Protiv pravosnažne presude donete u drugom stepenu, tužena je blagovremeno izjavila reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči kao o izuzetno dozvoljenoj primenom člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Tužioci su podneli odgovor na reviziju tužene.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 18/20 i 10/23), Vrhovni sud je nalazi da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tužene kao izuzetno dozvoljenoj u smislu člana 404. stav 1. ZPP, a radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu odlučivanja o tužbenim zahtevima iz istovetnog ili sličnog činjeničnog i pravnog osnova i pravilne primene materijalnog prava, u parnicama radi utvrđivanja susvojine na nepokretnosti po osnovu održaja. Iz iznetih razloga je odlučeno kao u stavu prvom izreke, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP.

Ispitujući pobijanu drugostepenu presudu u smislu odredbe člana 408. ZPP, Vrhovni sud nalazi da je revizija tužene osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, između prodavaca GG, DD i ĐĐ, suvlasnika u po ¼ dela, i kupaca EE i ŽŽ zaključen je dana 16.09.1966. godine ugovor o kupoprodaji, sudski overen 20.09.1966. godine. U ovom ugovoru je utvrđeno da su prodavci sa suvlasnikom ZZ (suvlasnik u ¼ dela) sklopili raniji sporazum u pogledu fizike podele stambene zgrade u ... u ... ulici br. ..., kao i građevinskog zamljišta parcele br. ... od 05a 12m2, te da je stambena zgrada u prirodi podeljena tako da prodavcima pripada jedna soba sa ulice, kuhinja prema dvorištu, komora i ograđeni deo dvorišta, a ZZ soba sa dvorišta sa komorom i kuhinjom i ograđeni deo dvorišta, zajedno sa ulazom sa ulice, da je zabat zajednički, sve bez obzira na srazmer gruntovnog vlasništava. Predmet prometa je bio realni deo u državini prodavaca. Ugovarači su potvrdili da označeni idealni delovi služe jedino za zemljišno- knjižno sprovođenje prava vlasništva. Dana 11.02.1974. godine zaključen je i sudski overen 25.07.1974. godine ugovor o prodaji između prodavca II suvlasnika u ¼ dela nepokretnosti i kupaca JJ i KK, a predmet prometa je nepokretnost po sporazumu o fizičkoj deobi od 15.09.1966. godine koju čine soba sa dvorištem, komorom, kuhinjom, ulazom sa ulice i ograđeni deo dvorišta parcele br. ... . Ista nepokretnost bila je predmet ugovora o kupoprodaji od 08.04.1994. godine između prodavaca JJ i LL suvlasnika u po 1/8 delova i kupca LJLJ, sa ukazivanjem na sporazum o deobi od 15.09.1966. godine, ugovor od 11.02.1974. godine, da je predmet kupoprodaje fizički odvojen i ograđen deo nekretnine, te da prodavci dozvoljavaju da se bez posebnog odobrenja, u zemljišnim knjigama uknjiži pravo vlasništva na ukupno 2/8 dela stambene zgrade, sa pravom korišćenja srazmernog dela parcele u korist kupca.

Opštinski sud u Subotici doneo je rešenje I I 214/02 kojim se nepokretnost upisana u zk ul. Broj ... KO ..., parcela ... građevinsko zemljište u površini od 05a 12 m2 na kojoj je sagrađena zgrada u ... broj ..., upisana kao zk. telo II, vlasništvo LJLJ u 2/8 delova dosuđuje dražbenom kupcu MM. U listu neporetnosti broj ... KO ... parcela ... u površini od 513 m2, ulica ..., broj dela 1, gradsko građevinsko zemljište površine 122 m2, zamljište pod zgradom i drugim objektom; broj dela 2 gradsko građevinsko zemljište površine 41 m2, zemljište pod zgradom i drugim objektom i broj dela 3 gradsko građevinsko zemljište površine 350 m2 zemljište uz zgradu i drugi objekat, sa upisanim imaocima na parceli i to: u privatnoj svojini VV u 6/8 delova, u privatnoj svojini AA u 1/8 delova i BB u 1/8 delova sa upisanim objektom broj 1 u ukici ... broj ... površine 122 m2 porodična stambena zgrada i objetom broj 2 u površini od 41 m2 pomoćna zgrada sve upisano u privatnoj svojini VV u 6/8 delova, u privatnoj svojini AA u 1/8 delova i BB i 1/8 delova.

Prema geodetskom snimku „Geo-vizura 2014“ Organizacije za geodetske poslove, napravljenom uz učešće stranaka od 19.04.2021. godine, tužioci su držaoci dela parcele broj ... KO ..., označenog kao deo 1 površine 333 m2 u tačkama od 1 do 20, dok je tužena držalac dela parcele označenog dela kao deo 2 u površini od 180 m2 i označen tačkama od 1 do 7 i od 21 do 24, na kojoj parceli se nalazi porodična stambena zgrada broj objekta 1 i pomoćna zgrada, broj objekta 2. Deo te parcele čiji je držalac tužena, u odnosu na deo koji drže tužioci razdvaja zid i tužena i njena porodica su u državini ovog dela više od 60 godina. Tužioci su 2006.-2007. godine vršili nadogradnju na svom delu parcele u produžetku porodične stambene zgrade i pomoćne objekte kao prizemni deo (terase, hodnik, ostava). Tužena je znala da tužiocu vrše nadogradnju i tome se nije protivila. Tužiocu su joj se obratili kada su trebali da vrše legalizaciju nadograđenog dela u martu 2021. godine, nakon čega je uz njihovo zajedničko učešće, izrađena skica korišćenja prema stanju poseda tužilaca i tužene na licu mesta na predmetnoj nepokretnosti. Tužena je ćerka EE iza koje nije vođen ostavinski postupak, jer je sa svojom majkom, tužena imala zaključen ugovor o doživotnom izdržavanju.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom odredaba članova 28. stavovi 2. i 4, 30. stavovi 1. i 2, i 72. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, ocenio da je osnovan tužbeni zahtev tužilaca nalazeći da su tužioci i njihovi pravni prehodnici u državini opisanog predmetnog dela nepokretnosti duže od vremena predviđenog zakonskom odredbom, dakle i pre podnošenja tužbe počev od zaključenog ugovora od 04.07.1996. godine, a imajući u vidu sadržinu ugovora kojim je raspolagano tih delom nepokretnosti. Tužioci su bili u uverenju da su rešenjem o nasleđivanju, odnosno njihov otac u izvršnom postupku, stekli spornu nepokretnost, zbog čega se ne može smatrati da su tužioci i njihovi pravni prethodnici bili nesavesni, niti bi se savesnost cenila samo na osnovu činjenice upisanog suvlasničkog udela. Institut sticanja prava svojine po osnovu vanrednog održaja omogućava upis prava svojine licima koji drže u svom posedu nepokretnost na kojoj je drugo lice upisano kao vlasnik, u konkretnom slučaju tužena u većem suvlasničkom delu u odnosu na deo koji drži, a određeni srazmer služio samo za upis u zemljišne knjige. Okolnost da su tužioci izvršili dogradnju terase, hodnika i špajza nije od značaja, s obzirom na to da su tužioci na delu parcele na kome su izvršili dogradnju u mirnom i nesmetanom posedu i bez uznemiravanja od strane-tužene.

Drugostepeni sud je prihvatio zaključak prvostepenog suda uz dodatnu argumentaciju da je suvlasnička zajednica prestala da postoji još 1966. godine izvršenom sporazumnom fizičkom deobom suvlasnika, da su sve kasnije promene u pravnom prometu imale za predmet fizički deo nepokretnosti prodavca, a ne suvlasnički deo koji je formalno egzistirao u zemljišnim knjigama, zbog čega tužioci imaju pravni interes da stanje u javnom registru upodobe faktičkom stanju i korišćenju nepokretnosti na terenu, a u smislu zaštite prava na mirno uživanje imovine iz člana 58. Ustava RS.

Po nalaženju Vrhovnog suda, za sada se ne može prihvatiti zaključak nižestepnih sudova u pogledu ispunjenosti uslova za sticanje prava svojine održajem propisani odredbom članova 28. i 72. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa.

Prema odredbama člana 28. stavovi 2. i 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa („Sl.list SFRJ“ br. 6/80 i 36/90, „Sl.list SRJ“ br. 29/96 i „Sl.glasnik RS“ br. 115/2005), savestan i zakonit držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 10 godina (redovan održaj), dok savestan držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina (vanredni održaj). Prema članu 30. istog zakona, vreme potrebno za održaj počinje teći onog dana kada je držalac stupio u državinu stvari, a završava se istekom poslednjeg dana vremena potrebnog za održaj (stav 1.), a u vreme potrebno za održaj uračunava se i vreme za koje su prethodnici sadašnjeg držaoca držali stvar kao savesni i zakoniti držaoci, odnosno kao savesni držaoci (stav 2.).

Dakle, održaj je način originarnog sticanja subjektivnih stvarnih prava na osnovu državine određenog kvaliteta i protekom određenog roka, a osnovna pretpostavka za sticanje prava svojine održajem nepokretnosti, bilo da je reč o redovnom ili vanrednom održaju, jeste savesnost državine (član 28. ZOSO). Savesnost je pravni standard koji podrazumeva da je savestan onaj držalac koji osnovano veruje da je vlasnik, a nije znao, niti je prema okolnostima slučaja mogao znati da nepokretnost koju drži nije njegova (član 72. stavovi 2. i 3. istog zakona).

Međutim, faktičkom deobom stvari između suvlasnika ne može se steći pravo svojine, jer su suvlasnici već vlasnici stvari pa oni deobom ne stiču pravo svojine, već samo prevode susvojinu u samostalnu svojinu. Deoba između suvlasnika, u skladu sa odredbom člana 16. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, moguća je samo u granicama suvlasničkih udela. Dakle, stvar koja je predmet susvojine može se podeliti na bilo koji način koji odgovara suvlasnicima, ali samo prema njihovim suvlasničkim udelima. Samo takva podela stvari predstavlja suvlasničku deobu na način kako to definiše odredba člana 16. navedenog zakona i ne može se deobom steći veći deo stvari od suvlasničkog udela, jer deoba nije osnov za sticanje svojine.

Prema činjeničnom utvrđenju, dana 11.02.1974. godine zaključen je ugovor o prodaji između II kojim prodaje njegovu ¼ dela predmetne nepokretnosti koji je fiziki odvojen od suseda, prema sporazumu o fizičkoj deobi od 15.09.1066. godine, koju čine soba sa dvorištem, komorom, kuhinjom, ulazom sa ulice i ograđeni deo dvorišta parcele br. ... i kupaca JJ i KK. Ugovarači su potvrdili da označeni idealni delovi služe jedino za zemljišno-knjično sprovođenje prava vlasništva, a da je predmet kupoprodaje fizički odvojen i ograđen deo nekretnine. Ta nepokretnost bila je i predmet ugovora o kupoprodaji od 08.04.1994. godine između prodavaca JJ i LL suvlasnika od po 1/8 dela nepokretnost i kupca LJLJ. Opštinski sud u Subotici doneo je rešenje I I 214/02 od 01.07.2002. godine u predmetu po predlogu poverioca za izvršenje protiv dužnika LJLJ, radi javne sudske prodaje, kojim se nepokretnost upisana u zk ul. Broj ... KO ..., parcela ... građevinsko zemljište u površini od 05a 12 m2 na kojoj je sagrađena zgrada u ... broj ..., vlasništvo LJLJ u 2/8 delova, dosuđuje dražbenom kupcu MM, čije su zakonski naslednici po rešenju o nasleđivanju od 10.12.2004. godine tužioci, u kome je kao predmet ostavine označeno 2/8 dela sporne parcela.

Pravni prethodnici tužene EE i ŽŽ, kao kupci, zaključili su dana 16.09.1966. godine ugovor o kupoprodaji sa prodavcima GG, DD i ĐĐ, koji su prodali svoje suvlasničke udele od po ¼ dela predmetne nepokretnosti (ukupno ¾ dela). U ovom ugovoru je utvrđeno da su prodavci sa suvlasnikom ZZ (suvlasnik u ¼ dela) sklopili raniji sporazum u pogledu fizike podele stambene zgrade u ... u ... ulici br. ..., kao i građevinskog zamljišta parcele br. ... od 05a 12m2, te da je u skladu sa tim stambena zgrada u prirodi podeljena i parcela ograđena, te da je predmet prometa realni deo u državini prodavaca.

Prema utvrđenom faktičkom stanju tužioci drže i koriste veću površinu nepokretnosti u odnosu na tuženu i u odnosu na njihov suvlasnički udeo koji je bio predmet prodaje i koji je jasno sadržan u ugovoru o prodaji od 11.02.1974. godine, ugovoru o prodaji od 08.04.1994. godine i rešenju Opštinskog suda od 01.07.2002. godine, pri tom uz istovremeno označavanje u zaključenim ugovorima realnog dela kao predmeta prodaje. U skladu sa tim, tužioci traže da se utvrdi da se stekli pravo svojine na toj većoj površini nepokretnosti u odnosu na svoje suvlasničke delove i to po osnovu faktičkog korišćenja predmetne nepokretnosti i nesmetanog poseda u trajanju dužem od 20 godina. Međutim, kod utvrđenja da navedeni ugovori sadrže okolnost da je deobom izvršeno razvrgavanje suvlasničke zajednice u skladu sa suvlasničkim udelom koji je određen i označen u sadržaju tih ugovora, a zatim i u sudskoj odluci, to se za sada ne može prihvatiti stanovište nižestepenih sudova da su tužioci i njihovi pravni prethodnici bili u uverenju da su vlasnici nepokretnosti koju drže u većoj površini u odnosu na svoj suvlasnički udeo.

Odredba člana 72. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa predviđa da je državina savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova. Savesnost je isključivo stanje svesti držaoca, psihički odnos držaoca prema stvari, koji ne zna, odnosno ne može znati da stvar koju drži nije njegova. Kako se svojina ne može steći deobom, već se deobom samo vrši razvrgavanje suvlasničke zajednice u skladu sa suvlasničkim udelima, to okolnost da se tužena nije protivila tome da tužioci koriste veći deo nepokretnosti, ne može predstavljati osnov za sticanje prava svojine, jer ta činjenica ne čini tužioce savesnim u smislu člana 28 stavovi 2. i 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa.

Iz navedenih razloga nižestepene odluke su morale biti ukinute, a u ponovnom postupku prvostepeni sud će postupiti po iznetim primedbama, oceniti odlučne činjenice za pravilnu primenu materijalnog prava u pogledu osnova sticanja prava svojine, nakon čega će ponovo odlučiti o tužbenom zahtevu tužilaca.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković