Apelacioni sud u Beogradu je, presudom Gž1 4601/24 od 20.03.2025. godine, stavom prvim izreke, odbio kao neosnovanu žalbu tužene i potvrdio presudu Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 76/19 od 11.06.2024. godine, u stavu prvom izreke i u delu stava drugog izreke, kojim je delimično usvojen tužbeni zahtev tužilje i obavezana tužena da joj na ime naknade štete po osnovu izgubljene zarade isplati za period od januara 2003. godine do avgusta 2005. godine, iznose, sa zakonskom zateznom kamatom, navedene u tom stavu izreke. Stavom drugim izreke, preinačena je presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 76/19 od 11.06.2024. godine, u preostalom delu stava drugog izreke, tako što je odbijen, kao neosnovan, tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da joj tužena, na ime naknade štete po osnovu izgubljene zarade za period od septembra 2005. godine do septembra 2012. godine isplati pojedinačne mesečne iznose, sa zateznom kamatom počev od dospelosti do isplate, kako je navedeno u tom stavu izreke. Stavom trećim izreke, odbijena je, kao neosnovana, žalba tužene i potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 76/19 od 11.06.2024. godine, u delu stava trećeg izreke, kojim je obavezana tužena da u korist tužilje, na iznose dosuđene u stavu drugom izreke prvostepene presude za period od januara 2003. godine do avgusta 2005. godine uplati doprinose za PIO Republičkom fondu za PIO, Filijala Novi Sad. Stavom četvrtim izreke, preinačena je presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 76/19 od 11.06.2024. godine, u preostalom delu stava trećeg izreke, tako što je odbijen, kao neosnovan, tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da se obaveže tužena da u korist tužilje na iznose dosuđene u stavu drugom presude, za period od septembra 2005. godine do septembra 2012. godine uplati doprinose za PIO Republičkom fondu za PIO, Filijala Novi Sad. Stavom petim izreke, preinačeno je rešenje o troškovima parničnog postupka sadržano u stavu šestom izreke Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 76/19 od 11.06.2024. godine, tako što je odbijen zahtev tužilje da se obaveže tužena da joj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 488.175,00 dinara. Stavom šestim izreke, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Protiv preinačujućeg dela pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilja je izjavila blagovremenu reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Odgovor koji je tužena dostavila na reviziju tužilje, Vrhovni sud nije razmatrao, pošto nije podnet od strane punomoćnika, advokata, suprotno odredbi člana 85. stav 6. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'', br. 72/11 ... 10/2023), kojim je propisano da stranku mora da zastupa advokat u postupku po vanrednim pravnim lekovima, izuzev ako je sama advokat, što ovde nije slučaj.

Vrhovni sud je ispitao pravnosnažnu presudu, u pobijanom delu, u smislu odredbe člana 408., u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), i odredbe člana 92. Zakona o uređenju sudova (''Službeni glasnik RS'', br. 10/23), pa je utvrdio da je revizija osnovana. 

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Tužilja u reviziji ne ukazuje na neku drugu bitnu povredu propisanu odredbom člana 407. stav 1. tačke 2. i 3. istog Zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnom presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 3051/13 od 29.06.2017. godine, poništene su odluke disciplinske komisije tužene kojom je tužilji izrečena disciplinska mera - prestanak radnog odnosa, počev od 28.01.2003. godine. Rešenjem Republičkog fonda PIO Filijala Novi Sad od 21.03.2013. godine, tužilji je utvrđeno pravo na starosnu penziju počev od ...2005. godine po osnovu navršenog penzijskog staža od 28 godina, 8 meseci i 21 dan. Tužilja je navršila 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja u septembru 2012. godine. Na osnovu tabelarnog pregleda obračuna zarade Narodne banke Srbije, Direkcije za ljudske resurse i organizaciona pitanja, Odeljenje za zarade i pogodnosti, utvrđena je visina naknade štete na ime izgubljene zarade tužilje, zbog nezakonitog otkaza.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je tužbeni zahtev tužilje usvojio, tako što je tuženu obavezao da joj naknadi štetu za period od januara 2003. godine, zaključno sa septembrom 2012. godine, kada je tužilja stekla uslove za starosnu penziju, sa navršenih 65 godina života, saglasno odredbi člana 191. stavovi 1.-3. i 164. Zakona o radu i članu 154. Zakona o obligacionim odnosima, nalazeći da tužilji pravo na naknadu štete pripada do ostvarenja zakonskog uslova za odlazak u starosnu penziju (navršenih 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja), imajući u vidu da je taj uslov tužilja ispunila u septembru 2012. godine.

Drugostepeni sud je pobijanim, preinačujućim delom presude, odbio tužbeni zahtev tužilje za naknadu štete po osnovu izgubljene zarade za period od septembra 2005. godine do septembra 2012. godine i za uplatu doprinosa nadležnom fondu PIO na iznose neisplaćene zarade za taj period, nalazeći da je tužilja osiguranik koji je iskoristio pravo odlaska u penziju tako što je penzionisana ...2005. godine, na osnovu rešenja Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje, Filijala Novi Sad od 21.03.2013. godine, kojim joj je utvrđeno pravo na starosnu penziju, i koje je postalo pravnosnažno i konačno.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je, preinačenjem prvostepene presude, pogrešno primenio materijalno pravo.

Odredbom člana 191. stav 1. Zakona o radu (''Službeni glasnik RS'', br. 24/2005 ... 13/2017), propisane su pravne posledice nezakonitog prestanka radnog odnosa tako što, ako sud u toku postupka utvrdi da je zaposlenom prestao radni odnos bez pravnog osnova, na zahtev zaposlenog, odlučiće da se zaposleni vrati na rad, da mu se isplati naknada štete i uplate pripadajući doprinosi za obavezno socijalno osiguranje za period u kome zaposleni nije radio.

U konkretnom slučaju, pravilan je zaključak prvostepenog suda da je, u smislu gore navedene odredbe zakona, tužena dužna da tužilji naknadi štetu na ime neisplaćene zarade i za period nakon što je penzionisana (od januara 2003. godine) u smislu odredbe člana 175. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (sa navršenih 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja). To što je tužilji rešenjem Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje, Filijala Novi Sad od 21.03.2013. godine, utvrđeno pravo na starosnu penziju, počev od ...2005. godine, nije bitna činjenica za ostvarivanje prava tužilje na naknadu štete po osnovu neisplaćene zarade. Penzija je stečeno pravo koje proističe iz rada i socijalnog osiguranja, a ima karakteristike imovinskog i ličnog prava. Tokom radnog veka, zaposleni odvajaju procenat od svoje zarade u vidu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje (PIO), pa je pravo na penziju vrsta ''odložene zarade'' koja je transformisana u imovinu u smislu Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Na osnovu odredbe člana 191. stav 9. Zakona o radu, propisano je da se naknada štete umanjuje za iznose prihoda koje je zaposleni ostvario po osnovu rada, po prestanku radnog odnosa. U konkretnom slučaju, nakon što joj je, nezakonitom odlukom tužene, prestao radni odnos, tužilja nije bila radno angažovana, niti je ostvarivala prihode po osnovu rada, već je ostvarila pravo na penziju, koji prihod nema radno-pravni karakter. Zbog toga je pogrešan zaključak drugostepenog suda da tužilji, kao osiguraniku koji je iskoristio pravo odlaska u penziju, ne pripada pravo na naknadu štete na ime izgubljene zarade za period od septembra 2005. godine do septembra 2012. godine i uplatu pripadajućih doprinosa po tom osnovu.

Imajući u vidu ishod postupka, pravilna je i odluka prvostepenog suda o troškovima parničnog postupka, jer je doneta pravilnom primenom odredbe člana 153. stav 2. i 154. Zakona o parničnom postupku.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Tužilja je uspela u revizijskom postupku, pa joj pripada pravo na naknadu troškova tog postupka koji obuhvataju njene izdatke na ime angažovanja punomoćnika, advokata, za sastav revizije od 67.500,00 dinara, primenom tada važeće Advokatske tarife (''Službeni glasnik RS'', br. 43/23 od 26.05.2023. godine), kao i na ime sudskih taksi za reviziju od 132.600,00 dinara i odluku po reviziji od 198.900,00 dinara, primenom važeće taksene tarife.

Na osnovu odredbe člana 165. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Gordana Komnenić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković