Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 3619/22 od 19.01.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i delimično potvrđena prvostepena presuda u delu stava prvog izreke, kojim je odbijen tužbeni zahtev za utvrđenje tužiočevog prava na isplatu dospelih obaveza i konverzija obveznica kod deponenta „Dafiment banke“ a.d. u likvidaciji u iznosu preko 286.332 evra, pa do traženih 300.836 evra, odnosno za depozit po ugovoru broj 701-11-284741 od 08.01.1993. godine, kao i u delu u kome je tužilac tražio da se utvrdi njegovo pravo na isplatu dospelih obaveza i konverzija obveznica u iznosu preko 83.597 evra, pa do traženog iznosa od 139.076 evra, kao protivvrednost potraživanja po osnovu oročavanja sredstava devizne štednje kod „Jugoskandik“ d.d. u stečaju, a po osnovu onog dela zaključenih ugovora i to: ugovor broj 0024343, broj partije 0102-50-06964-8 od 05.03.1993. godine i broj 00220650, broj partije 0102-50-17057-8 od 19.02.1993. godine, koji glase na valutu CHF. Stavom drugim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i delimično potvrđena prvostepena presuda u delu stava drugog izreke kojim je odbijen tužbeni zahtev tužioca da se obaveže tužena da tužiocu isplati iznos preko 286.332 evra pa do traženih 300.836 evra na ime protivvrednosti potraživanja po osnovu oročavanja sredstava devizne štednje kod „Dafiment banke“ a.d. u likvidaciji, a po osnovu zaključenog ugovora broj 701-11-284741 od 08.01.1993. godine, kao i da tužiocu isplati iznos preko 83.597 evra, pa do traženih 139.076 evra na ime protivvrednosti potraživanja po osnovu oročavanja devizne štednje kod „Jugoskandik“ d.d. u stečaju, a po osnovu onog dela zaključenih ugovora broj 0024343, broj partije 0102-50-06964-8 od 05.03.1993. godine i broj 00220650, broj partije 0102- 50-17057-8 od 19.02.1993. godine, koje glase na valutu CHF. Stavom trećim izreke, preinačena je prvostepena presuda u preostalom delu stava prvog i drugog izreke, tako što je utvrđeno tužiočevo pravo na isplatu dospelih obaveza i konverzija obveznica u iznosu od 286.332 evra kod deponenta „Dafiment banke“ a.d. u likvidaciji, a po osnovu zaključenih ugovora, i to: ugovor broj 701-11-225000 od 04.12.1992. godine, ugovor broj 701-11-284930 od 08.01.1993. godine, ugovor broj 701- 11-238700 od 14.12.1992. godine i u iznosu od 83.597 evra kao protivvrednosti potraživanja po osnovu oročavanja sredstava devizne štednje kod „Jugoskandik“ d.d. u stečaju, po osnovu zaključenih ugovora i to: dela ugovora broj 0024343, broj partije 0102-50-06964-8 od 05.03.1993. godine u iznosu od 2.046 evra i dela ugovora broj 00220650, broj partije 0102-50-17057-8 od 19.02.1993. godine, u iznosu od 81.551 evro i obavezana tužena da tužiocu isplati 286.332 evra na ime protivvrednosti utvrđenih potraživanja po osnovu oročavanja sredstava devizne štednje kod „Dafiment banke“ a.d. u likvidaciji, po osnovu zaključenih ugovora: broj 701-11- 225000 od 04.12.1992. godine, broj 701-11-284930 od 08.01.1993. godine i broj 701-11- 238700 od 14.12.1992. godine, kao i da tužiocu isplati 83.597.00 evra na ime protivvrednosti potraživanja po osnovu oročavanja sredstava devizne štednje kod ''Jugoskandik'' d.d. u stečaju, a po osnovu onog dela zaključenih ugovora broj: 0024343, broj partije 0102-50-06964-8 od 05.03.1993. godine i broj 00220650, broj partije 0102- 50-17057-8 od 19.02.1993. godine koji glase na valutu DEM. Stavom četvrtim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu trećem izreke, tako što je tužena obavezana da tužiocu naknadi troškove spora u iznosu od 1.035.750,00 dinara.

Protiv odluke sadržane u stavu trećem i četvrtom izreke pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, blagovremeno je izjavila reviziju tužena Republika Srbija – Ministarstvo finansija zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešne primene materijalnog prava i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...18/20) i utvrdio da revizija nije osnovana.

U sprovedenom postupku nema bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud u postupku po reviziji vodi računa po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je bio deponent "Dafiment banke a.d, a preko "Jugoskandik" d.d. položio je devizna sredstva kod ''Banke privatne privrede Crne Gore" d.d. Podgorica. Tužilac je Privrednom sudu u Beogradu dana 24.2.1999. godine prijavio svoja potraživanje u predmetu tog suda L 44/98 prema dužniku "Dafiment banka" a.d. u likvidaciji po osnovu četiri zaključena ugovora, a istom sudu je dana 18.11.2002. godine prijavio i potraživanja prema dužniku "Jugoskandik" d.d. Beograd, po osnovu dva ugovora. Stručne službe NBS i Komisija Vlade RS, razmatrale su dokumentaciju o tužiočevim potraživanjaima iz navedenih ugovora, koju je NBS dostavio Privredni sud, međutim postupak nije okončan u skladu sa Odlukom o načinu i uslovima izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza deponentima "Dafiment banke" a.d. Beograd u likvidaciji i građanima koji su devizna sredstva položili kod "Banke privatne privrede Crne Gore" d.d. Podgorica, jer nema dokaza da je tužiocu utvrđena visina potraživanja i izdata potvrda o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza po navedenim ugovorima. Veštačenjem od strane veštaka ekonomsko- finansijske struke utvrđeno je da je tužilac kod "Dafiment banke" deponovao svoja novčana sredstva po sledećim ugovorima: br.701-11-225000 dana 4.12.1992. godine od 500.016,42 DEM, br.701-11- 238700 dana 14.12.1992. godine od 10.000 DEM, br. 701-11-284930 dana 8.1.1993. godine od 50.000 DEM i br. 701-11-284741 dana 8.1.1993. godine od 18.000 CHF, a da je kod "Jugoskandik" d.d. Beograd položio po ugovoru 00220650 broj partije 0102-50-17057-8 dana 19.2.1993. godine 4.000 DEM i 13.000 SNF i po ugovoru br. 0024343 br. pargije 010-50-06964-8 dana 5.3.1993. godine 159.500 DEM i 43.500 SNF. Takođe je utvrđeno da ne postoje dokazi o isplati deponovanih sredstava po ugovorima u korist ovde tužioca, niti o prebijanju duga sa poreskom upravom kojim bi bila obuhvaćena novčana sredstava deponovana po navedenim ugovorima, te da je visina potraživanja tužioca po predmetnim ugovorima ostala na nivou deponovanih uloga. Veštak je zatim izvršio konverziju novčanih sredstava koja su uplaćena u valuti DEM u valutu EUR, primenom koeficijenta 1,95583 koji je utvrđeni odnos između te dve valute i zatim utvrdio da tužilac prema "Dafiment banci" po ugovoru zaključenom dana 04.12.1992. godine ima potraživanje od 255.654,34 evra, po ugovoru zaključenom 04.12.1992. godine potraživanje od 5.112,92 evra i po ugovoru broj 701-11-284930 od 08.01.1993. godine potraživanje od 25.564,59 evra, što je ukupno 286.331,85 evra, dok po ugovoru broj 701-11284741 od 08.01.1993. godine ima potraživanje od 18.000 SNF. Prema "Jugoskandik" d.d. tužilac ima potraživanja po ugovoru zaključenom dana 19.2.1993. godine od 2.045,17 evra i 13.000 SNF, a po ugovoru zaključenom dana 05.03.1993. godine, potraživanja od 81.551,06 evra i 43.500 SNR, odnosno ukupno 83.596,23 evra i 56.500 SNF. Dalje je utvrđeno da je tužilac rođen 1945. godine u ..., da je sa prebivalištem u Beogradu prvi put prijavljen 05.07.1962. godine, da je prebivalište u Beogradu imao sve do 28.05.1973. godine, kada je odjavio prebivalište za ..., te da je zatim ponovo prijavio prebivalište u Beogradu 11.05.1987. godine u ulici ... broj .., a zatim 15.10.1998. godine u ulici ... broj .., sve do 29.04.2014. godine kada je kao adresa prebivališta u Beogradu upisana adresa u ulici ... broj .. .

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je ocenio da tužena, shodno članu 1, 3, 5, 13, 16 i 18. Zakona o regulisanju javnog duga SRJ po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod ''Dafiment banke'' a.d. Beograd - u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod ''Banke privatne privrede Crne Gore'' d.d. Podgorica jeste pasivno legitimisana u ovom sporu, s obzirom da je ovim zakonom propisano da dug po osnovu depozita kod navedenih banaka predstavlja dug Republike Srbije i Republike Crne Gore srazmerno visini deviznih sredstava građana čije je prebivalište na teritoriji tih republika. Međutim, sud ocenjuje da se iz priloženih dokaza (uverenja MUP- a) ne može pouzdano utvrditi prebivalište tužioca u momentu stupanja na snagu navedenog zakona (04.07.2002. godine), a što predstavlja uslov za sticanje prava na obveznice shodno članu 3 i čl. 18. istog zakona, iz kog razloga je tužbeni zahtev tužioca odbio kao neosnovan.

Prema stanovištu drugostepenog suda, iz priloženih dokaza – uverenja MUP RS o kretanju prebivališta tužioca nesumnjivo proizlazi da je tužilac u vreme stupanja na snagu Zakona o regulisanju javnog duga SRJ imao prijavljeno prebivalište u Srbiji, zbog čega ima pravo na utvrđenje visine potraživanja i isplatu ustanovljeno ovim zakonom, pa je prvostepena presuda preinačena i usvijen tužbeni zahtev tužioca, izuzev u delu koji se odnosi na sredstva koja je tužilac položio u CHF za koja je sud našao da tužilac nije dokazao visinu potraživanja jer ista nisu preračunata u valutu EUR na način propisan navedenim Zakonom i Pravilnikom o načinu postupanja ovlašćene banke u vršenju konverzije deviznih depozita građana oročenih kod ''Dafiment banke'' a.d. Beograd - u likvidaciji i deviznih sredstava građana položenih kod ''Banke privatne privrede Crne Gore'' d.d. Podgorica, pa je u tom delu potvrđena prvostepena odbijajuća presuda.

Vrhovni sud nalazi da je na utvrđeno činjenično stanje drugostepeni sud pravilno primenio materijalno pravo.

Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod „Dafiment banke“ a.d. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod „Banke privatne privrede Crne Gore“ d.d. Podgorica („Službeni list SRJ“, br.36/2002 i ''Sl. Glasnik RS, br.101/2005) - u daljem tekstu: Zakon, uređeni su uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu neisplaćenih oročenih deviznih sredstava građana po ugovorima o depozitu građana kod „Dafiment banke“ a.d. Beograd u likvidaciji koji su postali javni dug Savezne Republike Jugoslavije u skladu sa članom 4. Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana („Službeni list SRJ“, br. 59/98, 44/99 i 53/2001). Članom 4. stav 1. i 2. navedenog zakona propisana je dinamika izvršenja obaveza u periodu od 2002. godine do 2016. godine, a stavom 3. navedenog člana određeno je da deponenti stiču pravo na isplatu dospelih obaveza iz ovog člana od dana kada se utvrdi visina obaveze prema njima, odnosno od dana kada dobiju potvrdu o tome od nadležnih organa Vlada Republike Srbije i Republike Crne Gore. Način i uslovi izdavanja potvrde iz stava 3. ovog člana utvrđuje Vlada Republike Srbije i Republike Crne Gore (stav 6.). Vlada Republike Srbije je 15.08.2002. godine donela Odluku o načinu i uslovima izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza deponentima „Dafiment banke“ a.d. Beograd u likvidaciji i građanima koji su devizna sredstva položili kod „Banke privatne privrede Crne Gore“ d.d. Podgorica („Službeni glasnik RS“, br. 48 od 19.08.2002. godine) – u daljem tekstu: Odluka, i uredila bliže uslove i način izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza deponentima „Dafiment banke“ a.d. Beograd u likvidaciji i građanima koji su devizna sredstva položili kod „Banke privatne privrede Crne Gore“ d.d. Podgorica i obrazovala Komisiju za izdavanje potvrde na osnovu kojih se utvrđuje pravo na isplatu dospelih obaveza prema deponentima. Tačkom 4. Odluke propisano je da Komisija utvrđuje pravo na isplatu obaveza deponentima na osnovu neisplaćenih oročenih depozita tih deponenata, umanjenih za iznos obračunatih ugovorenih kamata na te depozite i za iznos isplata izvršenih po depozitima do otvaranja postupka likvidacije nad „Dafiment bankom“ a.d. Beograd, prema dokumentaciji Trgovinskog suda u Beogradu.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Republika Srbija je kao sopstveni javni dug preuzela obaveze nastale po osnovu neisplaćenih oročenih deviznih sredstava građana, između ostalog, i obaveza nastalih po ugovorima o depozitu građana kod „Dafiment banke“ a.d. Beograd i građanima koji su devizna sredstva položili kod Banke Privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica (preko ''Jugoskandik'' d.d.).

U konkretnom slučaju, Komisija Vlade Republike Srbije je, u skladu sa citiranom Odlukom, razmatrala dokumentaciju o tužiočevim potraživanjima po osnovu predmetnih ugovora o oročavanju deviznih sredstava, međutim tužena tokom postupka nije dostavila dokaze da je tužiocu izdala potvrdu kojom bi se utvrdila visina tužiočevih potraživanja i pravo tužioca na isplatu po osnovu neisplaćenih oročenih deviznih sredstava, koji su postali javni dug. Međutim, suprotno tome, veštačenjem je utvrđeno da je tužilac kod ''Dafiment bake'' a.d. Beograd deponovao novčana sredstava po osnovu četiri ugovora (od kojih tri glase na valutu DEM, a jedan na CHF), a da je preko ''Jugoskandik'' d.d. Beograd kod „Banke privatne privrede Crne Gore“ d.d. Podgorica položio novčana sredstva po dva ugovora (oba ugovora delom glase na valutu DEM, a delom na CHF), te da nema dokaza o isplati deponovanih sredstava u korist tužioca, niti o prebijanju duga sa poreskom upravom, pa kako je tužilac u vreme stupanja na snagu Zakona imao prebivalište na teritoriji Srbije, to je i prema stanovištu Vrhovnog suda, pravilan zaključak drugostepenog suda da je osnovan njegov zahtev za utvrđenje prava na isplatu neisplaćenih iznosa po ugovorima o oročenom depozitu koji glase na valutu DEM u odnosu na tuženu Republiku Srbiju, jer je reč o javnom dugu za koji odgovara tužena Republika Srbija.

Nasuprot navodima revizije, pravilno je veštačenjem od strane veštaka ekonomsko- finansijske struke utvrđena visina tužiočevih potraživanja po osnovu depozita i uloženih deviznih sredstava u DEM, na čiju tačnost obračuna stranke nisu imale primedbe.

Prigovor zastarelost potraživanja istaknut od strane tužene, takođe je pravilno ocenjen kao neosnovan, imajući u vidu da tužena nije pružila dokaze da je tužiocu izdala potvrdu o visini potraživanja po predmetnim ugovorima i pravu tužioca na isplatu po osnovu neisplaćenih oročenih deviznih sredstava, koji su postali javni dug, u skladu sa Zakonom.

Naime, Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke AD, Beograd, u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod banke Privatne privrede Crne Gore DD Podgorica („Sl. list SRJ“ br. 36/2002) uređeni su uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu neisplaćenih oročenih deviznih sredstava građana po ugovorima o depozitu građana kod Dafiment banke AD Beograd u likvidaciji koji su postali javni dug Savezne Republike Jugoslavije u skladu sa članom 4. Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana („Sl. list SRJ“ br. 59/98, 44/99 i 53.2001) . Članom 4. stav 1. i 2. navedenog zakona propisana je dinamika izvršenja obaveza a stavom 3. navedenog člana određeno je da deponenti stiču pravo na isplatu dospelih obaveza iz ovog člana od dana kada se utvrdi visina obaveze prema njima, odnosno od dana kada dobiju potvrdu o tome od nadležnih organa Vlada Republike Srbije i Republike Crne Gore. Način i uslove izdavanja potvrde iz stava 3. ovog člana utvrđuju Vlade Republike Srbije i Republike Crne Gore (stav 6.). Na osnovu citiranog člana 4. stav 6. navedenog zakona Vlada Republike Srbije je 15.08.2002. godine donela Odluku o načinu i uslovima izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza deponentima Dafiment banke AD Beograd u likvidaciji i građanima koji su devizna sredstva položili kod banke Privatne privrede Crne Gore DD Podgorica. Navedenom Odlukom je propisano obrazovanje komisije za izdavanje potvrde na osnovu kojih se utvrđuje pravo na isplatu dospelih obaveza prema deponentima Dafiment banke AD Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod banke Privatne privrede Crne Gore DD Podgorica i određeno da komisija utvrđuje pravo na isplatu obaveza deponentima prema dokumentaciji Trgovinskog suda u Beogradu s tim da deponenti koji nisu prijavili svoja potraživanja kod Trgovinskog suda mogu to potraživanje prijaviti komisiji podnošenjem odgovarajuće dokumentacije u roku od 90 dana od dana stupanja na snagu ove Odluke. Takođe tačkom 5. stav 2. navedene Odluke je propisano da građani koji nisu prijavili svoja potraživanja kod suda iz stava 1. ove tačke mogu to potraživanje prijaviti komisiji podnošenjem odgovarajuće dokumentacije u roku od 90 dana od dana stupanja na snagu ove odluke.

Iz citiranih propisa proizlazi da je Republika Srbija zakonom preuzela obavezu isplate duga deponentima - poveriocima Dafiment banke AD u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod banke Privatne privrede Crne Gore DD Podgorica i da je propisala uslove pod kojima će izvršiti isplatu dospelih potraživanja. Pravo na isplatu dospelih potraživanja uslovljeno je blagovremenom prijavom potraživanja i dobijanjem potvrde o visini obaveze, a način i uslove izdavanja potvrda utvrdila je Vlada Republike Srbije, kao zakonom ovlašćeni organ. Tužilac je u ovom slučaju prijavio svoje potraživanje u zakonskom roku, međutim, kako ne poseduje potvrdu o visini duga, to sledi da potraživanje tužioca nije zastarelo, jer zastarelost u ovom slučaju počinje teći od momenta od kada je Komisija utvrdila pravo na isplatu obaveza deponentima prema dokumentaciji.

Ovaj sud je cenio i sve ostale revizijske navode ali su isti bez uticaja na drugačiju odluku u ovoj pravnoj stvari.

Zahtevi tužioca i tužene za naknadu troškova revizijskog postupka su odbijeni, jer troškovi odgovora na reviziju nisu bili potrebi radi odlučivanja o reviziji, a tužena nije uspela u revizijskom postupku.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković