O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Kragujevcu P1 386/23 od 29.05.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca da se obaveže tuženi da mu na ime razlike do minimalne zarade, za decembar 2021. godine, decembar 2022. godine i mesece januar, februar i mart 2023. godine, isplati pojedinačne mesečne novčane iznose sa zakonskom zateznom kamatom od označenih datuma dospelosti do konačne isplate, kao u ovom stavu izreke. Stavom drugim izreke, obavezan je tužilac da tuženom naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 16.000,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 1481/24 od 09.08.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tužioca i potvrđena presuda Osnovnog suda u Kragujevcu P1 386/23 od 29.05.2024. godine. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud nalazi da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tužioca kao izuzetno dozvoljenoj u smislu člana 404. stav 1. navedenog zakona, a radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu odlučivanja o tužbenim zahtevima iz istog ili sličnog činjeničnog i pravnog osnova za isplatu razlike osnovne plate do visine minimalne zarade.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku, odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 18/20 i 10/23 – drugi zakon) – u daljem tekstu: ZPP i našao da je revizija tužioca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2) ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u utuženom periodu bio u radnom odnosu kod tužene ustanove i obavljao poslove radnika na mašini za ... . U tom periodu tuženi je obračunavao platu tužiocu množenjem osnovice za obračun plate, koeficijenta od 8,98 i korektivnog koeficijenta 0,9612, koji je proizvod je uvećavao iznosom na ime radnog učinka –kapitacija. Na tako obračunatu platu, tuženi je vršio korekciju plate isplatom odgovarajućih iznosa do iznosa minimalne zarada. Na osnovu nalaza i mišljenja veštaka ekonomsko finansijske struke, za pojedine mesece u utuženom periodu utvrđena je razlika između obračunate osnovne zarade kao proizvod osnovice, koeficijenta radnog mesta i korektivnog koeficijenta i isplaćene doplate na ime dela minimalne zarade, do iznosa minimalne zarade u Republici Srbiji (srazmerno broju radnih sati tužioca), uvećane za minuli rad, u ukupnom iznosu od 3.359,73 dinara. Prema dopunskom nalazu, utvrđeno je da je visina isplaćene osnovne plate, kao proizvod osnovice za obračun plate, koeficijenta za obračun plate od 8,98 i korektivnog koeficijenta 0,9612, sa isplaćenim delom plate za radni učinak i doplatu do minimalne zarade, jednaka ili viša od iznosa minimalne zarade srazmerno broju radnih sati tužilje. Tužilac je precizirao tužbeni zahtev u skladu sa nalazom i mišljenjem veštaka radi isplate pojedinačnih mesečnih iznosa neisplaćene osnovne plate.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su ocenili da je predmetno novčano potraživanje neosnovano, nalazeći da je tužiocu pored osnovne plate, isplaćen u svakom spornom mesecu i deo plate po osnovu radnog učinka koji se mora uzeti u obzir prilikom poređenja tako isplaćene plate u odnosu na minimalnu zaradu. Kako je na osnovu dopunskog nalaza veštaka, utvrđeno da je tako obračunata plata tužiocu isplaćena u iznosima koji su jednaki ili viši od iznosa minimalne zarade, odbijen je tužbeni zahtev.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužioca ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo.

Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 34/2001 ... 113/2017), uređen je način utvrđivanja plata, dodatka, naknada i ostalih primanja, pored ostalih, i za zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 1. tač. 3) i za zaposlene u javnim službama, koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje (član 1. tač. 4).

Prema članu 2. navedenog zakona, strukturu plate zaposlenih u javnim službama određuje osnovna plata, koju čini proizvod osnovice za obračun plate (koju utvrđuje Vlada) i koeficijenta (utvrđenih aktom Vlade), dodataka na platu propisanih tim zakonom ( minuli rad, dežurstvo i drugi slučajevi rada dužeg od punog radnog vremena određeni propisima - prekovremeni rad, dnevna naknada za povećane troškove rada i boravka na terenu, rad noću i na dan državnih i verskih praznika ) i obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate. Pored tih elemenata, plate zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje sadrže i deo plate po osnovu radnog učinka, s tim što se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta.

Odredbom člana 4a istog zakona, propisano je da se deo plate po osnovu radnog učinka određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, a utvrđuje se po zaposlenom u zdravstvenoj ustanovi, odnosno po timu zaposlenih koji učestvuju u obavljanju određenih poslova, odnosno po organizacionoj jedinici ili delu zdravstvene ustanove, odnosno zdravstvene ustanove u celini, po osnovu obima rada, kvaliteta izvršenog posla, broja i strukture opredeljenih osiguranih lica, kao i primenom drugih kriterijuma i merila utvrđenih aktom Vlade.

Posebnim Kolektivnim ugovorom za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ br. 96/19 i 58/20-Aneks), koji je u primeni u spornom periodu, u odredbama čl. 91. i 95, predviđeno je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću platu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom i ovim ugovorom, da se plate utvrđuju na osnovu osnovice za obračun plata, koeficijenata sa kojim se množi osnovica, dodatka na platu (za rad na dan praznika koji je neradni dan, za rad noću, za rad nedeljom, za prekovremeni rad i minuli rad), obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plata, i dela plate po osnovu radnog učinka, u skladu sa zakonom. Osnovnu platu za utvrđivanje dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom.

Na osnovu člana 4a stav 3. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama Vlada RS je donela Uredbu o korektivnom koeficijentu, najvišem procentualnom uvećanju osnovne plate, kriterijumima i merilima za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i načinu obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama ("Službeni glasnik RS", br. 100/2011 ... 123/2021), koja se primenjuje na sve zaposlene u zdravstvu, dakle i na medicinsko i nemedicinsko osoblje, i odnosi se na zdravstvene ustanove na primarnom, sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zaštite. Tom Uredbom utvrđuju se korektivni koeficijent, najviše procentualno uvećanje osnovne plate, kriterijumi i merila za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i način obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama. Prema članu 4. te Uredbe, osnovna plata određuje se množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta u visini od 0,9612 (st. 1. i 2.). Osnovicu za obračun dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom kojim se uređuju plate u javnim službama (stav 3.). U odredbi člana 5. iste Uredbe, regulisan je deo plate po osnovu radnog učinka tako što se određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, srazmerno ukupnoj oceni, koja iznosi najviše 8,08%.

Sledeći navedeni normativni okvir, osnovnu platu zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi određuje osnovica za obračun plate, odgovarajući koeficijent i korektivni koeficijent u nominalo iskazanoj visini od 0,9612. Na tako utvrđenu i obračunatu osnovnu platu, zaposlenima je priznato pravo na procentualno uvećanje osnovne plate po osnovu radnog učinka koji je deo (odgovarajuće) plate i nadalje čini osnovicu za obračun zakonom predviđenih dodataka na platu. To znači da obračun po osnovu radnog učinka ne predstavlja jedan od elemenata za utvrđivanje osnovne plate i time nije njen sastavni deo, već deo odgovarajuće plate.

Osim toga, osnovna plata zaposlenog obračunata na osnovu zakona kojim se uređuju plate, ne može biti niža od vrednosti minimalne zarade regulisane u odredbama čl. 111. i 112. Zakona o radu, jer se radi o garantovanom minimumu standarda o osnovnom pravu zaposlenih na isplatu naknade za rad. Njena pravna priroda izvodi se iz potrebe obezbeđenja zadovoljavanja egzistencijalnih socijalnih potreba zaposlenog i posredno članova njegove porodice. Pravo na minimalnu zaradu je Međunarodna organizacija rada regulisala Konvencijom br. 131 o utvrđivanju minimalnih nadnica čiji je naša zemlja potpisnik ( Zakon o ratifikaciji konvencije međunarodne organizacije rada br. 131 o utvrđivanju minimalnih plata, s posebnim osvrtom na zemlje u razvoju (“ Sl. list SFRJ – Međunarodni ugovori”, br. 14/82). Njom je garantovano da će minimalne nadnice imati zakonsku snagu i neće se moći smanjivati, a u slučaju da se ne primenjuju, odgovorno lice ili lica podležu odgovarajućim kaznenim ili drugim sankcijama. Sledom iznetog, ukoliko je obračunata osnovna zarada (dakle bez dodataka ili uvećanja plate) za ostvareni standardni učinak i pun mesečni fond časova rada manja od minimalne zarade, zaposleni imaju pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u skladu sa zakonom i u tom slučaju minimalna zarada je osnovica za obračun i isplatu pripadajućih uvećanja i dodatka na platu u skladu sa zakonom i opštim aktom.

U konkretnom slučaju, tužilac je zaposlen u tuženoj zdravstvenoj ustanovi, pa se na utvrđivanje i obračun njegove plate, primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama. Po oceni Vrhovnog suda, ne može se prihvatiti stanovište nižestepenih sudova da je isplatom u zbirom iznosu osnovne plate tužioca (koju čini proizvod osnovica, koeficijenta i korektivnog koeficijenta), sa delom plate za radni učinak - kapitacijom i preostalim iznosima doplaćenim do visine minimalne zarade, na taj način tuženi tužiocu isplatio traženo novčano potraživanje na ime neisplaćenog dela osnovne plate.

Naime, posebnim napred navedenim normama, svim zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi priznato je pravo na uvećanje osnovne plate (u procentualnm iznosu) po osnovu radnog učinaka. To pravo na uvećanje, kao deo odgovarajuće plate, ne može se upodobiti drugom osnovu za isplatu, niti uračunavati kao deo razlike osnovne plate do visine minimalne zarade, jer je to suprotno pravu zaposlenih sa najnižim primanjima da je visina minimalne zarade garantovana vrednost osnovne plate. Zbog toga, tužilac ima pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u situaciji kada je niža od garantovanog minimuma naknade za rad, jer se za obračun ovog potraživanja ne obračunavaju i isplate po drugim osnovima, u konkretnom slučaju po osnovu radnog učinka koji predstavljaju samostalan osnov isplate.

Sledom iznetog, po oceni Vrhovnog suda, osnovano tužilac potražuje neisplaćeni deo osnovne plate koji predstavlja razliku između obračunate osnovne plate (član 4. st. 1. i 2. navedene Uredbe) sa korekcijom u vidu doplate dela minimalne zarade i osnovne plate u visini minimalne zarade obračunate u skladu sa odredbom člana 111. Zakona o radu. Imajući u vidu navedeno, revizijski sud je preinačio nižestepene presude i tužiocu dosudio traženu razliku osnovne zarade sa obračunatim uvećanjem za minuli rad, u pojedinačnim mesečnim iznosima, utvrđenim nalazom i mišljenjem sudskog veštaka.

Iz navedenih razloga, primenom člana 416. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu člana 153. stav 1, člana 154. i člana 163. stav 2. ZPP pripadaju opredeljeni troškovi celog postupka, prema uspehu u sporu. Iznos naknade troškova tužiocu Vrhovni sud je odmerio prema njegovom opredeljenom zahtevu, i to: na ime angažovanja punomoćnika advokata za sastav tužbe i dva obrazložena podneska od po 9.000,00 dinara, za zastupanje na tri održana ročišta od po 13.500,00 dinara i za pristup na tri neodržanih ročišta od po 9.000,00 dinara, te za sastav žalbe i revizije od po 18.000,00 dinara, sve prema važećoj Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata u vreme preduzimanja tih radnji, kao i na ime troškova veštačenja iznos od 9.500,00 dinara. Tužiocu nisu dosuđeni traženi troškovi za sudske takse za tužbu i za žalbu, jer nisu opredeljeni po iznosu, shodno odredbi člana 163. stav 2. ZPP.

Na osnovu člana 165. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Jelena Ivanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković