Protiv pravosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu predlagač je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči kao o izuzetno dozvoljenoj primenom člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Prema članu 404. stav 1. ZPP, revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog i protiv drugostepene presude koja se ne bi mogla pobijati revizijom, ako postoji potreba da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, ujednači sudska praksa ili da novo tumačenje prava. Stavom drugim tog člana propisano je da ocenu dozvoljenosti i osnovanosti posebne revizije daje Vrhovni sud u veću sastavljenom od pet sudija. Navedena odredba se na osnovu člana 420. stav 6. ZPP shodno primenjuje u postupku po reviziji protiv rešenja kojim se pravosnažno okončava postupak, a na osnovu člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku ista se shodno primenjuje i u vanparničnom postupku.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija predlagača u ovoj pravnoj stvari je dozvoljena. Navodi revizije ukazuju na različito postupanje sudova u postupcima određivanja naknade za eksproprisano zemljište, u situaciji kada je planskim aktom koji je stupio na snagu pre donošenja rešenja o eksproprijaciji izvršena promena namene poljoprivrednog u građevinsko zemljište. Zbog toga postoji potreba da se u ovom slučaju odlučuje o posebnoj reviziji radi ujednačavanja sudske prakse, pa je zato odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Ispitujući pobijano rešenje, u skladu sa članom 408. ZPP u vezi sa članom 30. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija predlagača osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Opštine Ruma, Opštinske uprave, Odeljenja za urbanizam i građenje od 19.04.2021. godine, koje je ispravljeno rešenjem od 25.11.2022. godine, predlagaču su eksproprisani deo kat.parcele broj .., površine 16 ari 64 m2 i deo parcele broj .., površine 59 ari 94 m2 upisane u list nepokretnosti broj .. KO ... . Predmetne parcele su u vreme kada je izvršena eksproprijacija u katastru nepokretnosti bile upisane kao poljoprivredno zemljište. Stranke u upravnom postupku nisu postigle sporazum o visini naknade za oduzeto zemljište. Poreska uprava je procenila tržišnu vrednost poljoprivrednog zemljišta u Rumi, u visini od 82,43 dinara po 1 m2. Na osnovu nalaza veštaka utvrđena je tržišna vrednost oduzetog zemljišta kao poljoprivrednog u visini od 276,00 dinara po 1 m2, odnosno u ukupnom iznosu od 2.113.884,00 dinara.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom člana 41. stav 2. i člana 42. Zakona o eksproprijaciji odredili naknadu za eksproprisanu predmetnu parcelu u visini tržišne vrednosti poljoprivrednog zemljišta, utvrđene veštačenjem, imajući u vidu da je predmet eksproprijacije u katastru nepokretnosti u to vreme bila upisana kao poljoprivredno zemljište. Po stanovištu sudova, naknada se ne može odrediti u visini tržišne vrednosti građevinskog zemljišta, jer je za određivanje naknade odlučna činjenica karakter zemljišta u vreme eksproprijacije, a ne namena za koju je eksproprisano, kao i da promene statusa zemljišta nakon eksproprijacije nisu od značaja.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da su nižestepeni sudovi u ovoj pravnoj stvari pogrešno primenili materijalno pravo i da zbog toga činjenično stanje nije pravilno utvrđeno.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za eksproprisano poljoprivredno i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano. Zato je određivanje vrste eksproprisanog zemljišta od pravnog značaja za ispunjenje zakonske obaveze iz navedene zakonske odredbe, jer se naknada u novcu određuje i za poljoprivredno i za građevinsko zemljište prema njegovoj tržišnoj ceni, ali i ustavne obaveze iz člana 58. stav 2. Ustava Republike Srbije jer pravo svojine može biti ograničeno samo u javnom interesu, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Dakle, materijalna pretpostavka za ostvarenje naknade, koja ne može biti niža od tržišne je tretiranje ekspropisanog zemljišta u skladu sa njegovim stvarnim statusom od strane nadležnih organa, zato što od toga zavisi i visina naknade.

Prema članu 2. stav 1. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62/06 ... 95/18), poljoprivredno zemljište je ono zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare), kao i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju. Odredbom člana 3. tog zakona propisano je da se poljoprivredno zemljište, koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do njegovog privođenja nameni koristi za poljoprivrednu proizvodnju.

Građevinsko zemljište, shodno članu 82. Zakona o planiranju i izgradnju („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/09 ... 62/23) je zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 88. tog zakona, pored ostalog, propisano je: da kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove javnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena, ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela, sa odgovarajućim grafičkim prikazom (stav 1.); da organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava prvog, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti za koje se izdaje list nepokretnosti (stav 2.); da od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa tim zakonom (stav 9.).

Predlagaču je eksproprisano zemljište radi izgradnje auto-puta, u skladu sa Uredbom o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad - Ruma - Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac - Loznica, kao i Zaključka Vlade Republike Srbije od 18.06.2020. godine kojom je utvrđen javni interes za tu eksproprijaciju. Stupanjem na snagu tog prostornog plana (planskog dokumenta) koji obuhvata i zemljište eksproprisano od predlagača, ono je postalo građevinsko zemljište bez obzira što takva promena njegove namene nije provedena u katastru nepokretnosti - propustom donosioca planskog akta da postupi po članu 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji, ili propustom organa nadležnog za poslove državnog premera i katastra da postupi u skladu sa stavom 2. tog člana.

Sledom izloženom, eksproprisano zemljište je po nameni građevinsko zemljište određeno prostornim planom koji je donet i stupio na snagu pre donošenja i pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji. Zbog toga predlagač u odnosu na to zemljište, saglasno članu 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, ostvaruje sva prava vlasnika građevinskog zemljišta, pa i pravo na naknadu u visini tržišne cene građevinskog zemljišta. Po stanovištu revizijskog suda, u ovom slučaju ne može se primeniti odredba člana 26. stav 2. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji, jer bi to bilo u suprotnosti sa zabranom povratnog dejstva zakona i svih drugih opštih akata propisanom članom 197. stav 1. Ustava Republike Srbije. Nema mesta primeni izuzetka predviđenog stavom 2. te ustavne odredbe, o povratnom dejstvu samo pojedinih odredbi zakona, jer u postupku donošenja izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji nije utvrđen opšti interes za povratno dejstvo označene novele tog Zakona, niti je povratno dejstvo te odredbe predviđeno članovima 74 – 93. navedenog Zakona. Tumačenje označene odredbe, kao izuzetka u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta od posebnog interesa za Republiku Srbiju, upućuje na njenu primenu u budućnosti – na postupke eksproprijacije koji budu pokrenuti nakon stupanja na snagu novele Zakona o planiranju i izgradnji. Nema mesta ni primeni člana 15. stav 3. Zakona o eksproprijaciji kojim je propisano da se u slučaju eksproprijacije poljoprivrednog zemljišta radi izgradnje linijskih infrastrukturnih objekata naknada za to zemljište određuje davanjem u svojinu ranijem sopstveniku drugog odgovarajućeg poljoprivrednog zemljište iste kulture i klase ili odgovarajuće vrednosti u istom mestu ili bližoj okolini. Prema stavu 4. iste odredbe, ukoliko korisnik eksproprijacije nije u mogućnosti da ponudi drugo odgovarajuće zemljište iz prethodnog stava, naknada se određuje u novcu. Predlagaču nije ponuđena naknada u drugom odgovarajućem zemljište, a naknada u novcu se određuje prema vrednosti građevinskog zemljišta – statusu koje je ono steklo stupanjem na snagu pravnosnažnog plana posebne namene.

Kako je zbog pogrešne primene materijalnog prava izostalo utvrđenje navedenih bitnih činjenica u pogledu visine novčane naknade, to je Vrhovni sud ukinuo nižestepene odluke i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovnom postupku, imajući u vidu da je u vreme eksproprijacije predmetnih nepokretnosti prostornim planom koji je osnov za eksproprijaciju, promenjena namena katastarskih parcela iz poljoprivrednog u građevinsko zemljište, prvostepeni sud će utvrditi visinu naknade za predmetno eksproprisano zemljište kao građevinsko zemljište, saglasno članu 42. stav 1. u vezi član 41. stav 1. Zakona o eksproprijaciji, nakon čega će doneti novu na zakonu zasnovanu odluku.

Odluka o troškovima postupka zavisi od ishoda spora, zbog čega je pobijana presuda ukinuta i u tom delu.

Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, Vrhovni sud je odlučio kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković