U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Dobrile Strajina, predsednika veća, Dragane Mirosavljević i Nadežde Vidić, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Aleksandar Milunović, advokat iz ..., protiv tuženog Narodni muzej u Kragujevcu, koga zastupa Gradski pravobranilac Grada Kragujevca, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 558/23 od 05.04.2023. godine, na sednici održanoj 25.03.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 558/23 od 05.04.2023. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Kragujevcu P1 1940/21 od 11.10.2022. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i obavezan tuženi da tužiocu isplati na ime neisplaćenih naknade troškova za ishranu u toku rada za period avgust 2018. godine – jun 2021. godine pojedinačne mesečne iznose određene u ovom stavu izreke sa zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa do isplate. Stavom drugim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i obavezan tuženi da tužiocu isplati na ime neisplaćenog regresa za period avgust 2018. godine – jun 2021. godine pojedinačne mesečne iznose određene u ovom stavu izreke sa zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa do isplate. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 79.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do konačne isplate.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 558/23 od 05.04.2023. godine, stavom prvim izreke, preinačena je prvostepena presuda tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se obaveže tuženi da mu isplati na ime naknade troškova za ishranu u toku rada i na ime regresa, sve za period avgust 2018. godine – jun 2021. godine pojedinačne iznose određene u ovom stavu izreke sa zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti iznosa do isplate. Stavom drugim izreke obavezan je tužilac da tuženom naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 66.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, pozivajući se na odredbu člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu, primenom odredbe člana 408, u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23) i ocenio da revizija tužioca nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je zaposlen na neodređeno vreme kod tuženog na radnom mestu ..., sa koeficientom za obračun plate od 8,3 koja se uvećava za procenat minulog rada. Tuženi je u utuženom periodu platu obračunavao množenjem navedenog koeficijenta i propisane osnovice, i po potrebi je vršio korekciju do minimalne zarade, koja je tužiocu isplaćivana. U spornom periodu tuženi u obračunskim listama plata tužioca nije iskazivao kao posebnu stavku naknadu troškova za ishranu u toku rada niti za regres za korišćenje godišnjeg odmora. Visina utuženih potraživanja tužilje obračunata je prema odredbama Opšteg kolektivnog ugovora („Službeni glasnik RS“, br. 50/08, 104/08 – Aneks I i 8/09 – Aneks II) koji je važio od 2008. godine –osnovni nalaz i prema odredbama Opšteg kolektivnog ugovora koji je važio od 1997. godine („Službeni glasnik RS“ br.22/97,...31/01) – dopunski nalaz.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev tužilje u visini utvrđenoj veštačenjem u skladu sa parametrima iz Opšteg kolektivnog ugovora koji je važio od 1997. godine („Službeni glasnik RS“ br.22/97,...31/01), sa pripadajućom kamatom, jer je zaključio da u iznosu minimalne zarade, po definiciji iz člana 111. Zakona o radu, ne može da bude sadržana predmetna naknada troškova, nezavisno od činjenice što je odredbom člana 4. stav 1. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama propisano da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, a stavom 2. istog člana da koeficijent sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Po stanovištu prvostepenog suda u situaciji kada je tužena tužilji isplaćivana minimalna zarada, proizlazi da joj nisu isplaćeni troškovi za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu tako što je odbio tužbeni zahtev tužilje za isplatu navedenih naknada sa obračunatom zateznom kamatom od dospelosti svakog mesečnog potraživanja do isplate, zaključujući da je prvostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo, budući da je tužilja zaposlena u muzeju kao javnoj službi, pa se na utvrđivanje i obračun njene plate, kao i naknade i dodataka po osnovu rada primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama, odnosno Zakon o platama u državnim organima i javnim službama, kao i Posebni kolektivni ugovor za ustanove kulture čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 10/15, 106/18 i 144/20).

Neosnovano se revizijom ukazuje da se navedeni zaključak drugostepenog suda zasniva na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 1. Zakona o javnim službama („Službeni glasnik RS“ br. 42/91,...83 /2014), propisano je da se javnom službom u smislu ovog zakona smatraju ustanove, preduzeća i drugi oblici organizovanja utvrđenih zakonom, koji obavljaju delatnost, odnosno poslove kojima se obezbeđuje ostvarivanje prava građana, odnosno zadovoljavanje potrebe građana i organizacija, kao i ostvarivanja drugog zakonom utvrđenog interesa u određenim oblastima. Radi obezbeđivanja ostvarivanja prava utvrđenih zakonom i ostvarivanja drugog zakonom utvrđenog interesa u oblasti obrazovanja, nauke, kulture, fizičke kulture, učeničkog i studentskog standarda, zdravstvene zaštite, socijalne zaštite, društvene brige o deci, socijalnog osiguranja, zdravstvene zaštite životinja, osnivaju se ustanove. Za obavljanje delatnosti ustanove, preduzeća i drugih oblika organizovanja za obavljanje delatnosti poslova iz člana 3. ovog zakona, mogu osnivati prema članu 4.tog zakona, Republika, autonomna pokrajina i lokalna samouprava, a sredstva za obavljanje delatnosti obezbeđuju se iz budžeta i drugih izvora u skladu sa zakonom, pa su zaposleni kod tih poslodavaca u posebnom režimu rada.

Zakon o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 34/01...86/19) propisuje način utvrđivanja plata, dodataka, naknada i ostalih primanja zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 1. stav 1. tačka 3.). Odredbom člana 3. stav 1. tog zakona propisano je da osnovicu za obračun i isplatu plata utvrđuje Vlada, osim za predsednika republike, narodne poslanike i imenovana, postavljena i zaposlena lica u službama predsednika republike i Narodne skupštine Republike Srbije. Odredbom člana 4. stav 1. istog zakona propisano je da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, a stav 2. istog člana propisuje da koeficijent sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora.

Poseban kolektivni ugovor za ustanove kulture čiji je osnivač Republika Srbija, Autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („ Službeni glasnik RS, br. 10/15...144/20) koji je bio na snazi u utuženom periodu, u članu 23. stav 1. propisuje da zaposleni ima pravo na odgovarajuću platu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, ovim ugovorom i ugovorom o radu a stavom 2. da se plata se isplaćuje za obavljeni rad i vreme provedeno na radu. Odredbom člana 24. propisano je da se plata utvrđuje na osnovu osnovice za obračun plata, koeficijenta koji se množi osnovicom, dodatka na platu i obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate, u skladu sa zakonom. Članom 25. Navedenog Pravilnika propisano je da zaposleni ima pravo na dodatak na platu po osnovu:1) prekovremenog rada - 26% od osnovice;2) rada na dan praznika koji je neradni dan - 110% od osnovice;3) rada noću - 26% od osnovice, u skladu sa zakonom;4) vremena provedenog na radu za svaku punu godinu rada, ostvarenog u radnom odnosu kod poslodavca - 0,4% od osnovice.Poslodavac u smislu stava 1. tačka 4) ovog člana je ustanova kulture čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, pod uslovima propisanim zakonom.Ako se istovremeno steknu uslovi za dodatak na platu po više osnova, plata se uvećava procentom dobijenim sabiranjem procenata uvećanja po svim osnovama. Iz navedenog proizlazi da u navedenom Pravilniku za utuženi period nije bilo propisano pravo zaposlenih na naknadu troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbom člana 118. stav 1. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05...95/18) propisano je da zaposleni ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu i to, između ostalog, za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način (tačka 5.) i regres za korišćenje godišnjeg odmora (tačka 6.), a prema stavu 2. istog člana visina troškova iz stava 1. tačka 5. ovog člana mora biti izražena u novcu. Odredbe ovog zakona primenjuju se i na zaposlene u državnim organima, organima teritorijalne autonomije i lokalne samouprave i javnim službama, ako zakonom nije drugačije određeno na osnovu odredbe člana 2. stav 2. tog zakona.

Uredbom o koeficijentima za obračun na isplatu plata zaposlenih u javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 44/01...123/21) koja Vlada Republike Srbije donela na osnovu člana 8. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, utvrđeni su koeficijenti za obračun plata zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave. Odredbom člana 2. stav 7. navedene uredbe, utvrđeni su koeficijenti za obračun isplata zaposlenih iz člana 1. ove uredbe koja se primenjuje na zaposlene u kulturi.

U konkretnom tužilac je zaposlen u ustanovi kulture, pa se na utvrđivanje i obračun njegove plate, kao i naknade i dodataka po osnovu rada primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama. Supsidijarna primena Zakona o radu propisana je samo za slučaj kada posebnim zakonom položaj, prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih nisu drugačije uređeni. Pošto poseban zakon – Zakon o platama u državnim organima i javnim službama propisuje da koeficijent za obračun plate sadrži i dodatak za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, sledi da ta odredba posebnog zakona isključuje primenu opšte norme iz Zakona o radu. Posebnim kolektivnim ugovorom za ustanove kulture čiji je osnivač Republika Srbija, Autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave nije predviđeno pravo zaposlenih na naknadu troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Dakle, kako na osnovu člana 4. stav 2. citiranog zakona proizlazi da su primanja po osnovu naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora sadržanog u koeficijentu kao jednom od elemenata plate, to ne postoji pravni osnov za ostvarivanje predmetnog prava tužioca, a taj osnov ne postoji ni u opštem aktu. Na osnovu iznetog tužiocu ne pripada pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora pošto su te naknade sadržane u koeficijentu njegove plate, pa je iz tih razloga bez uticaja činjenica da mu je u spornom periodu isplaćivana minimalna zarada.

Iz iznetih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Dobrila Strajina,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković