Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Sl. glasnik RS“, br.72/11...10/23), propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). Na osnovu odredbe člana 420. stav 6. istog zakona, u postupku povodom revizije protiv rešenja shodno se primenjuju odredbe ovog zakona o reviziji protiv presude.

Po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju je potrebno ujednačavanje sudske prakse zbog različitog postupanja sudova u postupcima određivanja naknade za eksproprisano zemljište u situaciji kada je planskim aktom, koji je stupio na snagu pre donošenja rešenja o eksproprijaciji, izvršena promena namene poljoprivrednog u građevinsko zemljište.

Na osnovu odredbe člana 404. stav 2. ZPP, u vezi sa odredbom člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku („Sl. glasnik SRS“, br.25/82 i 48/88 i „Sl. glasnik RS“, br.46/95...14/22), Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pravilnost pobijane odluke, primenom odredbe člana 408. u vezi sa članom 420. st.1. i 6. ZPP i odredbe člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je ocenio da je revizija predlagača osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravnosnažnim rešenjem Opštine Ruma, Opštinske uprave, Odeljenja za urbanizam i građenje br.465-26/21 od 24.03.2021. godine, koje je izmenjeno rešenjem istog organa od 25.11.2022. godine, predlagaču je eksproprisana kat. parcela br.3221/1 površine 85a 79 m2 KO ..., njiva druge klase, poljoprivredno zemljište, u korist protivnika predlagača, uz naknadu, radi izgradnje državnog puta Ruma – Šabac – Loznica, a saglasno Uredbi o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda br.19 Šabac – Loznica („Sl. glasnik RS“, br.88/20) i Zaključku Vlade RS br.465-4736/20 od 18.06.2020. godine, kojim je utvrđen javni interes za eksproprijaciju odnosno administrativni prenos i nepotpunu eksproprijaciju u korist protivnika predlagača. Stranke u postupku nisu postigle sporazum o visini naknade za oduzetu parcelu. Na osnovu izveštaja Poreske uprave, tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta u Rumi je 82,43 dinara po 1 m2, a na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka poljoprivredne struke, vrednost 1 m2 oduzetog zemljišta kao poljoprivrednog zemljišta je 378,00 dinara po 1 m2, što za ukupno oduzetu površinu od 8.579 m2 iznosi 3.242.862,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su naknadu za eksproprisano zemljište predlagaču odredili na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka poljoprivredne struke, u smislu odredbi člana 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji i člana 136. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku, nalazeći da je predlagaču oduzeto poljoprivredno zemljište i da sud nema ovlašćenje da ispituje vrstu i namenu zemljišta i eventualno utvrđuje suprotne činjenice od onih utvrđenih rešenjem o eksproprijaciji. Po oceni nižestepenih sudova, bitna činjenica za određivanje naknade je karakter zemljišta u vreme eksproprijacije, a ne za koju namenu je zemljište eksproprisano.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom predlagača ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo. Zbog pogrešne primene materijalnog prava, činjenično stanje je nepotpuno utvrđeno.

Odredbom člana 41. stav 2. Zakona o eksproprijaciji („Sl. glasnik RS“, br.53/95...106/2016), propisano je da se visina naknade u novcu za eksproprisane nepokretnosti određuje po tržišnoj ceni, prema okolnostima u momentu zaključenja sporazuma o visini naknade, a ako sporazum nije postignut, prema okolnostima u momentu donošenja prvostepene odluke o naknadi. Prema odredbi člana 42. istog zakona, naknada za eksproprisano poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje se u novcu prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drukčije propisano (stav 1.); procenu tržišne cene iz stava 1. ovog člana vrši organ nadležan za utvrđivanje poreza na prenos apsolutnih prava na nepokretnostima (stav 2).

Prema odredbi člana 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br.72/2009...52/2021), kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera katastra dostavi planski dokument kojim sadrži popis katastarskih parcela kojim je promenjena namena ili opis granica planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela sa odgovarajućim grafičkim prikazom. Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu u skladu sa ovim zakonom (stav 9). Na osnovu člana 11. Zakona o planiranju i izgradnji, planski dokumenti su prostorni i urbanistički planovi, a prostorni planovi su, pored ostalog, prostorni plan područja posebne namene.

U konkretnom slučaju, prema podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji predmetnog zemljišta proizlazi da je pre eksproprijacije bio utvrđen javni interes za eksproprijaciju i donet planski dokument koji je to zemljište odredio kao građevinsko, što upućuje na zaključak da je pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, stupanjem na snagu planskog dokumenta promenjen status predmetnog zemljišta u građevinsko zemljištte. Status zemljišta definisan je planskim aktom pa se pravo predlagača, kao bivšeg vlasnika, na naknadu za eksproprisanu nepokretnost o kojoj nije postignut sporazum u postupku eksproprijacije odlučuje primenom odredbe člana 42. stav 2. Zakona o eksproprijaciji u vezi sa odredbom člana 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji.

U ponovnom postupku potrebno je da prvostepeni sud utvrdi kada je stupio na snagu navedeni Prostorni plan kojim je obuhvaćena predmetna parcela, da bi potom utvrdio visinu tržišne cene eksproprisanog zemljišta kao građevinskog na osnovu odredbe člana 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka koja zavisi od njegovog ishoda u smislu člana 163. stav 4. ZPP.

Na osnovu odredbe člana 416. stav 2. u vezi sa članom 420. stav 6. ZPP i člana 30. stav 2. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković