Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 3126/23 od 10.04.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena prvostepena presuda. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužene za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjenčinog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. i člana 441. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je bila zaposlena kod tuženog u kontinuitetu 3 godine 8 meseci i 29 dana, po više zaključenih ugovora o radu na određeno vreme, do prestanka radnog odnosa 31.03.2021. godine. Tužilja je zasnovala radni odnos na određeno vreme po osnovu ugovora o radu od 31.08.2017. godine. Navedeni ugovor o radu, na osnovu kog je tužilja stupila na rad, ne sadrži osnov zasnivanja radnog odnosa. Nakon ovog ugovora tužilja je sa tuženim kontinuirano zaključivala ugovore o radu na određeno vreme u toku 2017, 2018, 2019, 2020. i 2021. godine, obavljajući iste poslove. Rešenjem tuženog od 30.03.2021. godine tužilji je prestao radni odnos na određeno vreme, zasnovan ugovorom o radu na određeno od 01.03.2021. godine.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredaba članova 33. i 37. Zakona o radu zaključili da je ponašanje tuženog nezakonito jer ugovor o radu na određeno vreme po kome je tužilja stupila na rad nije sadržao osnov zasnivanja radnog odnosa na određeno vreme. Naknadno zaključeni ugovor o radu kojim je naveden osnov, najdalje do završetka projekta zbog potrebe realizacije projekta, nije vodio pravnom osnaženju navedenog ugovora. Imajući u vidu da u ugovoru nije naveden osnov zasnivanja radnog odnosa na određeno vreme, isti je zaključen suprotno zakonu u smislu odredbe člana 37. stav 6. Zakona o radu, te se smatra da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme stupanjem na rad po navedenom ugovoru. Bez uticaja je zabrana primanja u radni odnos na neodređeno vreme kod korisnika javnih sredstava, u smislu člana 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu, budući da tuženi nije dostavio dokaz o tome da je pokušao da pribavi saglasnost Vlade za tužilju, niti za drugog zaposlenog u skladu sa Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava kojom se uređuje postupak za pribavljanje saglasnosti. Zabrana primanja u radni odnos na neodređeno vreme kod korisnika javnih sredstava važila je do 01.01.2021. godine, a tuženi je i nakon toga zaključio sa tužiljom ugovor na određeno vreme, što po oceni nižestepenih sudova, ukazuje da se radi o zloupotrebi prava.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tuženog ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo.

Odredbom člana 37. Zakona o radu propisano je da ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme, za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba (stav 1); poslodavac može zaključiti jedan ili više ugovora o radu iz stava 1. ovog člana na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca (stav 2); ako je ugovor o radu na određeno vreme zaključen suprotno odredbama ovog zakona ili ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje pet radnih dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme (stav 6).

Tuženi, prema članu 2. stav 1. tačka 5. Zakonu o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS", broj 54/09, sa novelama), spada u korisnike javnih sredstava pa se u odnosu na njega primenjuju odredbe i tog zakona. Zakonom o izmenama i dopunama tog Zakona („Službeni glasnik RS" broj 108/2013 od 06.12.2013. godine) u članu 27e dodati su novi stavovi 34. i 35. kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine, a izuzetno od tog stava radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, a postupak za pribavljanje saglasnosti propisan je Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS" br. 113/2013, 21/2014, 66/2014, 118/2014, 22/2015, 59/2015, 62/19 i 50/20). Navedena odredba člana 27e stav 34. Zakona, novelirana je kasnijim izmenama i dopunama („Službeni glasnik RS" broj 142/2014...149/2020), tako da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik RS" broj 103/2015), zatim do 31. decembra 2017. godine („Službeni glasnik RS" broj 99/16), do 31. decembra 2018. godine („Službeni glasnik RS" broj 113/17), do 31. decembra 2019. godine („Službeni glasnik RS" broj 95/18 i 31/19), odnosno do 31. decembra 2020. godine („Službeni glasnik RS" broj 72/2019).

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS" br. 149/2020 od 11.12.2020. godine - sa primenom od 01.01.2021. godine i 92/2023 od 27.10.2023. godine) članom 3. dodat je i član 27k kojim je propisano da je u određenim slučajevima dozvoljeno zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme i bez saglasnosti nadležne Komisije Vlade RS, ukoliko su ispunjeni predviđeni uslovi u zakonom predviđenom postupku. Naime, u periodu od 1. januara 2021. godine do 31. decembra 2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno je da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. Izuzetno od stava 1. ovog člana, telo Vlade iz stava 1. ovog člana može jednim aktom dati saglasnost novoosnovanom korisniku javnih sredstava na broj lica koji taj korisnik može primiti u radni odnos na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u kalendarskoj godini u kojoj je osnovan.

Zapošljavanje iz člana 27k st. 1. i 2. ovog člana može se realizovati ukoliko korisnik javnih sredstava ima obezbeđena sredstva za plate, odnosno zarade, sa pripadajućim porezom i doprinosima za novozaposlene, kao i pod uslovima i u skladu sa procedurama predviđenim posebnim propisima. Počev od 1. januara 2021. godine ukupan broj zaposlenih na određeno vreme (izuzev u svojstvu pripravnika), lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge, kao i posredstvom agencije za privremeno zapošljavanje i lica angažovanih po drugim osnovama, kod korisnika javnih sredstava, ne može biti veći od 10% ukupnog broja zaposlenih na neodređeno vreme, osim izuzetno, uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. U ograničenje iz stava 4. ovog člana ne ubrajaju se lica u radnom odnosu na određeno vreme radi zamene odsutnog zaposlenog do njegovog povratka, lica radno angažovana posredstvom Nacionalne službe za zapošljavanje u cilju sprovođenja mera aktivne politike zapošljavanja u skladu sa propisima koji uređuju oblast zapošljavanja (javni radovi i dodatno obrazovanje i obuke), lica angažovana radi realizacije projekata koji se finansiraju sredstvima Evropske unije ili sredstvima donacija, ukoliko se naknade za njihov rad, sa pripadajućim porezima i doprinosima, finansiraju iz ovih izvora, kao i lica angažovana od strane korisnika programa obuke, akreditovanih realizatora obuke koji su upisani u Stalnu listu predavača i drugih realizatora obuka koju vodi Nacionalna akademija za javnu upravu. Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS" br. 159/2020 i 116/2023) bliže je uređen postupak za pribavljanje saglasnosti iz st. 1, 2. i 4. ovog člana.

Članom 105. navedenog Zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.

Sledstveno izloženom, kod tuženog je do 31.12.2020. godine važila zabrana zapošljavanja novih lica, propisana članom 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu. Navedena odredba se, na osnovu člana 105. tog zakona primenjuje kao odredba posebnog zakona u odnosu na odredbu člana 37. Zakona o radu, kojom su propisani uslovi za prerastanje radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme. Stoga, odredba posebnog zakona o zabrani zapošljavanja do 31.12.2020. godine isključivala je primenu odredbe člana 37. Zakona o radu, a tužilja nije dokazala da je tuženi imao saglasnost za novo zapošljavanje, pribavljenu na način i u postupku propisanom tada važećim podzakonskim aktom.

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu, koji se primenjuje od 01.01.2021. godine, zabrana zapošljavanja novih lica kod korisnika javnih sredstava zamenjena je ograničenjem zapošljavanja. I ova odredba se, na osnovu člana 105. Zakona o budžetskom sistemu, u odnosu na odredbu člana 37. Zakona o radu primenjuje kao odredba posebnog zakona, po principu da posebni zakon derogira primenu opšteg zakona.

Tužilja u ovom sporu nije isticala činjenice bitne za primenu odredbe člana 27k Zakona o budžetskom sistemu i predlagala dokaze za njihovo utvrđenje, na osnovu kojih bi se moglo zaključiti da je njen radni odnos na određeno vreme od 01.04.2021. godine mogao prerasti u radni odnos na neodređeno vreme u smislu člana 37. Zakona o radu, jer je tuženi mogao tokom 2021. godine bez posebnih dozvola i saglasnosti zasnovati radni odnos na neodređeno vreme sa izvesnim brojem lica (70% od ukupnog broja zaposlenih na neodređeno vreme kojima je tokom 2020. godine prestao radni odnos po bilo kom osnovu, umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika tokom te kalendarske godine), odnosno da je imao saglasnost nadležnog ministarstva za zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme i preko tog broja, s obzirom da je raspolagao obezbeđenim sredstvima za plate i zarade sa porezima i doprinosima za novozaposlene.

Imajući u vidu sve navedeno, pogrešno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev, pa je na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Tuženi je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 1, 154. i 163. stav 2. Zakona o parničnom postupku pripadaju potrebni troškovi postupka prema ostvarenom uspehu u sporu. Visina je odmerena na ime traženih i opredeljenih troškova i to za zastupanja na tri održana ročišta u iznosu od po 29.250,00 dinara, za sastava žalbe u iznosu od 49.500,00 dinara i revizije u iznosu od 49.500,00 dinara, ukupno 186.750,00 dinara, prema Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata. Tuženom nisu na teret tužilje dosuđeni troškovi sudskih taksi na reviziju i na odluku o reviziji, jer prema Tarifnom broju 1. tačka 10. i Tarifnom broju 2. tačka 12. Zakona o sudskim taksama u sporovima iz radnog odnosa zaposleni ili bivši zaposleni plaća taksu po ovim tarifnim brojevima (na podneske i na odluke) samo ako se zahtev odnosi na novčano potraživanje, što nije situacija u konkretnom slučaju.

Na osnovu člana 165. ZPP odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Branislav Bosiljković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković