreza i dopriniosa) i tako oboriti označena zakonska pretpostavka o ugovorenoj zaradi kao „bruto zaradi“ (teret dokazivanja te činjenice je na tužiljama) – zaposlenima.

Dakle, novčani iznos zarade naveden u ugovoru o radu (aneksu ugovora o radu) sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade (bruto zarade). Tužilje mogu dokazivati da je ugovorena zarada bez poreza i doprinosa (neto zarada) i tako oboriti zaakonsku pretpostavku o ugovorenoj „bruto zaradi“. Pored iznetog, u ponovnom postupku sud će imati u vidu i to da ugovorena cena rada može biti niža od minimalne cene koju određuje Socijalno – ekonomski savet (o čemu se izjasnio Ustavni sud RS u svojoj odluci Už 1837/2011 od 03.04.2013. godine).

Naime, zaposlenom koji je u radnom mesecu ostvario standardni učinak i puno radno vreme, odnosno radno vreme koje se izjednačava sa punim radnim vremenom shodno odredbi 111. stav 1. Zakona o radu, ne može da se isplati zarada od nižeg iznosa od iznosa minimalne zarade objavljenog za period koji se posmatra, bez obzira na to u kakvom je stanju poslovanje konkretnog poslodavca. Sa druge strane, saglasno odredbama člana 112. stav 3. i 4. Zakona o radu, za utvrđivanje minimalne zarade naročito se uzimaju u obzir troškovi života, kretanje prosečne zarade u Republici Srbiji, egzistencijalne i socijalne potrebe zaposlenog i njegove poredice, stopa nezaposlenosti, kretanje zaposlenosti na tržištu rada i opšti nivo ekonomske razvijenosti Republike Srbije. Minimalna zarada se utvrđuje po radnom času za period za najmanje šest meseci, i tako utvrđena cena rada po radnom času, gde se uzima u obzir svi napred navedeni kriterijumi, ne može biti tretirana kao najniža cena rada za najjednostavniji posao, s obzirom na to da se prilikom određivanja visine minimalne zarade relativizuje činjenica o vrsti posla u konkretnom slučaju, zbog čega je minimalna zarada jednaka za sve zaposlene u Republici Srbiji, bez obzira na to koji posao obavljaju. Visina minimalne zarade za određene mesece utvrđuje se tako što se prethodno utvrđena vrednost radnog časa pomnoži sa ukupnim brojem radnih sati u jednom mesecu, prema odgovarajućem statističkom podatku o ukupnom broju sati u posmatranom mesecu. Ugovorena cena rada može biti niža od minimalne cene rada koju određuje Socijalno-ekonomski savet.

Imajući u vidu navedeno, radi dopune činjeničnog utvrđenja potrebnog za pravilnu primenu materijalnog prava, Vrhovni sud je ukinuo nižestepene presude uz vraćanje predmeta prvostepenog suda na ponovno suđenje primenom člana 416. stav 1. ZPP, kao u stavu četvrtom. U ponovnom suđenju će sudovi imati u vidu navode iz ove odluke i pouzdano utvrditi da li izvedeni dokazi omogućavaju zaključak da je oborena zakonska pretpostavka o ugovorenoj „bruto zaradi“ i pouzdano utvrditi cenu rada koja je ugovorena između tužilja i tuženog i da li postoji obaveza tuženog za isplatu tužiljama eventualne razlike.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković