Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1448/24 od 09.07.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena prvostepena presuda. Stavom drugim izreke, odbijeni su kao neosnovani zahtevi stranaka za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi su dali odgovor na reviziju.

Ispitujući pravilnost pobijane presude u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23), Vrhovni sud je našao da revizija tužioca nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Komisije za vraćanje oduzetog zemljišta na teritoriji grada Kragujevca od 11.07.1997. godine, utvrđeno je pravo na novčanu naknadu za oduzeto zemljište označeno kao k.p. br. .. u povrišni od 2.45,16 ha k.o. ..., koje je otuđeno na korišćenje kao poljoprivredno zemljište PZF društvene svojine u korist „Zavod Crvena Zastava“ u Kragujevcu, tada DD „Zastava automobili“ p.o. na teret DD „Zastava automobili“ p.o. u Kragujevcu, a u korist pravnih sledbenika ranijih sopstvenika oduzetog zemljišta, koji iznos naknade je dužan da isplati obveznik naknade, čija visina će biti određena u posebnom postupku. Kako stranke iz navedenog postupka pred nadležnim upravnim organom nisu postigli sporazum, spisi su dostavljeni Opštinskom sudu radi određivanja naknade. Rešenjem donetim u vanparničnom postupku R 33/09 od 08.10.2009. godine, koje je postalo pravnosnažno 16.06.2010. godine, obavezan je predlagač „Zastava automobili“ a.d. Kragujevac da na ime naknade za oduzeto zemljište označeno kao k.p. br. .., isplati predlagačima ukupan iznos od 11.399.940,00 dinara u pojedinačnim iznosima navedenim u pobijanoj presudi, u jednokratnim tromesečnim ratama u roku od 10 godina počev od dana isteka godinu dana od dana pravnosnažnosti odluke sa kamatom. Nad stečajnim dužnikom „Zastava automobili“ a.d. otvoren je stečajni postupak rešenjem St 26/2016 od 27.07.2016. godine zbog trajne nesposobnosti plaćanja u smislu člana 11. stav 2. tačka 2. Zakona o stečaju, koji postupak nije okončan, a u kom postupku su tuženi prijavili svoje potraživanje 30.08.2016. godine, koje prijave su odbačene kao neuredne, da bi podneskom od 16.05.2017. godine uredili prijavu potraživanja. Tuženi su 16.05.2022. godine, kao izvršni poverioci, nadležnom javnom izvršitelju podneli predlog za izvršenje protiv ovde tužioca Grada Kragujevca, kao supsidijarnog dužnika, na osnovu rešenja Opštinskog suda u Kragujevcu R 33/09 od 08.10.2009. godine, radi naplate novčanog potraživanja izvršnih poverilaca. Rešenjem o izvršenju Javnog izvršitelja Gordane Đorđević od 18.07.2022. godine određeno je izvršenje protiv izvršnog dužnika Grada Kragujevca, radi namirenja potraživanja ovde tuženih po rešenju R 33/09 od 08.10.2009. godine. Viši sud u Kragujevcu je rešenjem Gž I 828/22 od 08.09.2022. godine, odlučujući o žalbi Grada Kragujevca, potvrdio rešenje Javnog izvršitelja Gordane Đorđević od 18.07.2022. godine uz obrazloženje da su se stekli uslovi da obavezu iz izvršne isprave ispuni Grad Kragujevac shodno članu 12. stav 3. Zakona o načinu i uslovima priznanja prava i vraćanju zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacije zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda. Tužilac je podneo tužbu u skladu sa članom 81. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju sa predlogom da sud uvrdi nedozvoljenost izvršenja i obaveže tužene na povraćaj primljenog iznosa.

Imajući u vidu utvrđeno činjenično stanje, nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev uz zaključak da su u predmetnom izvršnom postupku bili ispunjeni zakonski uslovi za prelazak novčane obaveze na ovde tužioca, umesto organizacije koja zbog insolventnosti to nije bila u mogućnosti da učini, kao supsidijarnog dužnika za isplatu naknade određene odlukom upravnog organa, u smislu člana 12. stav 1. i 3. Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanju zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda. Ocenili su kao neosnovano pozivanje Grada Kragujevca na okolnost da su tuženi prekludirani za podnošenje predloga za izvršenje, jer predmetno potraživanje nisu uredno prijavili u stečajnom postupku koji se vodi nad primarnim dužnikom, niti su dokazali da im je predmetno potraživanje u tom postupku pravnosnažno utvrđeno, s obzirom da zakon nije propisao obavezu ranijeg sopstvenika da svoje potraživanje prijavi u stečajnom postupku, niti je zakonom određeno koji je to trenutak koji bi se smatrao „krajnjom nemogućnošću za isplatu“ primarnog dužnika. U situaciji kada se stečajni postupak sprovodi nad stečajnim dužnikom koji je nesposoban za plaćanje, pri čemu se shodno članu 93. Zakona o stečaju danom otvaranja stečajnog postupka ne može protiv stečajnog dužnika, odnosno nad njegovom imovinom, odrediti i sprovesti prinudno izvršenje, niti bilo koja mera postupka izvršenja u cilju namirenja potraživanja, to je pravni put koji su izabrali tuženi radi naplate potraživanja zakonit. Tužilac nije dokazao da je prigovor zastarelosti kao sporna činjenica bio istaknut od strane tužioca, kao izvršnog dužnika, tokom trajanja predmetnog izvršnog postupka što je neophodno shodno odredbi člana 81. stav 1. ZIO, te je je prigovor zastarelosti neosnovan, imajući pri tome u vidu i da je krajnji rok za isplatu u konkretnom slučaju 16.06.2021. godine, od kada se imati rok zastarelosti, a da je tuženi predlog za izvršenje podneo pre isteka zastarnog roka 16.05.2022. godine.

Po oceni Vrhovnog suda, neosnovano se revizijom tužioca ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava.

Odredbom člana 5. Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanju zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda („Službeni glasnik RS“, br. 18/91...42/98) propisano je da se strankama, u smislu ovog zakona smatraju raniji sopstvenik s jedne strane i opština i poljoprivredna, odnosno druga organizacija kod kojih se oduzeto zemljište nalazi, odnosno koja je otuđila to zemljište iz društvene svojine, s druge strane. Odredbom člana 12. stav 1. i 3. ovog zakona propisano je da u slučaju kad ranijem sopstveniku po odredbama ovog zakona pripada pravo na novčanu naknadu za oduzeto zemljište, isplata naknade pada na teret organizacije koja koristi zemljište u momentu određivanja naknade, a da u slučaju kada organizacija nije u mogućnosti da isplati novčanu naknadu obavezu isplate te nakande izvršiće opština, a ako ni ona to nije u mogućnosti, ovu obavezu izvršiće Republika Srbija.

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 106/15...113/17) u članu 48. stav 1, 2. i 3. propisano je da se izvršni postupak vodi na predlog i u korist lica koje kao izvršni poverilac nije označeno u izvršnoj ili verodostojnoj ispravi, ako javnom ili po zakonu overenom ispravom dokaže da je potraživanje iz izvršne ili verodostojne isprave prešlo na njega, ako takav dokaz nije moguć – ako prelaz potraživanja dokaže pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku; kad posle donošenja rešenja o izvršenju na osnovu izvršne ili verodostojne isprave potraživanje pređe sa izvršnog poverioca na drugo lice, na predlog sticaoca zaključkom se utvrđuje da je on stupio na mesto izvršnog poverioca, ako prelaz dokaže javnom ispravom ili po zakonu overenom ispravom i da se odredbe stava 1. i 2. ovog člana shodno primenjuju i kad se izvršni postupak vodi prema licu koje u izvršnoj ili verodostojnoj ispravi nije označeno kao dužnik, kao i kada posle donošenja rešenja o izvršenju na osnovu izvršne ili verodostojne isprave obaveza izvršnog dužnika pređe na drugo lice, kao sticaoca obaveze.

Kako je u konkretnom slučaju utvrđeno da su tuženi imali novčano potraživanje utvrđeno pravnosnažnim sudskim rešenjem Opštinskog suda u Kragujevcu R 33/09 od 08.10.2009. godine u odnosu na glavnog dužnika „Zastava automobili“ a.d. Kragujevac, koje od istog nije naplaćeno jer je glavni dužnik u stečaju i nije u mogućnosti da isplati novčanu naknadu za oduzeto zemljište koje pripada ovde tuženima, to je pravilan zaključak nižestepenih sudova da je obaveza isplate predmetne naknade prešla na Grad Kragujevac na osnovu odredbe člana 12. Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanju zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda. Naime, ovom odredbom zakona propisan je obavezan prelaz obaveze na isplatu novčane naknade za oduzeto zemljište na opštinu, odnosno Republiku Srbiju. Pravilan je zaključak nižestepenih sudova da navedenim zakonom nije propisana obaveza ranijeg sopstvenika da svoje potraživanje prijavi u stečajnom postupku, ukoliko je nad primarnim dužnikom otvoren stečajni postupak, niti je zakonom uopšte određeno koji je to trenutak koji bi se smatrao „krajnjom nemogućnošću za isplatu“ na strani primarnog dužnika. Obaveza tužioca kao supsidijarnog dužnika proizlazi neposredno iz zakona, pa se neosnovano u reviziji ukazuje da nije utvrđeno po kom osnovu je Grad Kragujevac izvršni dužnik u navedenom postupku izvršenja.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je na osnovu člana 414. stav 1. ZPP odlučio je kao u izreci. Zahtev tužioca za naknadu troškova revizijskog postupka je odbijen, jer tužilac nije uspeo u postupku po reviziji.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković