Protiv pravosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju tuženog, zahtevajući naknadu troškova za njegov sastav.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu primenom člana 408. u vezi sa članom 441. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, broj 72/11, 55/14, 87/18, 18/20) i našao da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac ima srednju stručnu spremu, IV stepen, smer ... i od 10.12.2018. godine je angažovan na radu kod tuženog. Tužilac je u kontinuitetu obavljao iste poslove ... u okviru organizacione celine PJ Tehnika i tehnologije, Sektor radijske tehnike, Odeljenje emitovanja programa. Pravilnikom o sistematizaciji poslova kod tuženog sistematizovani su poslovi ... i poslovi samostalnog tehničara glavne tehničke kontrole, a tužilac je kod tuženog obavljao poslove iz opisa poslova navedena dva radna mesta i to poslove na izvođenju programa uživo, poslove na tehničkoj realizaciji istog i radio je u emisionim režijama po unapred utvrđenom rasporedu smena, kao i na presnimavanju materijala iz fonoteke. Ugovorom o radu zaključenim među strankama 04.12.2018. godine, tužilac je zasnovao radni odnos kod tuženog na određeno vreme za period od 10.12.2018. do 09.12.2019. godine, zbog povećanog obima posla, na radnom mestu ... . Ugovorom o radu zaključenim među strankama 22.11.2019. godine, tužilac je zasnovao radni odnos kod tuženog na određeno vreme zbog povećanog obima posla na istim poslovima ... za naredni period od 10.12.2019. do 09.12.2020. godine. Dana 08.12.2020. godine, parnične stranke su zaključile Ugovor o obavljanju privremenih i povremenih poslova, kojim se tužilac kao izvršilac poslova obavezao da u 120 dana u korist tuženog kao naručioca, počev od 10.12.2020. godine, obavlja poslove na izvođenju programa uživo i na tehničkoj realizaciji istog, da radi u emisionim režijama po unapred utvrđenom rasporedu smena i da radi na presnimavanju materijala iz fonoteke u okviru organizacione celine PJ Tehnika i tehnologije, Sektor radijske tehnike, Odeljenje emitovanja programa, koje angažovanje je prestalo dana 09.06.2021. godine. Nakon toga, parnične stranke su zaključile nekoliko ugovora o obavljanju privremenih i povremenih poslova, iste sadržine kao i prethodni, po kojima je tužilac obavljao iste poslove u istoj organizacionoj celini, i to: od 31.05.2021. godine, od 08.12.2021. godine, od 14.06.2022. godine, od 13.01.2023. godine, od 11.07.2023. godine i od 15.01.2024. godine, koji ugovor je bio na snazi u vreme zaključenja rasprave u ovoj pravnoj stvari.

Tuženi je korisnik javnih sredstava i u periodu od 2020. do 2023. godine podnosio je molbe nadležnom Ministarstvu informisanja i telekomunikacije za davanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje, u smislu čl. 3. stav 1, 2. i 3 Uredbe o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava, sve sa obrazloženjima i detaljnim podacima u obrascima PRM. U obrazloženjima koja su sadržana u molbama tuženog za period do avgusta 2022. godine, navedena je potreba za angažovanjem različitih kadrovskih i obrazovnih struktura bez navođenja naziva konkretnog radnog mesta. Počev od avgusta 2022. godine, molbe tuženog su sadržale i označenje radnih mesta sa brojem izvršilaca za koje se traži saglasnost za novo zapošljavanje, pa tako i za radno mesto sa srednjom stručnom spremom „samostalni tehničar snimanja, obrade i emitovanja A/B signala“, sa napomenom da postoje obezbeđena sredstva za zapošljavanje, odnosno angažovanje traženog broja izvršilaca. Od nadležnog tela Vlade - Komisije za davanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava, tuženi je u periodu od 2020. godine do podnošenja tužbe u ovoj pravnoj stvari dobio saglasnosti da zaposli na neodređeno vreme 45 lica sa srednjom stručnom spremom. U 2020. godini kod tuženog je prestao radni odnos na neodređeno vreme za ukupno 335 lica.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom materijalnog prava sadržanog u članovima 30, 31, 32, 37. i 197. Zakona o radu, članovima 13, 103. i 109. Zakona o obligacionim odnosima, člana 2. stav 1. tačka 5 Zakona o budžetskom sisitemu i člana 27k Zakona o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 149/2020), usvojio tužbeni zahtev u celosti. Prema stanovištu ovog suda, poslovi koje je tužilac obavljao kod tuženog nakon isteka ugovora o radu na određeno vreme, a po osnovu ugovora o privremenim i povremenim poslovima nisu povremeni, niti privremeni poslovi s obzirom da je tužilac ove poslove kod tuženog obavljao u kontinuitetu počev od zasnivanja radnog odnosa na određeno vreme 10.12.2018. godine pa nadalje, bez prekida, iz čega proizilazi da je kod tuženog postojala stalna potreba za obavljanjem ovih poslova. Ugovori o privremenim i povremenim poslovima su simulovani ugovori, zaključeni protivno članu 197. Zakona o radu, s obzirom da je tužilac obavljao iste poslove, koji su trajni, kontinuirani i predivđeni Pravilnikom o o sistematizaciji poslova kod tuženog ,duže od 120 radnih dana u jednoj kalendarskoj godini, a kod tuženog je postojala potreba za stalnim obavljanjem poslova koji odgovaraju opisu poslova radnog mesta ..., koje poslove je tužilac obavljao i po ugovorima o radu na određeno vreme u periodu od 10.12.2018. do 09.12.2020. godine.

Drugostepeni sud je prihvatio stanovište prvostepenog suda da se u konkretnom slučaju ne radi o radnom adngažovanju tužioca van radnog odnosa po ugovorima o privremenim i povremenim poslovima u smislu člana 197. Zakona o radu, već da se radnopravni status tužioca kod tuženog može upodobiti radnom odnosu na neodređeno vreme, jer je prvo 2 godine radio po osnovu ugovora na radu na određeno vreme, a potom je bez prekida i u kontinuitetu nastavio da obavlja iste poslove koje je i do tada obavljao i za koje je ispunjavao uslove, a koji su sistematizovani kod tuženog. Zbog toga je ovaj sud potvrdio odluku prvostepenog suda kojom je utvrđeno da su zaključeni ugovori o obavljanju privremenih i povremenih poslova između tužioca i tuženog ništavi i bez pravnog dejstva. Takođe, kako tuženi nije pružio dokaze da je dobijene saglasnosti za zapošljavanje novih lica na neodređeno vreme iskoristio, odnosno da je u periodu od 2020-2023. godine zaposlio na neodređeno vreme 45 lica sa srednjom stručnom spremom, drugostepeni sud je prihvatio kao pravilan i zaključak prvostepenog suda da je tuženi imao mogućnost da tužioca primi u radni odnos na neodređeno vreme, posebno se pozivajući i na član 27k Zakona o budžetskom sistemu, zbog čega smatra da je takav radni odnos tužilac i zasnovao, ali tek počev od 01.01.2021. godine, s obzirom da je tužilac do tog datuma navršio 2 godine i 5 radnih dana rada kod tuženog, obavljajući iste sistematizovane poslove za koje je ispunjavao uslove, pa je samo u tome delu preinačio prvostepenu presudu.

Po oceni Vrhovnog suda, pobijana drugostepena odluka zasnovana je na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 32. stav 1. Zakona o radu (Službeni glasnik RS", br. 24/05...95/18), propisano je da se ugovor o radu zaključuje pre stupanja zaposlenog na rad u pisanom obliku. Stavom 2. istog člana propisano je da ako poslodavac sa zaposlenim ne zaključi ugovor o radu u skladu sa stavom 1. ovog člana, smatra se da je zaposleni zasnovao radni odnos na neodređeno vreme danom stupanja na rad. Odredbom člana 37. stav 1. istog zakona, propisano je da ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja za vreme trajanja tih potreba. Stavom 2. istog člana predviđeno je da poslodavac može zaključiti jedan ili više ugovora o radu iz stava 1. ovog člana na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji, sa prekidima ili bez prekida, ne može biti duži od 24 meseca. Stavom 6. navedenog člana predviđeno je da ako je ugovor o radu na određeno vreme zaključen suprotno odredbama ovog zakona ili ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje pet dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme.

Članom 197. stav 1. Zakona o radu, propisano je da poslodavac može za obavljanje poslova koji su po svojoj prirodi takvi da ne traju duže od 120 radnih dana u kalendarskoj godini zaključiti ugovor o obavljanju privremenih i povremenih poslova. Zakonsko ograničenje trajanja privremenih i povremenih poslova ne može se prema navedenoj odredbi produžavati.

Tuženi je javna ustanova koja po članu 2. stav 1. tačka 5. i 6. Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 54/09 sa kasnijim izmenama i dopunama) spada u korisnike javnih sredstava, pa se u odnosu na njega primenjuju odredbe i tog zakona. Nije sporno da su izmenama i dopunama tog Zakona („Službeni glasnik RS“ broj 108/2013 od 06.12.2013. godine) u članu 27e dodati novi stavovi 34. i 35., kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine, a izuzetno od tog stava radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, dok je postupak za pribavljanje saglasnosti propisan Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS „ br. 113/2013, 21/2014, 118/2014, 22/2015 i 59/2015). Navedena odredba člana 27e stav 34. Zakona, novelirana je kasnijim izmenama i dopunama („Službeni glasnik RS“ broj 142/2014 od 25. 12. 2014. godine, 103/2015 od 14.12.2015. godine, 99/2016 od 12.12.2016. godine, 113/2017 od 17.12.2017. godine, 95/2018 od 08.12.2018. godine, 31/2019 od 29.04.2019. godine, 72/2019 od 07.10.2019 godine i 149/2020 od 11.12.2020. godine), tako da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2020. godine.

Međutim, počev od 01.01.2021. godine do 31.12.2023. godine (kasnije je produženo važenje do 31.12.2026. godine), izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistem, objavljenim u „Službenom glasniku RS“ br. 149/2020 od 12.12.2020. godine, odredbama dodatkog člana 27k propisana su nova pravila za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava. Ova pravila predstavljaju blažu zamenu za nekadašnju potpunu zabranu zapošljavanja u javnom sektoru, jer je korisnicima javnih sredstava dozvoljeno da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva (stav 1). Dakle, korisnici javnih sredstava počev od 01.01.2021. godine mogu sami (bez posebnih dozvola i saglasnosti) da zaposle nove radnike na neodređeno vreme uz jedino ograničenje da broj tih novih radnika može biti najviše do 70% od ukupnog broja zaposlenih kojima je u prethodnoj kalandarskoj godini prestao radni odnos na bilo koji način (sporazumom, otkazom, odlaskom u penziju....), a ukoliko žele da zaposle više od tog procenta u odnosu na broj ljudi koji su otišli, tek tada im je potrebna posebna saglasnost tela Vlade uz prethodno pribavljeno mišenje nadležnog ministarstva.

U konkretnom slučaju ne radi o radnom angažovanju tužioca van radnog odnosa po ugovorima o privremenim i povremenim poslovima u smislu člana 197. Zakona o radu, u kom slučaju tužilac ne bi ni imao pravo na zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme. Po oceni Vrhovnog suda, pravilno su nižestepeni sudovi zaključili da ugovori koje je tužilac zaključivao sa tuženim počev od 08.12.2012. godine, a svi su iste sadržine, imaju karakter ugovora na određeno vreme u smislu odredbi člana 37. Zakona o radu, bez obzira na njihov naziv. Ovo iz razloga što su svi ovi ugovori zaključeni za kontinuirano obavljanje istih poslova koji su sistematizovani aktom tuženog kao poslodavca, što ukazuje na njegovu stalnu i trajnu potrebu za izvršiocem ovih poslova. Kako je tužilac u kontinuitetu i bez prekida u radu obavljao iste poslove kod tuženog, Vrhovni sud prihvata kao pravilno stanovište nižestepenih sudova da je tužilac u toku svog radnog angažovanja kod tuženog radio sve vreme u režimu radnog odnosa na određeno vreme, a kako je takav radni odnos tužioca u kontinuitetu trajao duže od zakonom propisanog maksimuma od 24 meseca, nastupili su uslovi za njegov preobražaj u radni odnos na neodređeno vreme prema odredbi člana 37. stav 6. tada važećeg Zakona o radu i to počev od 01.01.2021. godine, kako je to pravilno zaključio drugostepeni sud.

Neosnovani su navodi revizije tuženog da se zbog Zakona o budžetskom sistemu, koji se kao poseban propis (lex specialis) primenjuje na tuženog kao korisnika javnih sredstava, ne mogu primeniti odredbe Zakona o radu o preobražaju radnog odnosa sa određenog na neodređeno vreme.

Naime, članom 105. Zakona o budžetskom sistemu propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa, u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona. Iz ovog člana proizilazi, kako ti i revidnet tvrdi, da su odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima se propisuje zabrana zasnivanja radnog odnosa sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta posebne u odnosu na odredbe Zakona o radu kojima se propisuju uslovi za preobražaj radnog odnosa sa određenog na neodređeno vreme (član 37. stav 6). To dalje znači da radnik koji radi na određeno vreme kod poslodavca koji je korisnik javnih sredstava, pa čak i ako je prošlo više godina, ne može po sili zakona da zasnuje radni odnosa na neodređeno vreme kroz zakonsku fikciju preobražaja radnog odnosa, ukoliko poslodavac nema za to potrebnu saglasnost Vladine komisije ili ne ispunjava uslove iz člana 27k Zakona o budžetskom sistemu.

U konkretnom slučaju, tuženi je shodno odredbi člana 27k stav 1 Zakona o budžetskom sistemu imao mogućnost da bez posebnih dozvola i saglasnosti u 2021. godine primi u radni odnos na neodređeno vreme (i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika) do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme u prethodnoj kalendarskoj godini, po bilo kom osnovu. Iz podnetih molbi tuženog za davanje saglasnosti za novo zapošljavanje se vidi da je u spornom periodu većem broju zaposlenih kod tuženog prestao radni odnos na neodređeno vreme. Samo u 2020. godini kod tuženog je prestao radni odnos na neodređeno vreme za ukupno 335 lica, pa je tuženi imao mogućnost da bez posebnih dozvola i saglasnosti u toku 2021. godine primi u radni odnos na neodređeno vreme i u radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme u toku 2020. godine. Upravo zbog toga, tj. zbog činjenice da je u trenutku kada su se stekli uslovi za preobražaj radnog odnosa tužioca zasnovanog na određeno vreme u radni odnosa na neodređeno vreme, kod tuženog poslodavca u tom trenutku postojala mogućnost za prijem u radni odnos na neodređeno vreme novih lica bez posebnih dozvola i saglasnosti, a koje činjenice je tužilac dokazao u konkretnom slučaju, po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pravilno zaključili da je bilo uslova, kako onih propisanih Zakonom o radu tako i onih propisanih članom 27k Zakonom o budžetskom sistemu, da radni odnos tužioca na određeno vreme po zakonu preraste u radni odnos na neodređeno vreme počev od 01.01.2021. godine. Stoga su neosnovani navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Pravilno je odlučeno i o naknadi troškova postupka na osnovu člana 165. stav 2. u vezi članova 153. stav 1. i 154. stav 2. ZPP.

Na osnovu navedenog, Vrhovni sud je primenom člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u stavuu prvom izreke.

Troškovi odgovora na reviziju, po oceni Vrhovnog suda, nisu bili potrebni tužiocu za vođenje ove parnice, te je primenom člana 154. stav 1. u vezi člana 165. stav 1. ZPP, odlučeno kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković