Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužioci su blagovremeno izjavili reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepoputno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu odredbe člana 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tužilaca nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Nije učinjena ni bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 383. stav 4. ZPP, jer drugostepeni sud nije bio u obavezi da drži raspravu, s obzirom da je na osnovu člana 394. stav 1. tačka 3. prvostepenu presudu preinačio, jer je zaključio da je prvostepeni sud iz činjenica koje je utvrdio izveo nepravilan zaključak o postojanju drugih činjenica na kojima je zasnovana prvostepena presuda.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, katastarska parcela .., površine 470m2, upisana u LN .. KO Kragujevac 3 kao javna svojina tuženog sa udelom od 1/1 na kojoj su upisana tri objekta i to objekat – porodična stambena zgrada upisana kao privatno vlasništvo prvotužilje AA sa obimom udela 1/1; objekat - porodična stambena zgrada površine 53m2, koju vlasnik kao držalac nije utvrđen i objekat - porodična stambena zgrada upisana kao privatna svojina drugotužioca BB sa obimom udela 1/1. Svi objekti su izgrađeni bez odobrenja za izgradnju. U ZKUL .. KO ..., Uredbom o uknjiživanju prava svojine na državnoj i nepokretnoj imovini SFRJ od 22.01.1958. godine bile su upisane katastarske parcele ... i .. (koje odgovaraju novoformiranoj parceli kp .. KO Kragujevac 3), kao opštenarodna imovina. Rešenjem Sekretarijata za upravno – pravne poslove SO Kragujevac od 29.08.1973. godine samovlasnom zauzimaču GG je oduzeto samovlasno zauzeto zemljište označeno kao kp. ... površine tada 434m2 i kp. .., pa mu je ustupljena ista kp. ... upisana u ZKUL .. KO ..., tada površine 434m2 na trajno korišćenje dok na njoj postoji zgrada. Pisanim, neoverenim ugovorom o kupoprodaji nepokretnosti od 18.05.1994. godine GG i DD kao sukorisnici kp. ... KO ... (koja odgovara novoformiranoj kp .. KO Kragujevac 3) sa udelima od 2/3 (GG) i 1/3 (DD) i suvlasnici na porodičnoj zgradi na ovoj parceli prodali su ovu kuću odnosno preneli pravo korišćenja kupcu ĐĐ iz ... za kuprodajnu cenu od 80.000,00 dinara koja je isplaćena u celosti. Ugovorom o razmeni nepokretnosti od 18.05.1994. godine (overen u septembru 1994. godine) ĐĐ kao vlasnik kuće postojeće u Ulici ..., izgrađene na kp. ... KO ... (kojoj parceli odgovara novoformirana predmetna kp .. KO Kragujevac 3) sa pripadajućim pomoćnim prostorijama i BB drugotužilac, kao vlasnik stana u Kragujevcu u Ulici ... broj .., ulaz broj .., stan broj .. izvršili su međusobnu razmenu nepokretnosti (uz doplatu od 10.000,00 dinara na ime razlike u kvadraturi objekta) sa sporazumom da se predaja u posed nepokretnosti izvrši u roku od 20 dana od dana zaključenog ugovora uz međusobnu saglasnost i uknjižbu. Nakon zaključenja navedenog ugovora o razmeni nepokretnosti drugotužilac je ušao u posed razmenjene nepokretnosti, nakon čega je izgradio još nekoliko objekata bez odobrenja za gradnju, s tim da stanje upisano na predmetnoj parceli nije menjao, već je parcela i dalje bila upisana kao vlasništvo opštenarodne imovine. Dana 22.08.2005. godine u prostorije katastra pristupila je kao stranka EE, supruga tužioca BB koja je pred Komisijom izjavila da je njen suprug sprečen da dođe, ali da su oni katastarsku parcelu .. KO Kragujevac 3 kupili od GG i predložila da se u katastru upiše njen suprug kao držalac, nakon čega je Komisija za vlasnika predmetne parcele odredila Republiku Srbiju, a za korisnika Grad Kragujevac, a za držaoca objekta na predmetnoj kp .. KO Kragujevac 3 BB tužioca. Na nepokretnostima u Ulici ... broj .., gde se nalazi parcela koja je predmet spora prijavljeno prebivalište imaju tužilja AA od 24.05.2012. godine, kojoj je ugovorom o poklonu od 05.03.2012. godine kao poklonoprimcu tužilac BB kao poklonodavac poklonio stambeni objekat na severoističnoj strani predmetne parcele sa odobrenjem za uknjižbu, tužilja VV od 17.06.2002. godine i tuženi BB od 08.07.1994. godine. Tužioci se zadužuju i plaćaju porez na imovinu za ove objekte. Parcela kp .. KO Kragujevac 3 obuhvaćena je Planom generalne regulacije naselja Erdoglija – Bagremar („Službeni list Grada Kragujevca“, br. 34/15) prema kome predstavlja ostalo zemljište i nalazi se u zoni stanovanja B1.3. Punomoćjem od 13.06.2005. godine GG je ovlastio tužioca BB da u njegovo ime može da sprovede postupak legalizacije kuće u Ulici ... broj .. izgrađene na kp ... upisane u ZKUL .. KO ..., koju je izgradio bez odobrenja nadležnog opštinskog organa. Ocenom nalaza i mišljenja veštaka katastarska parcela .. KO Kragujevac 3 je površine 4,70 ari i na njoj su izgrađeni objekti i to objekat broj 1 – porodična stambena zgrada u državini tužioca BB, objekti označeni brojevima 3 i 4 (porodična stambena zgrada i pomoćna zgrada) u svojini tužilje AA i objekat broj 5 porodična stambena zgrada za koju u listu nepokretnosti navedeno da držalac nije utvrđen, a čiji je držalac tužilja VV. Katastarska parcela .. KO Kragujevac 3 je nastala od kp ... i .. ZKUL .. KO ... koje su bile upisane kao opštenarodna imovina, a predstavlja kućni plac i na terenu se koristi od strane vlasnika i držaoca parcele, ovde tužilaca, ograđena je trajnom ogradom prema susednim parcelama.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je zaključio da su tužioci savesni držaoci predmetne nepokretnosti, jer su istu držali od 1994. godine kada je tužilac BB kupio kuću na predmetnoj parceli u kojoj je živeo sa ćerkom – tužiljom VV i sestrom tužiljom AA, koju su potom dalje razvijali gradnjom drugih objekata i ograđivanjem, da su tužioci držali, a i sada drže predmetne nepokretnosti u mirnoj i nesmetanoj državini uvereni da su oni vlasnici iste, da nije bilo razloga da sumnjaju u svoje vlasništvo na predmetnoj parceli i koristili su je u skladu sa njenom namenom preko 20 godina bez prekida i bez ikakvih uznemiravanja trećih lica, sagradili objekte, ogradili i koristili, a tužena nije ničim dokazala da tužioci nisu bili savesni držaoci predmetne nepokretnosti. Rok za održaj po nalaženju prvostepenog suda počeo je da teče 04.07.1996. godine donošenjem Zakona o izmenama i dopunama Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa kojim je brisan član 29. (kojim je bilo zabranjeno sticanje prava svojine održajem na stvarima u društvenoj – javnoj svojini), i istekao je 04.07.2016. godine kada su tužioci na osnovu ove vrste održaja postali vlasnici na predmetnoj parceli na kojoj je kao nosilac prava svojine upisana tuženi.

Drugostepeni sud nije prihvatio zaključak prvostepenog suda o postojanju savesnosti tužilaca, pa je pobijanu presudu preinačio i tužbeni zahtev odbio.

Po nalaženju Vrhovnog suda, pravilno je drugostepeni sud primenio materijalno pravo.

Prema odredbama člana 28. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa („Sl.list SFRJ“ br. 6/80 i 36/90, „Sl.list SRJ“ br. 29/96 i „Sl.glasnik RS“ br. 115/2005), savestan i zakonit držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 10 godina (stav 2.), dok savestan držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina (stav 4.). Članom 30. stavom 1. istog zakona propisano je da vreme potrebno za održaj počinje teći onog dana kada je držalac stupio u državinu stvari, a završava se istekom poslednjeg dana vremena potrebnog za održaj, dok je odredbom stava 2. istog člana propisano da se u vreme potrebno za održaj uračunava i vreme za koje su prethodnici sadašnjeg držaoca držali stvar kao savesni i zakoniti držaoci, odnosno kao savesni držaoci.

Citiranim zakonskim odredbama regulisano je sticanje prava svojine na nepokretnosti održajem. Održaj je način originarnog sticanja subjektivnih stvarnih prava na osnovu državine određenog kvaliteta i protekom određenog roka. Za sticanje prava svojine održajem potrebna je zakonita i savesna državina nepokretne stvari i protek roka od deset godina (redovni održaj) ili savesna državina nepokretne stvari i protek roka od 20 godina (vanredni održaj). Zakon u članu 72. bliže određuje zakonitu i savesnu državinu, pa tako propisuje da je zakonita ona državina koja se zasniva na punovažnom pravnom osnovu koji je potreban za sticanje prava svojine i ako nije pribavljena silom, prevarom ili zloupotrebom poverenja. Državina potrebna za sticanje prava svojine održajem mora biti savesna. Nužni uslov za sticanje prava svojine održajem je savesnost državine, a nesavesna državina ne može nikada, pa ni protekom vremena da dovede do sticanja prava svojine. Zakon određuje da savesna državina postoji ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova. Držalac mora biti savestan za sve vreme trajanja održaja.

Pravilan je zaključak drugostepenog suda da tužioci nisu savesni držaoci. Ovo iz razloga što je katastarska parcela koja je ustupljena samovlasnom zauzimaču GG 29.08.1973. godine na trajno korišćenje dok na njoj postoji zgrada, od 22.01.1958. godine upisana kao opštenarodna imovina, da su pisanim, a neoverenim ugovorom o kupoprodaji nepokretnosti od 18.05.1994. godine GG i njegova supruga kao suvlasnici na porodičnoj stambenoj zgradi postojećoj na predmetnoj parceli prodali ovu kuću, odnosno preneli pravo korišćenja predmetne parcele kupcu ĐĐ, koja je kao vlasnik kuće na katastarskoj parceli ... KO ... sa tužiocem BB izvršila razmenu nepokretnosti (kuće za stan) nakon čega je drugotužilac nastavio izgradnju objekta na toj parceli bez odobrenja za izgradnju, koje objekte je poklonio prvotužilji i trećetužilji, a da je u postupku osnivanja katastra kao stranka 22.08.2005. godine pristupila supruga drugotužioca BB, nakon čega je Komisija za vlasnika katastarske parcele .. KO Kragujevac 3 odredila Republika, za korisnika Grad Kragujevac, a da za držaoca objekta na toj parceli BB ovde tužioca koji upis je i danas postojeći u LN .. KO Kragujevac 3. Tužioci nisu mogli da budu u opravdanom uverenju da su stekli pravo svojine po osnovu održaja, imajući u vidu da je drugotužiocu BB prilikom zaključenja ugovora o razmeni nepokretnosti od 18.05.1994. godine, kojim ugovorom su stranke izvršile isključivo razmenu nepokretnosti postojećih na katastarskoj parceli .. KO Kragujevac 3, a ne i predmetne parcele, bilo poznato da je ĐĐ isključivi vlasnik kuće na predmetnoj parceli na kojoj je kao korisnik upisan tuženi Grad Kragujevac. Zbog toga je pravilan zaključak drugostepenog suda da tužioci nisu bili savesni držaoci predmetne parcele, suprotno navodima u reviziji.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je na osnovu člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković