Protiv potvrđujućeg dela pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011...18/20), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog u periodu od 08.10.2015. godine do 26.02.2021. godine na osnovu zaključenih ugovora o radu na određeno vreme. Ugovor o radu na određeno vreme, na osnovu koga je tužilac stupio na rad 08.10.2015. godine zaključen je radi obavljanja poslova „...“ i ne sadrži osnov za zasnivanje radnog odnosa na određeno vreme. Nakon ovog ugovora tužilac je sa tuženim kontinuirano zaključivao ugovore o radu na određeno vreme u toku 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020. i 2021. godine, obavljajući iste poslove. Ugovori o radu na određeno vreme nakon 01.09.2017. godine zaključivani su radi realizacije projekata. Tuženi je po isteku ugovor o radu od 01.02.2021. godine, dana 26.02.2021. godine doneo rešenje o prestanku radnog odnosa tužioca zbog isteka vremena na koji je zasnovan.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su usvojili tužbene zahteve tužioca nalazeći da su se stekli uslovi iz člana 37. stav 6. Zakona o radu za prerastanje radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme. Tužilac je sa tuženim zaključio više ugovora o radu na određeno vreme za period duži od 24 meseca neprekidnog rada i od stupanja na rad 08.10.2015. godine do dana prestanka radnog odnosa 28.02.2021. godine obavljao poslove istog radnog mesta. Tuženi je zaključivanjem više ugovora o radu na određeno vreme postupio protivno odredbama zakona kojima je regulisan rad na određeno vreme čime je zloupotrebio pravo. Kod izloženog poništeno je i osporeno rešenje o prestanku radnog odnosa i tuženi obavezan da tužioca vrati na rad.

Po oceni Vrhovnog suda osnovano se revizijom tuženog ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo.

U ovoj parnici tužilac, koji je bio u radnom odnosu kod tuženog na osnovu zaključenih ugovora o radu na određeno vreme, traži da se utvrdi da mu je radni odnos u skladu sa članom 37. stav 6. Zakona o radu prerastao u radni odnos na neodređeno vreme i da se s tim u vezi poništi rešenje o prestanku radnog odnosa na određeno vreme i da se vrati na rad. Tuženi se kao korisnik budžetskih sredstava vodi u evidenciji korisnika javnih sredstava Ministarstva finansija – Uprave za trezor pod JBKJS ..., tip KJS - ostali korisnici javnih sredstava, direktni BK - Ministarstvo odbrane.

Odredbom člana 37. Zakona o radu, propisano je da ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme, za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba (stav 1), poslodavac može zaključiti jedan ili više ugovora o radu iz stava 1. ovog člana na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca (stav 2), ako je ugovor o radu na određeno vreme zaključen suprotno odredbama ovog zakona ili ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje pet radnih dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme (stav 6).

Prema navedenim zakonskim odredbama poslodavac i zaposleni mogu da zaključe jedan ili više sukcesivnih ugovora o radu na određeno vreme na istim poslovima, čije ukupno trajanje neprekidno ili sa prekidima kraćim od 30 dana ne može da bude duže od 24 meseca (osim zamene odsutnog radnika). Ako poslodavac i zaposleni zaključe ugovor o radu na određeno vreme po isteku roka od dve godine na istovrsnim poslovima, pa zaposleni radi duže od pet radnih dana, stekli su se uslovi za prerastanje radnog odnosa u radni odnos na neodređeno vreme.

Međutim, tuženi prema članu 2. stav 1. tačka 5. Zakonu o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS", broj 54/09, sa novelama), spada u korisnike javnih sredstava, pa se u odnosu na njega primenjuju odredbe i tog zakona. Zakonom o izmenama i dopunama tog Zakona („Službeni glasnik RS“ broj 108/2013 od 06.12.2013. godine) u članu 27e dodati su novi stavovi 34. i 35. kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine, a izuzetno od tog stava radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, a postupak za pribavljanje saglasnosti propisan je Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“ br. 113/2013, 21/2014, 66/2014, 118/2014, 22/2015, 59/2015, 62/19 i 50/20). Navedena odredba člana 27e stav 34. Zakona, novelirana je kasnijim izmenama i dopunama („Službeni glasnik RS“ broj 142/2014...149/2020), tako da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik RS“ broj 103/2015), zatim do 31. decembra 2017. godine („Službeni glasnik RS“ broj 99/16), do 31. decembra 2018. godine („Službeni glasnik RS“ broj 113/17), do 31. decembra 2019. godine („Službeni glasnik RS“ broj 95/18 i 31/19), odnosno do 31. decembra 2020. godine („Službeni glasnik RS“ broj 72/2019).

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 149/2020 od 11.12.2020. godine - sa primenom od 01.01.2021. godine i 92/2023 od 27.10.2023. godine) članom 3. dodat je i član 27k, kojim je propisano da je u određenim slučajevima dozvoljeno zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme i bez saglasnosti nadležne Komisije Vlade RS, ukoliko su ispunjeni predviđeni uslovi u zakonom predviđenom postupku. Naime, u periodu od 1. januara 2021. godine do 31. decembra 2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno je da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. Izuzetno od stava 1. ovog člana, telo Vlade iz stava 1. ovog člana može jednim aktom dati saglasnost novoosnovanom korisniku javnih sredstava na broj lica koji taj korisnik može primiti u radni odnos na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u kalendarskoj godini u kojoj je osnovan.

Zapošljavanje iz član 27k st. 1. i 2. ovog člana može se realizovati ukoliko korisnik javnih sredstava ima obezbeđena sredstva za plate, odnosno zarade, sa pripadajućim porezom i doprinosima za novozaposlene, kao i pod uslovima i u skladu sa procedurama predviđenim posebnim propisima. Počev od 1. januara 2021. godine ukupan broj zaposlenih na određeno vreme (izuzev u svojstvu pripravnika), lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge, kao i posredstvom agencije za privremeno zapošljavanje i lica angažovanih po drugim osnovama, kod korisnika javnih sredstava, ne može biti veći od 10% ukupnog broja zaposlenih na neodređeno vreme, osim izuzetno, uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. U ograničenje iz stava 4. ovog člana ne ubrajaju se lica u radnom odnosu na određeno vreme radi zamene odsutnog zaposlenog do njegovog povratka, lica radno angažovana posredstvom Nacionalne službe za zapošljavanje u cilju sprovođenja mera aktivne politike zapošljavanja u skladu sa propisima koji uređuju oblast zapošljavanja (javni radovi i dodatno obrazovanje i obuke), lica angažovana radi realizacije projekata koji se finansiraju sredstvima Evropske unije ili sredstvima donacija, ukoliko se naknade za njihov rad, sa pripadajućim porezima i doprinosima, finansiraju iz ovih izvora, kao i lica angažovana od strane korisnika programa obuke, akreditovanih realizatora obuke koji su upisani u Stalnu listu predavača i drugih realizatora obuka koju vodi Nacionalna akademija za javnu upravu. Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“ br. 159/2020 i 116/2023) bliže je uređen postupak za pribavljanje saglasnosti iz st. 1, 2. i 4. ovog člana.

Članom 105. navedenog Zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.

Tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog u periodu od 08.10.2015. godine do 28.02.2021. godine, odnosno 5 godina, 4 meseca i 12 dana, po osnovu više sukcesivno zaključenih ugovora o radu na određeno vreme na istim sistematizovanim poslovima. Međutim, u konkretnom slučaju nema mesta primeni člana 37. stav 6. Zakona o radu o pravnoj fikciji zasnivanja radnog odnosa na neodređeno vreme u slučaju kada zaposleni po isteku roka od 24 meseca na istovrsnim poslovima radi duže od pet radnih dana, kako pogrešno smatraju nižestepeni sudovi jer se moraju primeniti navedene odredbe Zakona o budžetskom sistemu.

Predmetne odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima je propisana zabrana zasnivanja radnog odnosa sa novim licem, radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta osim u izuzetnim slučajevima uz saglasnost nadležnog organa Vlade, su lex specialis u odnosu na odredbe Zakona o radu kojima se propisuju uslovi za preobražaj radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme, što proizilazi iz odredbe člana 105. tog zakona. Kako je tužilac bio radno angažovan u periodu kada tuženi kao korisnik javnih sredstava nije bio u mogućnosti da zasnuje radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta, osim kada za to postoji saglasnost tela Vlade i predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, a uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, što ovde nije slučaj, kao i u periodu kada je korisnicima javnih sredstava dozvoljena mogućnost novog zapošljavanja, bez posebnih dozvola i saglasnosti, ali pod uslovima iz člana 27k izmena i dopuna Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ broj 149/20), čije ispunjenje ne proizilazi iz utvrđenog činjeničnog stanja, po oceni Vrhovnog suda nema uslova da se utvrdi da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme.

Kako kod izloženog nije došlo do preobražaja radnog odnosa zasnovanog na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme, to je i radni odnos zasnovan na određeno vreme ugovorom o radu od 01.02.2021. godine po samom zakonu prestao na osnovu odredbe člana 175. Zakona o radu, zbog čega je neosnovan i tužbeni zahtev za poništaj osporenog rešenja o prestanku radnog odnosa i vraćanje na rad.

Na osnovu člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Tuženi je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 1, 154. i 163. stav 2. Zakona o parničnom postupku pripadaju potrebni troškovi postupka prema ostvarenom uspehu u sporu. Visina je odmerena na ime traženih i opredeljenih troškova i to za zastupanja na tri održana ročišta u iznosu od po 18.000,00 dinara, jednom neodržanom ročišta u iznosu od 9.750,00 dinara, za sastava žalbe u iznosu od 33.000,00 dinara prema Advokatskoj tarifi („Službeni glasnik RS“ broj 37/21 od 14.04.2021. godine) i revizije u iznosu od 49.500,00 dinara prema Advokatskoj tarifi („Službeni glasnik RS“ broj 56/25 od 27.06.2025. godine),

Imajući u vidu napred izneto, Vrhovni sud je na osnovu člana 165. stav 2. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća-sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković