U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Dobrile Strajina, predsednika veća, Dragane Mirosavljević i Nadežde Vidić, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Mirjana D. Sićević, advokat iz ..., protiv tužene BB iz ..., čiji je punomoćnik Jasna Kolaković Smiljanić, advokat iz ..., radi vršenja roditeljskog prava, odlučujući o revizijama tužioca i tužene, izjavljenim protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 285/22 od 01.11.2022. godine, u sednici veća održanoj 11.03.2026. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJAJU SE kao neosnovane revizije tužioca i tužene, izjavljene protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 285/22 od 01.11.2022. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Pazaru P2 634/18 od 05.05.2022. godine, stavom prvim izreke, maloletno dete VV, rođena ...2012. godine u gradu ... u ..., povereno je tužiocu - ocu AA koji će ubuduće samostalno vršiti roditeljsko pravo nad detetom. Stavom drugim izreke, uređen je način održavanja ličnih kontakata između roditelja kome deca nisu poverena i dece, na taj način što će mal. VV u pratnji oca boraviti kod majke BB u državi u kojoj bude imala prebivalište tokom prve polovine svakog letnjeg (od 01-og do 15-og jula), jesenjeg (od 01-og do 15-og oktobra), zimskog (od 01-og do 15-og januara) i prolećnog (01-og do 15-og aprila) školskog raspusta, a mal. GG u pratnji majke boraviti kod oca AA u državi u kojoj bude imao prebivalište tokom druge polovine svakog letnjeg (od 15-og do 30-og jula), jesenjeg (od 15-og do 30-og oktobra), zimskog (od 15-og do 30-og januara) i prolećnog (od 15-og do 30-og aprila) školskog raspusta, a što je tužiocu i tuženoj naloženo da omogući.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 285/22 od 01.11.2022. godine, donetom nakon održane rasprave pred tim sudom, stavom prvim izreke, ukinuta je presuda Osnovnog suda u Novom Pazaru P2 634/18 od 05.05.2022. godine. Stavom drugim izreke, mal. VV rođena ...2012. godine, poverena je na samostalno vršenje roditeljskog prava tužiocu – ocu AA. Stavom trećim izreke, uređen je način održavanja ličnih odnosa roditelja kome dete nije povereno sa tim detetom i to između tužene BB iz ... i mal. VV, kao i tužioca AA iz ... i mal. GG, na taj način što će se viđanje odvijati, (dok traje ratno stanje u ...), u ..., u ..., i to jedanput godišnje u trajanju od 15 dana tokom prve polovine letnjeg raspusta od 01-og do 15-og jula, a po prestanku ratnog stanja u ..., prve naredne godine viđanje će se odvijati zimi u ... u trajanju od 7 dana od 31.12. do 07.01. a leti u ..., u trajanju od 10 dana tokom prve polovine letnjeg raspusta od 01. do 10. jula, a naredne godine obratno, kao i dva puta nedeljno putem konferencijske veze i to utorkom od 20,00 časova do 21,00 čas i nedeljom od 20,00 časova do 21,00 čas prema srpskom vremenu, kao i za 01. januar Nove Godine u vremenu od 10,00 časova do 11,00 časova, uz obavezu roditelja da obaveze zajedničke dece prilagode održavanju kontakta, međusobno i sa drugim roditeljem, sve u roku od 15 dana od prijema otpravka presude. Stavom četvrtim izreke, obavezana je tužena BB da na ime doprinosa za izdržavanje mal. VV, plaća mesečno iznos od 20 evra počev od novembra 2016. godine zaključno sa decembrom 2019. godine, a od januara 2020. godine iznos od 25 evra mesečno od 01. do 05. u mesecu za tekući mesec, s tim da sve zaostale rate isplati odjednom, umanjeno za iznose koje je tužena plaćala, na tekući račun tužioca, sve dok postoje za to zakonski uslovi. Stavom petim izreke, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.  

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju 07.01.2023. godine i 09.01.2023. godine, pobijajući drugostepenu presudu, kako to proizlazi iz sadržine izjavljenih revizija, u delu koji se odnosi na uređenje načina održavanja ličnih odnosa roditelja kome dete nije povereno sa tim detetom, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava. Reviziju je izjavila i tužena pobijajući je u celini, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 375. stav 1. ZPP, nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je odgovorio na reviziju tužene.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u delu koji se pobija revizijom, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11 i 55/14) i člana 202. Porodičnog zakona („Službeni glasnik RS“, br. 18/2005... 6/2015) i utvrdio da su revizije neosnovane.

U postupku nije učinjena bitna povreda parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, niti druge povrede propisane odredbom člana 407. stav 1. tačka 3. istog Zakona na koju se neosnovano ukazuje revizijama. Odluka je doneta uz pravilnu primenu materijalnog prava.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke AA i BB rođena ..., zaključili su brak u ... ...2012. godine koji je upisan u matičnu knjigu venčanih za  matično područje ...  pod tekućim brojem ... za 2012. godinu. Tužilac je rođen ... godine, državljanin je Republike Srbije, a tužena je  rođena ... godine i državljanka ... . Od zasnivanja bračne zajednice, stranke su živele prvo u ..., a zatim u ... . U braku je rođeno dvoje dece, kćerka mal. VV, ...2012. godine u ... u gradu ... i sin GG, ...2016. godine u ... u Republici ... . Oboje dece je upisano u matičnu knjigu rođenih koja se vodi za matično područje ... i imaju upisano državljanstvo Republike Srbije. Poslednje zajedničko prebivalište stranaka kao supružnika bilo je u ... . Bračna zajednica je prekinuta ...2016. godine. U trećoj nedelji od rođenja maloletnog GG u ..., gde je porodica živela u iznajmljenom stanu, tužilac je kćerku mal. VV odveo u ... i zadržao, rešen da realizuje nameru preseljenja u taj grad. ... radi razvoda braka i vršenja roditeljskog prava, tužilac je pokrenuo pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru, tužbom podnetom 31.10.2016. godine.

Tužilja je ostala u ... sa tek rođenim detetom, a nakon nekoliko dana je otputovala u ..., u grad ..., zajedno sa mlađim detetom stranaka, mal. GG, gde i dalje žive u zajedničkom domaćinstvu sa njenim roditeljima. Tužena je po zanimanju ... . U ... je ostvarila naknadu kao porodilja u visini od 40 evra mesečno, zaključno sa trećom godinom života deteta. Prema mišljenju organa starateljstva, ... garda u ..., mal. GG živi u adekvatnim uslovima, okružen pažnjom majke i njenih srodnika, posebno roditelja, koji ostvaruju penziju. Majka i njeni roditelji su dobrog zdravstvenog stanja i dobro se brinu o detetu, koje je potpuno upućeno na tuženu majku, negujućeg roditelja. U novembru 2016. godine, oba deteta su registrovana kao državljani ... i prijavljeni, kao i tužena, na adresi u gradu ... u ..., na stanu u svojini njenog oca.

Maloletna VV živi sa ocem od novembra 2016. godine u ... u komfornoj kući sa srodnicima svog oca, u skladnim odnosima i okruženju na koje je dobro adaptirana. Tužilac joj posvećuje pažnju i obezbeđuje dobre uslove za život i razvoj, što je utvrđeno iz mišljenja Centra za socijalni rad u ... . VV je zdravo dete, urednog razvoja i vaspitanja, socijalno prilagođena, pohađa školsku ustanovu, tužilac je dominantan pružalac nege koji vodi računa o njenim potrebama i adekvatno ih tretira. Tužilac se bavi poslovima sportskog turizma, finansijski uspešno sa dobrim materijalnim mogućnostima da obezbedi povoljne uslove života za sebe i za svoje dete sa kojim živi, kao i da doprinosi izdržavanju oboje dece.

Na osnovu nalaza i mišljenja Komisije veštaka Instituta za mentalno zdravlje Beograd, utvrđeno je da tužilac raspolaže roditeljskim kapacitetima i uspešno obezbeđuje mal. VV sve što je potrebno za njen razvoj, da adekvatno zadovoljava bazične, razvojne i emocionalne potrebe deteta, da i tužena raspolaže dobrim roditeljskim kapacitetom, da uspešno sagledava potrebe svoje maloletne kćerke, da dete uživa u prisustvu oba roditelja koji su  spontani i nenametljivi, podsticajni, ne ostavljaju utisak da se takmiče oko deteta, dobro se organizuju u nepoznatom prostoru. Maloletna VV je negovano dete, nije joj poljuljana sigurnost s obzirom na to da odrasta uz jednog roditelja i nije indoktrinirana negativnim uticajem od strane oca u odnosu na majku, tako da oba roditelja raspolažu adekvatnim roditeljskim kapacitetima. Naime, prema nalazu navedenog Instituta, iz vremena kada je porodica opservirana, majka prilazi detetu, daje predlog za igru, koji dete prihvata, takođe i otac prilazi i učestvuje u igri, a mal. VV prihvata igru oba roditelja, sa njima priča u vreme zajedničke igre, radoznala je i pronalazi nove igračke i daje ih roditeljima, opuštena je, relaksirana, uživa u prisustvu oba roditelja i pokazuje združenu pažnju, raspoložena je, radoznala, ushićena i maštovita pri igri.

S obzirom da je pravnosnažnom presudom prvostepenog suda P2 1199/16 od 20.03.2018. godine, stavom prvim izreke razveden brak stranaka,  stavom drugim mal. dete GG poveren majci na samostalno vršenje roditeljskog prava, a stavom četvrtim obavezan tužilac da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta, kao i da su odlukom Vrhovnog kasacionog suda Rev 5420/18 od 30.01.2019. godine ukinute presude Apelacionog suda u Kragujevcu i presuda Osnovnog suda u Novom Pazaru u delu vršenja roditeljskog prava u odnosu na mal. VV i delu održavanja ličnih odnosa između mal. GG i tužioca, Apelacioni sud u Kragujevcu je presudom koja se osporava revizijama, odlučio o poveravanju zajedničkog deteta mal. VV ocu, o visini doprinosa za izdržavanje od strane drugog roditelja i načinu održavanja ličnih odnosa deteta sa drugim roditeljem, sa kojim ne živi.

Prema zaključku drugostepenog suda, tužena, s obzirom da živi u ..., nije bila u mogućnosti da postupa po određenoj privremenoj meri Osnovnog suda u Novom Pazaru P2 634/18 od 29.07.2019. godine, po kojoj je određeno viđanje tužene i mal. VV na ..., zbog udaljenosti Srbije od ... od 1.650 km (vožnjom autom), njenih materijalnih mogućnosti,  vremena  koje je potrebno izdvojiti za dolazak i rata na teritoriji ... .

Odlučujući ko od roditelja treba da vrši samostalno roditeljsko pravo nad mal. VV, kod činjenice da oba roditelja raspolažu roditeljskim kapacitetima, drugostepeni sud je dao prednost tužiocu, s obzirom da mal. VV od 2016. godine boravi u Srbiji, da se adaptirala na sredinu u kojoj živi i na širu porodicu svog oca, da se pravilno razvija, ima bazične, razvojne i emocionalne potrebe pravilno zadovoljene i da nije indoktrinirana negativnim uticajima od strane oca prema majci, da je u ... ratno stanje.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je pravilnom primenom materijalnog prava, člana 6. stav 1. i 266. stav 1. Porodičnog zakona, vodeći računa o emotivnim potrebama i stabilnosti mal. VV, dosadašnjem kontinuitetu  u odnosu na okruženje u kome živi, vezanosti za oca i članove šire porodice, kvalitetu odnosa devojčice i oca, posledicama koje bi po nju mogle nastati odvajanjem od njega, lica i okruženja na koja je upućena duži niz godina i njenoju bezbednosti, pravilno zaključio da je u najboljem interesu mal.deteta da  samostalno vršenje roditeljskog prava poveri ocu.

S pozivom na član 61. stav 1. Porodičnog zakona, Apelacioni sud u Kragujevcu je odlučio o održavanju ličnih odnosa mal. dece sa roditeljem koji ne vrše roditeljsko pravo, odnosno sa kojim dete ne živi, imajući u vidu da se radi o deci školskog uzrasta koja su  prema  Pravilniku o kalendaru obrazovno-vaspitnog rada osnovne škole za školsku 2022/23 godinu Ministarstva prosvete RS i školskom kalendaru sa rasporedom raspusta, slobodna za vreme školskog raspusta, da  izraženi strah i nesigurnost tužene da sa dečakom dođe u Srbiju, s obzirom da je tužilac 2016. godine uzeo devojčicu i sa njom iz ... došao u Srbiju, sada prevaziđeni donošenjem pravnosnažne presude kojom je odlučeno da majka vrši samostalno roditeljsko pravo prema mal. GG, da tužilac, kao roditelj, ima pravo da viđa dete sa kojim ne živi, da je u konkretnim uslovima prihvatljivo da se kontakt, nakon završetka rata u ... odvija u ... i da sa mal. VV poseti rodnu zemlju njene majke, da je u najboljem interesu dece i da se  upoznaju sa jezikom, kulturom, običajima i srodnicima roditelja sa kojim ne žive.

S obzirom na stav tužene da ne želi da ekonomski zavisi od tužioca, i odbije njegovu ekonomsku pomoć radi realizacije viđanja dece sa roditeljima sa kojima ne žive, da su odnosi između roditelja narušeni, da sud nema mogućnosti da preko određenih organa naloži savetodavni rad sa njima niti da izrekne meru korektivnog nadzora, jer žive u različitim i udaljenim državama, da su ekonomske mogućnosti majke skromne, da viđanje roditelja sa decom treba da bude prilagođeno potrebama oba roditelja, prema njegovim realnim, društvenim i ekonomskim prilikama, da deca odrastaju u različitim državama, da je u Republici ... ratno stanje, da se tužena u svom iskazu na raspravi pred drugostepenim sudom izjasnila da ima mogućnost da dođe do ..., ... i ..., gde ima prijatelje i može da boravi bez većih izdataka, dok tužilac može da organizuje i finansira duži put i da deca u ovom gradu mogu kvalitetno provesti vreme uz svoje roditelje, pravilno je drugostepeni utvrdio da je u najboljem interesu maloletne dece da se, u skladu sa navedenim okolnostima, kontakt sa roditeljem sa kojim ne žive odvija na način određen izrekom presude koja se revizijom neosnovano osporava.

Pravilno je odlučeno i o doprinosu majke za izdržavanje mal. VV iznosom od 20 evra, počev od novembra 2016. godine zaključno sa decembrom 2019. godine, a od januara 2020. godine iznosom od 25 evra mesečno, s obzirom na ekonomske mogućnosti majke i potrebe maloletnog deteta.

I po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud, je svojom odlukom dao priliku roditeljima da u skladu sa svim navedenim okolnostima vrše roditeljsko pravo i organizuju održavanje ličnog odnosa sa detetom koje ne živi sa njim i vodeći računa o najboljem interesu dece, sve u skladu sa Odredbom člana 3. stav 1. Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta („Službeni list SFRJ“ – međunarodni ugovori broj 15/90 i „Službeni list SRJ“ – međunarodni ugovori broj 4/96, 2/97), članom 6. stav 1. članom 61. stav 1. i 5, članom 67. i 266. stav 1. Porodičnog zakona, a u odnosu na doprinos majke izdržavanju maloletne VV, pravilnoje odlučio primenom člana 73. istog Zakona.

Sledom iznetog, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci, primenom člana 414. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković