Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, prvog i drugog stava izreke, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjenčinog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. i člana 441. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je od 01.09.2017. godine pa do dana podnošenja tužbe (31.03.2021. godine) zaključio sa tuženim više sukcesivnih ugovora o radu na određeno vreme, na osnovu kojih je neprekidno obavljao iste sistematizovane poslove. Rešenjem tuženog br. ... od 26.02.2021. godine tužiocu je prestao radni odnos na određeno vreme, zasnovan ugovorom o radu na određeno vreme br. ... od 01.02.2021. godine.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu odbio tužbeni zahtev za utvrđenje da je tužilac 01.03.2021. godine zasnovao radni odnos sa tuženim na neodređeno vreme i za poništaj rešenja od 26.02.2021. godine o otkazu ugovora o radu na određeno vreme od 01.02.2021. godine. Po stanovištu tog suda, navedena zakonska odredba o zabrani zasnivanja radnog odnosa kod korisnika javnih sredstava radi popunjavanja slobodnih radnih mesta, u odnosu na odredbu člana 37. Zakona o radu primenjuje se kao odredba posebnog zakona, jer je članom 105. Zakona o budžetskom sistemu propisano da ako su odredbe drugih zakona u suprotnosti sa tim zakonom, primenjuju se odredbe tog zakona. U ovom slučaju, po nalaženju prvostepenog suda, ne može se primeniti izuzetak od zabrane zapošljavanja predviđen članom 27e stav 35. Zakona o budžetskom sistemu, jer ne postoji saglasnost tela Vlade za novo zapošljavanje, date na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva. Usled odbijanja tužbenog zahteva za utvrđenje da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme, prvosepenom presudom odbijeni su i tužbeni zahtevi za poništaj rešenja o otkazu ugovora o radu, zbog proteka vremena za koje je bio zaključen ugovor o radu na određeno vreme od 01.02.2021. godine, vraćanje tužioca na rad i naknadu štete u visini neisplaćene zarade.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu u delu za utvrđenje da je tužilac 01.03.2021. godnie zasnovao sa tuženim radni odnos na neodređeno vreme, poništaj rešenja o prestanku radnog odnosa od 26.02.2021. godine i vraćanju tužioca na rad, kao i naknadu štete u visini izgubljene zarade. Po stanovištu tog suda, tužilac je na istim poslovima radio duže od dve godine i po isteku tog roka ispunjeni su uslovi iz člana 37. stav 6. Zakona o radu za preobražaj radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme, koji se ne može otkazati zbog proteka vremena, zbog čega je tuženi dužan da vrati tužioca na rad i naknadi mu potraživanu materijalnu štetu. Odredba člana 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu, po shvatanju drugostepenog suda, ne može se primeniti u ovom sporu jer je tuženi u registru Agenicije za privredne registre upisan kao društvo sa ograničenom odgovornošću, odnosno kao samostalno privredno društvo koje se finansira iz sopstvenih sredstava.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da je drugostepeni sud u ovom sporu pogrešno primenio materijalno pravo.

Tuženi je član grupacije „Odbrambena industrija Srbije“, formirane Uredbom o grupaciji „Odbrambena industrija Srbije“ („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 96/19 i 4/20). Navedenom Uredbom, pored ostalog, propisano je: da je grupacija „Odbrambena industrija Srbije“ grupa pravnih lica kojim Republika Srbija upravlja na jedinstveni način, po osnovu direktnog ili indirektnog većinskog učešća državnog kapitala u osnovnom kapitalu tih pravnih lica (član 3. stav 1); da se grupacija formira od proizvođača naoružanja i vojne opreme čiji je većinski osnovni kapital državni ili društveni – kapital Republike Srbije, organa i organizacija i janih preduzeća koje je osnovala Republika Srbija (član 4. stav 1. i 3); da grupaciju čine pravna lica koja su nosioci odbrambenih i bazičnih tehnologija, i koji imaju status proizvođača naoružanja i vojne opreme (član 6. stav 1). U prilogu Uredbe, kao njenog sastavnog dela, tuženi je označen kao član grupacije - pravno lice koje je nosilac bazičnih tehnologija.

Tuženi je upisan i kao korisnik sredstava u spisak korisnika javnih sredstava, kao sastavnog dela Pravilnika o spisku korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 103/24), sa jedinstvenim brojem korisnika javnih sredstava 89899.

Zato se, po stanovištu revizijskog suda, na tuženog primenjuju i odredbe Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 54/09 sa kasnijim izmenama i dopunama). Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 108/13) u članu 27e dodati su stavovi 34. i 35. kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnovati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine, a samo izuzetno radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva. Postupak za pribavljanje saglasnosti propisan je Uredbom o postpuku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 113/13 sa kasnijim izmenama i dopunama). Važenje navedene odredbe produžavano je novelama Zakona o budžetskom sistemu, sve do 31.12.2020. godine.

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 149/20) dodat je član 27k. Prema toj odredbi, korisnicima javnih sredstava dozvoljeno je da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i u radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), a o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika preko tog broja odlučuje telo Vlade na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva. Takvo zapošljavanje može se realizovati samo ako korisnik javnih sredstava ima obezbeđena sredstva za plate, odnosno zarade sa pripadajućim porezom i doprinosima za novozaposlene, kao i pod uslovima i u skladu sa procedurama predviđenim posebnim propisima. Postupak za pribavljanje saglasnosti uređen je Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 159/20).

Odredbom člana 105. Zakona o budžetskom sistemu propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa, u suprotnosti sa tim zakonom, primenjuju se odredbe tog zakona.

Sledstveno izloženom, kod tuženog je do 31.12.2020. godine važila zabrana zapošljavanja novih lica, propisana članom 27e stav 34. Zakona o budžetskom sistemu. Navedena odredba se, kako to pravilno zaključuje prvostepeni sud, na osnovu člana 105. tog zakona primenjuje kao odredba posebnog zakona u odnosu na odredbu člana 37. Zakona o radnim onosima, kojom su propisani uslovi za prerastanje radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme. S toga, odredba posebnog zakona o zabrani zapošljavanja do 31.12.2020. godine isključivala je primenu odredbe člana 37. Zakona o radu, a tužilac nije dokazao da je tuženi imao saglasnost za novo zapošljavanje, pribavljenu na način i u postupku propisanom tada važećim podzakonskim aktom.

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu, koji se primenjuje od 01.01.2021. godine, zabrana zapošljavanja novih lica kod korisnika javnih sredstava zamenjena je ograničenjem zapošljavanja. I ova odredba se, na osnovu člana 105. Zakona o budžetskom sistemu, u odnosu na odredbu člana 37. Zakona o radu primenjuje kao odredba posebnog zakona, po principu da posebni zakon derogira primenu opšteg zakona.

Tužilac u ovom sporu nije isticao činjenice bitne za primenu odredbe člana 27k Zakona o budžetskom sistemu i predlagao dokaze za njihovo utvrđenje, na osnovu kojih bi se moglo zaključiti da je njegov radni odnos na određeno vreme od 01.03.2021. godine mogao prerasti u radni odnos na neodređeno vreme u smislu člana 37. Zakona o radu, jer je tuženi mogao tokom 2021. godine bez posebnih dozvola i saglasnosti zasnovati radni odnos na neodređeno vreme sa izvesnim brojem lica (70% od ukupnog broja zaposlenih na neodređeno vreme kojima je tokom 2020. godine prestao radni odnos po bilo kom osnovu, umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika tokom te kalendarske godine), odnosno da je imao saglasnost nadležnog ministarstva za zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme i preko tog broja, s obzirom da je raspolagao obezbeđenim sredstvima za plate i zarade sa porezima i doprinosima za novozaposlene.

Iz navedenih razloga, drugostepeni sud je propustom da primeni označene odredbe Zakona o budžetskom sistemu na tuženog, kao korisnika javnih sredstava iz člana 2. stav 1. tačke 5, 7. i 8. tog zakona, pogrešno primenio materijalno pravo kada je utvrio da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme i zato poništio rešenje o otkazu ugovora o radu zbog proteka vremena na koje je zaključen, a tuženog obavezao da vrati tužioca na rad i naknadi mu materijalnu štetu. Zbog toga je drugostepena presuda preinačena u pobijenom delu i na osnovu člana 416. stav 1. ZPP odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Odluka o troškovima postupka po reviziji, sadržana u drugom stavu izreke, doneta je primenom člana 153. stav 1. i člana 154. ZPP. Tuženom su dosuđeni troškovi postupka za sastav revizije u traženom iznosu od 49.500,00 dinara i sudske takse za reviziju u iznosu od 37.686,00 dinara i odluku o reviziji u iznosu od 56.529,00 dinara.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković