U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici iz radnog odnosa tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Marko Petrović, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstvo unutrašnjih poslova, Policijska uprava u Kragujevcu, koju zastupa Državno pravobranilaštvo, Odeljenje u Kragujevcu, radi isplate, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 403/2024 od 01.08.2024. godine, u sednici održanoj dana 27.08.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

DELIMIČNO SE USVAJA revizija tužioca i PREINAČUJE SE presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 403/2024 od 01.08.2024. godine, tako što se ODBIJA kao neosnovana žalba tužene i POTVRĐUJE presuda Osnovnog suda u Kragujevcu P1 328/23 od 06.12.2023. godine, za period od 01.02.2018. godine zaključno sa 31.08.2019. godine i ODBIJA SE zahtev tužene za naknadu troškova žalbenog postupka.

U preostalom delu revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 403/2024 od 01.08.2024. godine ODBIJA SE kao neosnovana (za period od 01.10.2019. godine zaključno sa 31.12.2020. godine).

Svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Kragujevcu P1 328/23 od 06.12.2023. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev i obavezana je tužena da tužiocu na ime manje isplaćene plate po osnovu dodatnog opterećenja na radu za period od 01.02.2018. godine do 31.12.2020. godine, isplati pojedinačne mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom na svaki pojedinačni iznos od dospelosti do isplate, sve bliže navedeno u ovom stavu izreke. Stavom drugim izreke, obavezana je tužena da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 274.335,74 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 403/2024 od 01.08.2024. godine, preinačena je prvostepena presuda tako što je odbijen kao neosnovan, tužbeni zahtev kojim je traženo da se obaveže tužena da tužiocu na ime dodatnog opterećenja na radu za period od 01.02.2018. godine do 31.12.2020. godine, isplati pojedinačne mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom na svaki pojedinačni mesečni iznos od dospelosti do isplate, sve bliže navedeno u ovom stavu izreke. Stavom drugim izreke, obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 45.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa pozivom na odredbu člana 403. stav 1. i člana 407. stav 1. tačka 3. i 4. Zakona o parničnom postupku.

Ispitujući pravilnost pobijane presude na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/2011….10/2023), Vrhovni sud je na osnovu člana 403. stav 1. tačka 2. ZPP utvrdio da je revizija tužioca delimično osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u radnom odnosu kod tužene u Ministarstvu unutrašnjih poslova, Policijska stanica ... . U spornom periodu od 01.02.2018. godine tužilac je obavljao poslove pomoćnika vođe smene, a nakon ukidanja tih poslova, tužilac je rešenjem tužene od 28.11.2018. godine počev od 01.01.2019. godine raspoređen na poslove policajca I u PS ... . Rešenjem tužene od 25.08.2020. godine sa 01.09.2020. godine raspoređen je na poslove policajca u PS ... . U utuženom periodu od 01.02.2018. godine do 31.12.2020. godine, tužilac je po usmenom nalogu svog nadređenog obavljao poslove radnog mesta vođe smene kad god je vođa smene bio odsutan (odlazio na doručak, ručak, godišnji odmor ili bolovanje) koji poslovi su složeniji, odgovorniji i za koje je određeni veći koeficijent za obračun i isplatu plate. Utvrđeno je da je tužilac kao pomoćnik vođe smene do 31.12.2018. godine obavljao poslove vođe smene, a nakon toga je bez rešenja tužene obavljao je poslove vođe smene prema rasporedu rada koji je donosio komandir ili načelnik. Tokom 2018. godine tužilac je u odsustvu vođe smene istog menjao po dnevnom rasporedu bez posebnog naloga (usmenog ili pismenog), jer je to bilo u opisu poslova tužioca. Prema katalogu naziva i opisa poslova radnih mesta policijskih službenika u MUP- u, vođa smene I je izvršilačko radno mesto, svrha tipičnog radnog mesta – koordinacija rada policijskih službenika sa opisom radnog mesta pored ostalog i obavljanje drugih poslova koji mu se stavljaju u zadatak po nalogu nadređenog rukovodioca, dok je pomoćnik vođe smene I izvršilačko radno mesto, svrha tipičnog radnog mesta – pružanje pomoći vođe smene u poslovima koji su mu povereni. Prema rešenju tužene od 28.11.2018. godine tužiocu samostalnom policajcu raspoređenom na radno mesto policajac I je određen ukupni koeficijent za obračun i isplatu plate 1,583. Prema rešenju tužene od 28.11.2018. godine višem policajcu BB, raspoređenom na poslovima vođe smene I je određen ukupni koeficijent za obračun i isplatu plate 1,740. Tužiocu je u utuženom periodu obračun i isplata plate vršena prema rešenjima tužene kojim je bio raspoređen na poslove policajca. Visina utuženog potraživanja je utvrđena veštačnjem od strane veštaka ekonomsko-finansijske struke na osnovu dokumentacije tužene koja se odnosi na utuženi period.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je ocenio da tužiocu pripada pravo na razliku između pripadajuće i isplaćene plate za utuženi period, s obzirom na to da je faktički obavljao poslove vođe smene po nalogu neposredno pretpostavljenog i za takav rad nije bio plaćen. Prvostepeni sud je obavezao tuženu da tužiocu isplati potraživane iznose na ime neisplaćenog dodatka naplatu za dodatno opterećenje i to za period od 01.02.2018. godine do 30.08.2019. godine primenom člana 12. stav 1. tačka 5. Posebnog kolektivnog ugovora za policijske službenike („Službeni glasnik RS“, br. 22/15... 70/15), a za period od 31.08.2019. godine do 31.12.2020. godine primenom člana 1. stav 3. Posebnog kolektivnog ugovora za policijske službenike („Službeni glasnik RS“, br. 62/19... 62/20) i člana 38. stav 3. i 4. Posebnog kolektivnog ugovora za državne organe („Službeni glasnik RS“, br. 38/19 i 55/20) i člana 187. Zakona o policiji.

Nasuprot stanovištu prvostepenog suda, drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev u celosti, nalazeći da je tužilac po usmenom nalogu nadređenih obavljao poslove radnog mesta vođe smene bez donošenja rešenja o raspoređivanju i da je Pravilnikom o unutrašnjem uređenju i sistematizaciji radnih mesta u MUP-u od 13.06.2018. godine propisano da radno mesto vođa smene izvršilačko radno mesto, pri čemu je Zakonom o policiji izričito propisano da policijski službenik ostvaruje pravo na uvećanu platu u visini utvrđenoj članom 187. stav 1. tačka 6. istog Zakona isključivo radi zamene rukovodioca. To tužilac koji je u spornom periodu obavljao poslove izvršilačkog radnog mesta, a ne rukovodećeg radnog mesta, ne može sa uspehom potraživati dodatak na platu po osnovu dodatnog opterećenja na radu, jer nije dokazao da radno mesto vođe smene (koje poslove je tužilac obavljao u spornom periodu) katalogom radnih mesta MUP-a razvrstan u kategoriju rukovodećih radnih mesta.

Vrhovni sud nalazi da se osnovano revizijom ukazuje da je pobijana drugostepena odluka doneta uz pogrešnu primenu materijalnog prava za isplatu dodatnog opterećenja na radu za period od 01.02.2018. godine zaključno sa 31.08.2019. godine.

Odredbom člana 104. Zakona o radu propisano je: da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (stav 1.); - zaposlenima se garantuje jednaka zarada za isti rad ili rad iste vrednosti koji ostvaruju kod poslodavca (stav 2.); - pod radom jednake vrednosti podrazumeva se rad za koji se zahteva isti stepen stručne spreme, odnosno obrazovanja, znanja i sposobnosti, u kome je ostvaren jednak radni doprinos uz jednaku odgovornost.

Odredbom člana 184. stav 1. Zakona o policiji (''Službeni glasnik RS'', br. 6/16 ... 87/18), propisano je da policijski službenici u ministarstvu ostvaruju pravo na platu, uvećanu platu, naknadu plate, naknadu troškova i druga primanja u skladu sa ovim zakonom; osnovna plata određuje se množenjem osnovice za obračun i isplatu plata sa koeficijentom plate (stav 5.). Odredbom člana 187. stav 1. propisano je da policijski službenik ostvaruje pravo na uvećanu platu u visini utvrđene ovim zakonom, između ostalog, za zamenu rukovodioca: 1) do 10 radnih dana – 10% osnovne plate, 2) duže od 10 dana – 15% osnovne plate, što je propisano u tački 6. Odredbom člana 147., radna mesta policijskih službenika dele se na rukovodeća i izvršilačka radna mesta, a članom 148. stav 1., propisano je da se rukovodeća radna mesta policijskih službenika klasifikuju u četiri kategorije u zavisnosti od složenosti poslova, obrazovanja, čina-zvanja, stepena odgovornosti i ovlašćenja za donošenje odluke, kao i samostalnosti u radu i to na rukovodeće radno mesto: 1) strateškog nivoa; 2) visokog nivoa; 3) srednjeg nivoa; 4) operativnog nivoa. Istim zakonom u odredbi člana 185. b) stav 1. propisano je da se prilikom raspoređivanja i trajnog premeštanja policijskih službenika u skladu sa odredbama ovog zakona, policijskom službeniku utvrđuje koeficijent plata radnog mesta na koje se raspoređuje, odnosno premešta. Koeficijent plate utvrđuje ministar, odnosno lice koje on ovlasti shodno stavu 2. istog člana, dok je stavom 3. propisano da žalba na rešenje o utvrđivanju koeficijenta plate ne odlaže izvršenje rešenja. Članom 198. stav 1. propisano je da zaposleni može biti privremeno premešten na drugo radno mesto, na obrazloženi predlog rukovodioca organizacione jedinice stav 1; da je privremeni premeštaj iz stava 1. ovog člana moguć zbog zamene odsutnog zaposlenog, povećanog obima posla, privremeno ograničene radne sposobnosti ili obavljanja poslova radnog mesta do okončanja konkursnog postupka, pri čemu zaposleni koji se premešta zadržava sva prava radnog mesta sa koga je premešten, ako je to za njega povoljnije (stav 2.); da privremeni premeštaj zbog povećanog obima posla traje najduže šest meseci u kalendarskoj godini (stav 3.).

Član 140. stav 1. Zakona o državnim službenicima (''Službeni glasnik RS'', br. 79/2005...95/2018), propisuje je da o pravima i dužnostima državnog službenika odlučuje rukovodilac rešenjem, s tim što je stavom 4. tog člana propisano da se pri odlučivanju o pravima i dužnostima državnog službenika primenjuje zakon kojim se uređuje opšti upravni postupak, izuzev kod odlučivanja o odgovornosti za štetu; članom 20. propisana je dužnost državnog službenika da po pismenom nalogu pretpostavljenog radi poslove koji nisu u opisu njegovog radnog mesta, ako za isti ispunjava uslove, zbog privremeno povećanog obima posla ili zamene odsutnog državnog službenika, a vrsta i trajanje poslova se određuje pismenim nalogom pretpostavljenog, najviše 30 dana, a duže jedino ako je potrebno da državni službenik na položaju zameni drugog ili ako na položaju ne radi niko.

Posebnim kolektivnim ugovorom za policijske službenike („Službeni glasnik RS“, br. 22/15, 70/2015-Aneks i 7/2019) koji je bio u primeni od 07.03.2015. godine, a koji se odnosi na deo utuženog perioda od 01.02.2018. godine do 31.08.2019. godine, članom 12. stav 1. tačka 5. propisano je da policijski službenik ima pravo na dodatak na platu za dodatno opterećenje na radu: do 10 radnih dana mesečno – 3% od osnovne plate, odnosno 4% od osnovne plate ako zamenjuje rukovodioca unutrašnje jedinice; od 10-20 radnih dana mesečno, 6% od osnovne plate, odnosno 7% od osnovne plate ako zamenjuje rukovodioca unutrašnje jedinice i to za 20 i više radnih dana mesečno, 10% od osnovne plate, odnosno 12% od osnovne plate ako zamenjuje rukovodioca unutrašnje jedinice. Dakle, navedenim posebnim kolektivnim ugovorom predviđen je veći obim prava u pogledu prava na dodatak na platu za dodatno opterećenje na radu u odnosu na to pravo propisano Zakonom o policiji, time što predviđa vrednosno iskazano uvećanje plate kako za izvršilačka radna mesta, tako posebno i za zamenu rukovodioca unutrašnje jedinice.

Sledom navednog, Vrhovni sud nalazi da je prvostepenom presudom pravilno usvojen tužbeni zahtev za period od 01.02.2018. godine do 31.08.2019. godine, jer je prvostepeni sud pravilnom primenom materijalnog prava zaključio da tužilac ima pravo na dodatak na platu za dodatno opterećenje na radu zbog zamene zaposlenog u njegovom odsustvu, a koji je obavljao poslove vođe smene, s obzirom da je Posebnim kolektivnim ugovorom za policijske službenike („Službeni glasnik RS“, br. 25/15) navedeni dodatak na platu vrednosno iskazan, a tužena nije dokazala da ju je isplatila zaposlenom, što čini osnovanim tužbeni zahtev kojim tužilac potražuje dosuđene iznose za navedeni period, čija visina je utvrđena ocenom nalaza i mišljenja sudskog veštaka.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu prvom izreke.

Međutim, po oceni Vrhovnog suda, nisu osnovani navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava za isplatu plate po osnovu dodatnog opterećenja na radu za period od 01.10.2019. godine zaključno sa 31.12.2020. godine, ukazujući na primenu člana 38. stav 3. i 4. Posebnog kolektivnog ugovora za državne organe („Službeni glasnik RS“, br. 62/19 i 55/20), u vezi sa članom 1. stav 3. Posebnog kolektivnog ugovora za policijske službenike.

Odredba člana 26. stav 1. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika predviđa pravo zaposlenog na dodatak na platu za dodatno opterećenje na radu, kao i uslove za ostvarivanje tog prava i njegovu visinu i to ako po pisanom nalogu pretpostavljenog državni službenik radi i poslove koji nisu u opisu njegovog radnog mesta zbog toga što je privremeno povećan obim posla ili radi i poslove odsutnog državnog službenika ima pravo na dodatak za dodatno opterećenje.

Posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe („Službeni glasnik RS“, br. 62/19 i 55/20) koji se primenjivao u delu utuženog perioda (od 01.10.2019. godine do 31.12.2020. godine) članom 38. propisana je obaveza poslodavca da izda pismeni nalog zaposlenom koji radi i poslove koji nisu u opisu njegovog radnog mesta zbog privremeno povećanog obima posla ili poslove odsutnog zaposlenog. U pismenom nalogu navodi se i naziv radnog mesta čije poslove će zaposleni obavljati usled privremenog povećanja obima poslova i razlozi koji su doveli do privremenog povećanja obima posla, odnosno ime zaposlenog koji je odsutan.

Dakle, navedenim normama kojima se regulišu prava i obaveze državnih službenika i poslodavca, pravo na dodatak na platu zaposleni ostvaruje pod određenim uslovima, između ostalog, ukoliko radi i poslove odsutnog zaposlenog, a koji nisu u opisu njegovog radnog mesta. U tom smislu, odsustvo zaposlenog podrazumva da tog zaposlenog zamenjuje na osnovu pisanog naloga drugi zaposleni državni službenik.

Posebnim normama saržanim u napred citiranoj odredbom člana 187. stav 1. tačka 6. Zakona o policiji i članu 27. stav 1. tačka 6. Posebnog kolektivnog ugovora za policijske službenike („Službeni glasnik RS“ br.62/2019, 62/2020-Aneks-stupio na snagu 31.08.2019. godine), kojim se uređuju prava, obaveze i odgovornosti policijskih službenika iz radnog odnosa, predviđeno je da policijski službenik ostvaruje pravo na uvećanu platu za zamenu rukovodioca do 10 radnih dana 10% od osnovne plate ili duže od 10 radnih dana 15% od osnovne plate. Prema članu 1. stav 3. istog Posebnog kolektivnog ugovora, za sve iz oblasti prava i obaveza iz rada i po osnovu rada policijskih službenika što nije uređeno tim ugovorom primenjuju se odredbe Zakona o policiji, propisa kojima se uređuju radni odnosi u državnim organima i kojima se uređuje oblast rada.

U konkretnom slučaju, pravo na isplatu uvećane plate u slučaju odsustva zaposlenog i potrebe da se poslovi koje je obavljao taj zaposleni odredi drugi zaposleni koji će ih obavljati kao njegova zamena za vreme odsustva, regulisano je i uređeno posebnim Zakonom o policiji i opštim aktom koji je u primeni u konkretnoj radnoj sredini, na način da je to pravo izričito priznato samo za zamenu rukovodioca (rukovodeća radna mesta). Zbog toga u smislu člana 1. stav 3. istog Posebnog kolektivnog ugovora, nema uslova za primenu Posebnog kolektivnog ugovora za državne organe.

Imajući u vidu napred citirane odredbe, po oceni Vrhovnog suda, pravilno je drugostepeni sud ocenio da tužiocu ne pripada pravo na isplatu manje isplaćene zarade od pripadajuće zarade, prema koeficijentu isplate zarade na radnom mestu „vođa smene“, jer ne postoji pravni osnov za ostvarivanje predmetnog prava. Naime, prema činjeničnom utvrđenju tužilac je u utuženom periodu od oktobra 2019. godine do 31.12.2020. godine, po usmenom nalogu nadređenih (bez donošenja rešenja o raspoređivanju) prema rasporedu rada koji je donosio komandir ili načelnik, faktički obavljao poslove radnog mesta vođe smene za vreme odsustva zaposlenog koji je obavljao te poslove. S tim u vezi, a suprotno navodima revizije, tužilac nema pravo na traženi dodatak na platu po osnovu dodatnog opterećenja na radu jer radno mesto „vođa smene“ nije katalogom radnih mesta MUP-a razvrstano u kategoriju rukovodećih radnih mesta. Sledom navedenog, kako je Zakonom o policiji i posebnim klektivnim ugovorom izričito propisano da policijski službenik ostvaruje pravo na uvećanu platu isključivo radi zamene rukovodioca, to tužbeni zahtev tužioca koji je u spornom periodu obavljao poslove izvršilačkog radnog mesta, a ne rukovodećeg radnog mesta nije osnovan.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u stavu drugom izreke.

Odluka o troškovima postupka sadržana u stavu trećem izreke doneta je na osnovu člana 165. stav 2. u vezi članova 153. stav 2. i 154. ZPP imajući u vidu delimičan uspeh stranaka u ovom sporu.

Predsednik veća - sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković