Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 5519/23 od 13.03.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tuženog i potvrđena prvostepena presuda u delu stava prvog izreke u kom je utvrđeno da je radni odnos zasnovan na određeno vreme, na radnom mestu „poljočuvar“, između tužioca i tuženog prerastao u radni odnos na neodređeno vreme sa 25.09.2021. godine, kao i u stavu trećem izreke. Stavom drugim izreke, ukinuta je prvostepena presuda u preostalom delu stava prvog izreke i u tom delu je tužba tužioca odbačena, kao nedozvoljena. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11... 1820 i 10/23 – drugi zakon), pa je našao da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je zaposlen kod tuženog od 2015. godine, bez prekida, na radnom mestu „poljočuvar“ u organizacionoj jedinici tuženog – poljočuvarska služba, po osnovu sukcesivnih ugovora o radu zaključenih na određeno vreme. Tužiocu je prestao radni odnos 19.09.2021. godine, istekom roka za koji je zasnovan poslednjim ugovorom o radu na određeno vreme, nakon čega je nastavio faktički rad na istom radnom mestu pet radnih dana bez prekida. Na navedenom radnom mestu, pored tužioca, bilo je zaposleno još osam izvršilaca, a kojom organizacionom jedinicom je rukovodio šef službe. U navedenoj jedinici posao je organizovan u smenama, a tužiocu je za obavljeni rad i vreme provedeno na radu od strane tuženog isplaćivana zarada. Sredstva za isplatu zarade, kao i ostalih primanja su prvobitno opredeljena iz budžeta jedinice lokalne samouprave. Utvrđeno je i da je u navedenom periodu među korisnicima javnih sredstava, što se odnosilo i na tuženog, bila propisana zabrana zasnivanja radnog odnosa sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta, shodno čemu je postupak za zaposlenje lica bio takav da je tuženi, u konkretnom slučaju, pre prijema u radni odnos izvršilaca za navedeno radno mesto, Opštini Alibunar na propisanom obrascu prosleđivao broj potrebnih izvršilaca za to mesto (o čemu je saglasnost za zapošljavanje lica davala nadležna komisija i ministarstvo), te da u pogledu zapošljavanja na neodređeno vreme poljočuvara nije dobijen nikakav odgovor. Na osnovu odluke Skupštine opštine Alibunar o poveravanju poslova poljočuvara JKP „Univerzal“ Alibunar od 03.04.2015. godine, zaključen je 07.05.2015. godine ugovor između Opštine Alibunar, kao ustupioca i sada tuženog, kao izvršioca do trajanja opštinske odluke o poveravanju poslova. Predmet tog ugovora je poveravanje od strane Opštine Alibunar obavljanje poslova poljočuvara izvršiocu poslova u skladu sa odredbama Zakona o poljoprivrednom zemljištu, u vezi odredaba Zakonam o lokalnoj samoupravi, a imajući u vidu daje da osnivač nije imao mogućnosti da poljočuvarsku službu organizuje u okviru opštinske uprave. Prema tom ugovoru predviđeno je da se zarade i sva sredstva za rad te službe, obezbeđuju i isplaćuju iz budžeta opštine Alibunar.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev, u delu kojim je utvrđeno da je radni odnos zasnovan na određeno vreme, na radnom mestu „poljočuvar“, između tužioca i tuženog prerastao u radni odnos na neodređeno vreme sa 25.09.2021. godine, zaključivši da tužilac u kontinuitetu, počev od sredine 2015. godine obavlja istovrsne poslove „poljočuvar“, da mu je radni odnos kod tuženog po ugovoru na određeno vreme prestao zaključno sa 19.09.2021. godine, kada je istekao poslednji zaključeni ugovor na određeno vreme, da je tužilac nastavio faktički rad na istom radnom mestu bez prekida, te da je rok od pet radnih dana propisan odredbom člana 37. stav 6. Zakona o radu počeo da teče 20.09.2021. godine, a završio zaključno sa 25.09.2021. godine, zaključivši da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme počev od 25.09.2021. godine. Drugostepeni sud je primenom odredbe člana 374. stav 2. tačka 2 ZPP ukinuo prvostepenu presudu delu kojim je tuženi obavezan da sa tužiocem zaključi ugovor o radu na neodređeno vreme od 25.09.2021. godine na radnom mestu „poljočuvar“ i u tom delu odbacio tužbu.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, stanovište nižestepenih sudova nije pravilno.

Odredbom člana 37. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br.24/2005 75/14) propisano je da ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme, za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba (stav 1), poslodavac može zaključiti jedan ili više ugovora o radu iz stava 1. ovog člana na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca (stav 2), a ako je ugovor o radu na određeno vreme zaključen suprotno odredbama ovog zakona ili ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje pet radnih dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme (stav 6).

Tuženi je javno preduzeće koje po članu 2. stav 1. tačka 5, 7. i 8. Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS", broj 54/09... 62/13 i 63/13 - ispravka), spada u korisnike javnih sredstava, pa se u odnosu na njega primenjuju odredbe i tog zakona.

Zakonom o izmenama i dopunama tog Zakona („Službeni glasnik RS“ broj 108/2013 od 06.12.2013. godine) u članu 27e dodati su novi stavovi 34. i 35. kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine. Ukupan broj zaposlenih na određeno vreme zbog povećanog obima posla, lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge i lica angažovanih po drugim osnovama kod korisnika javnih sredstava, ne može biti veći od 10% od ukupnog broja zaposlenih (član 27e stav 36). Izuzetno od stava 34. ovog člana, radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, a postupak za pribavljanje saglasnosti propisan je Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS „ br. 113/2013, 21/2014, 118/2014, 22/2015 i 59/2015). Navedena odredba člana 27e stav 34. Zakona novelirana je kasnijim izmenama i dopunama („Službeni glasnik RS“ broj 142/2014... 149/2020), tako da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik RS“ broj 103/2015), zatim do 31. decembra 2017. godine („Službeni glasnik RS“ broj 99/16), do 31. decembra 2018. godine („Službeni glasnik RS“ broj 113/17), do 31. decembra 2019. godine („Službeni glasnik RS“ broj 95/18 i 31/19), odnosno do 31. decembra 2020. godine („Službeni glasnik RS“ broj 72/2019 i 149/2020).

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 149/2020 od 11.12.2020. godine- sa primenom od 01.01.2021. godine i 92/2023 od 27.10.2023. godine) članom 3, dodat je i član 27k, kojim je propisano da je u određenim slučajevima dozvoljeno zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme i bez saglasnosti nadležne Komisije Vlade RS, ukoliko su ispunjeni predviđeni uslovi u zakonom predviđenom postupku. Naime, u periodu od 1. januara 2021. godine do 31. decembra 2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno je da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. Izuzetno od stava 1. ovog člana, telo Vlade iz stava 1. ovog člana može jednim aktom dati saglasnost novoosnovanom korisniku javnih sredstava na broj lica koji taj korisnik može primiti u radni odnos na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u kalendarskoj godini u kojoj je osnovan.

Zapošljavanje iz član 27k st. 1. i 2. navedenog zakona, može se realizovati ukoliko korisnik javnih sredstava ima obezbeđena sredstva za plate, odnosno zarade, sa pripadajućim porezom i doprinosima za novozaposlene, kao i pod uslovima i u skladu sa procedurama predviđenim posebnim propisima. Počev od 1. januara 2021. godine ukupan broj zaposlenih na određeno vreme (izuzev u svojstvu pripravnika), lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge, kao i posredstvom agencije za privremeno zapošljavanje i lica angažovanih po drugim osnovama, kod korisnika javnih sredstava, ne može biti veći od 10% ukupnog broja zaposlenih na neodređeno vreme, osim izuzetno, uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. U ograničenje iz stava 4. ovog člana ne ubrajaju se lica u radnom odnosu na određeno vreme radi zamene odsutnog zaposlenog do njegovog povratka, lica radno angažovana posredstvom Nacionalne službe za zapošljavanje u cilju sprovođenja mera aktivne politike zapošljavanja u skladu sa propisima koji uređuju oblast zapošljavanja (javni radovi i dodatno obrazovanje i obuke), lica angažovana radi realizacije projekata koji se finansiraju sredstvima Evropske unije ili sredstvima donacija, ukoliko se naknade za njihov rad, sa pripadajućim porezima i doprinosima, finansiraju iz ovih izvora, kao i lica angažovana od strane korisnika programa obuke, akreditovanih realizatora obuke koji su upisani u Stalnu listu predavača i drugih realizatora obuka koju vodi Nacionalna akademija za javnu upravu.

Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“ br. 159/2020 i 116/2023) bliže je uređen postupak za pribavljanje saglasnosti iz st. 1, 2. i 4. ovog člana, dakle i za lica utvrđena članom 27k Zakona o budžetskom sistemu.

Članom 105. navedenog Zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.

Imajući u vidu navedeno, nižestepeni sudovi su odlučujući o zahtevu tužioca primenili odredbe Zakona o radu, propuštajući da primene odredbe Zakona o budžetskom sistemu s obzirom da je tuženi korisnik javnih sredstava. Kod utvrđenog da je tužilac na osnovu više sukcesivno zaključenih ugovora o radu na određeno vreme obavljao istovrsne poslove u periodu od sredine 2015. godine, i dalje (u momentu zaključenja glavne rasprave), to suprotno zaključku nižestepnih sudova, nije bilo uslova da se utvrdi da je tužilac zasnovao radni odnos na neodređeno vreme kod tuženog primenom člana 37. stav 6. Zakona o radu. Citirane odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima je propisan poseban postupak za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta osim u izuzetnim slučajevima uz saglasnost nadležnog organa Vlade su lex specialis u odnosu na odredbe Zakona o radu kojima se propisuju uslovi za preobražaj radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme (što proizilazi iz odredbe člana 105. tog zakona). Kako iz činjeničnog utvrđenja ne proizilazi postojanje davanje saglasnosti Komisije ili nadležnog ministarstva za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava za prijem u radni odnos na neodređeno vreme, kao ni postojanje konkursa raspisanog na osnovu te saglasnosti, to po oceni ovog suda, u smislu odredbe člana 27.k Zakona o budžetskom sisitemu, nije bilo uslova da radni odnos tužioca na određeno vreme, po sili zakona, preraste u radni odnos na neodređeno vreme.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Tuženi je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 1, 154. stav 2. i 163. stav 2. ZPP pripadaju opredeljeni troškovi parničnog postupka, koji obuhvataju troškove na ime: sastava obrazloženog podneska od strane advokata 16.500,00 dinara, zastupanja na četiri održanih ročišta od po 18.000,00 i jedno održano od 29.250,00 dinara i tri neodržana ročišta od po 9.750,00 dinara, kao i za sastav žalbe i revizije od po 49.500,00 dinara sve prema važećoj Advokatskoj tarifi u vreme preduzimanja tih radnji.

Na osnovu člana 165. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Ivana Rađenović,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković