Protiv pravosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava pozivajući se na odredbu člana 403. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 49/13-US, 74/13-US, 55/14, 87/18, 18/20, 10/23; u daljem tekstu: ZPP) i našao da je revizija tužilje osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je u utuženom periodu od maja 2018. do marta 2021. godine godine bila u radnom odnosu kod tuženog na radnom mestu ... . Tuženi joj je obračunavao zaradu množenjem koeficijenta od 6,83, osnovice za obračun i isplatu plata, korektivnog koeficijenta 0,9612, kao i dela plate po osnovu radnog učinka - kapitacija. Tuženi je tužilji u utuženom periodu isplaćivao zaradu u visini minimalne zarade, što je utvrđeno na osnovu dopunskog nalaza i mišljenja veštaka u drugoj varijanti u kojoj je veštak poredio obračunatu neto minimalnu zaradu u RS, srazmerno broju sati rada i isplaćenu osnovnu neto zaradu za redovan rad, uvećanu za doplatu do minimalne zarade i isplaćeni radni učinak – kapitacija, nalazeći da u potraživanom periodu ne postoji razlika manje isplaćene zarade tužiocu u odnosu na minimalnu zaradu. U prvoj varijanti nalaza i mišljenja veštak je neto minimalnu zaradu u RS, koju je tužilja trebalo da primi srazmerno broju sati rada, uporedio sa isplaćenom neto zaradom koju je tužilja primila za redovan rad i isplaćenom doplatom do minimalne zarade i utvrdio razliku u pojedinim mesecima utuženog perioda. Tužilja je opredelila tužbeni zahtev u skladu sa nalazom i mišljenjem veštaka u prvoj varijanti.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je ocenio da je osnovano predmetno novčano potraživanje jer plata tužilje, s obzirom na odredbe Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, čl. 111. Zakona o radu i 18. Uredbe o korektivnom koeficijentu, najvišem procentualnom uvećanju osnovne plate, kriterijumima i merilima za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i načinu obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama, ne može biti manja od minimalne zarade, da minimalna zarada predstavlja osnovicu za obračun dodataka na platu, te je usvojio tužbeni zahtev.

Drugostepeni sud je bio pravnog stanovišta da je neosnovano predmetno novčano potraživanje, nalazeći da je u svakom mesecu utuženog perioda tužilji isplaćen, pored osnovne plate, i deo plate po osnovu radnog učinka koji se mora uzeti u obzir prilikom poređenja tako isplaćene plate u odnosu na minimalnu zaradu. Kako je na osnovu varijante dva dopunskog nalaza veštaka, koji je sud prihvatio, utvrđeno da je tako obračunata plata tužilji isplaćena u iznosima koji su jednaki iznosima minimalne zarade, odbio je tužbeni zahtev.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužilje ukazuje da je drugostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo.

Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 34/2001... 113/2017) uređen je način utvrđivanja plata, dodatka, naknada i ostalih primanja pored ostalih i za zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 1. tač.3.) i zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje (član 1. tačka 4). Prema odredbama člana 2. navedenog zakona, strukturu plate zaposlenih u javnim službama određuje osnovna plata koju čini proizvod osnovice za obračun plate (koju utvrđuje Vlada) i koficijeta (utvrđenih aktom Vlade), dodatka na platu propisanih tim zakonom (minuli rad, dežurstvo i druge slučajeve rada dužeg od punog radnog vremena određene propisima - prekovremeni rad, dnevnu naknadu za povećane troškove rada i boravka na terenu, rad noću i na dan državnih i verskih praznika) i obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate. Pored tih elemenata, plate zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje sadrže i deo plate po osnovu radnog učinka, s tim što se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta. Odredbom člana 4a istog zakona, predviđeno je da se deo plate po osnovu radnog učinka određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, a utvrđuje se po zaposlenom u zdravstvenoj ustanovi, odnosno po timu zaposlenih koji učestvuju u obavljanju određenih poslova, odnosno po organizacionoj jedinici ili delu zdravstvene ustanove, odnosno zdravstvene ustanove u celini, po osnovu obima rada, kvaliteta izvršenog posla, broja i strukture opredeljenih osiguranih lica, kao i primenom drugih kriterijuma i merila utvrđenih aktom Vlade.

Prema Posebnom kolektivnom ugovoru za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ br. 96/19 i 58/20-Aneks) koji je bio u primeni u spornom periodu, odredbama članova 91. i 95, zaposleni ima pravo na odgovarajuću platu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom i ovim ugovorom, da se plate utvrđuju na osnovu osnovice za obračun plata, koeficijenata sa kojim se množi osnovica, dodatka na platu (za rad na dan praznika koji je neradni dan, za rad noću, za rad nedeljom, za prekovremeni rad i minuli rad), obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plata, i dela plate po osnovu radnog učinka, u skladu sa zakonom. Osnovnu platu za utvrđivanje dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom.

Na osnovu člana 4a stav 3. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, Vlada RS je donela Uredbu o korektivnom koeficijentu, najvišem procentualnom uvećanju osnovne plate, kriterijumima i merilima za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i načinu obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama ("Službeni glasnik RS", br. 100/11...123/21) koja primenjuje na sve zaposlene u zdravstvu, dakle i na medicinsko i na nemedicinsko osoblje, i odnosi se na zdravstvene ustanove na primarnom, sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zaštite. Tom uredbom utvrđuju se korektivni koeficijent, najviše procentualno uvećanje osnovne plate, kriterijumi i merila za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i način obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama. Prema članu 4. te uredbe, osnovna plata određuje se množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta u visini od 0,9612 (st. 1. i 2). Osnovicu za obračun dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom kojim se uređuju plate u javnim službama (stav 3). Odredbom člana 5. iste uredbe, uređen je deo plate po osnovu radnog učinka tako što se određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, srazmerno ukupnoj oceni, koja iznosi najviše 8,08%.

Zakon o platama u državnim organima i javnim službama, koji se primenjuje na obračun plate tužilje zaposlene u javnoj službi - ustanovi zdravstvene zaštite, ne sadrži odredbe o minimalnoj zaradi pa se zato, na osnovu člana 2. stav 2. Zakona o radu, odredbe o minimalnoj zaradi iz tog zakona primenjuju i na njih.

Sledeći navedeni normativni okvir, osnovnu platu zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi određuje osnovica za obračun plate, odgovarajući koeficijent i korektivni koeficijent u nominalo iskazanoj visini od 0,9612. Na tako utvrđenu i obračunatu osnovnu platu, zaposlenima je priznato pravo na procentualno uvećanje osnovne plate po osnovu radnog učinka koji je deo (odgovarajuće) plate i nadalje čini osnovicu za obračun zakonom predviđenih dodataka na platu. To znači da obračun po osnovu radnog učinka ne predstavlja jedan od elemenata za utvrđivanje osnovne plate i time nije njen sastavni deo, već deo odgovarajuće plate.

Osim toga, osnovna plata zaposlenog obračunata na osnovu zakona kojim se uređuju plate, ne može biti niža od vrednosti minimalne zarade regulisane u odredbama članova 111. i 112. Zakona o radu, jer se radi o garantovanom minimumu standara o osnovnom pravu zaposlenih na isplatu naknade za rad. Njena pravna priroda izvodi se iz potrebe obezbeđenja zadovoljavanja egzistencijalnih socijalnih potreba zaposlenog i posredno članova njegove porodice. Pravo na minimalnu zaradu je Međunarodna organizacija rada regulisala Konvencijom br. 131 o utvrđivanju minimalnih nadnica čiji je potpisnik i Republika Srbija (Zakon o ratifikaciji konvencije međunarodne organizacije rada br. 131 o utvrđivanju minimalnih plata, s posebnim osvrtom na zemlje u razvoju (“Službeni list SFRJ – Međunarodni ugovori”, br. 14/82). Njom je garantovano da će minimalne nadnice imati zakonsku snagu i neće se moći smanjivati, a u slučaju da se ne primenjuju, odgovorno lice ili lica podležu odgovarajućim kaznenim ili drugim sankcijama. Sledom iznetog, ukoliko je obračunata osnovna zarada (dakle bez dodataka ili uvećanja plate) za ostvareni standardni učinak i pun mesečni fond časova rada manja od minimalne zarade, zaposleni imaju pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u skladu sa zakonom i u tom slučaju minimalna zarada je osnovica za obračun i isplatu pripadajućih uvećanja i dodatka na platu u skladu sa zakonom i opštim aktom.

U konkretnom slučaju, tužilja je zaposlena u tuženoj zdravstvenoj ustanovi, pa se na utvrđivanje i obračun njene plate, primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama. Po oceni Vrhovnog suda ne može se prihvatiti stanovište nižestepenih sudova da je isplatom u zbirom iznosu osnovne plate tužilje (koju čini proizvod osnovica, koeficijenta i korektivnog koeficijenta), sa delom plate za radni učinak-kapitacijom i preostalim iznosima doplaćenim do visine minimalne zarade, tuženi tužilji isplatio traženo novčano potraživanje na ime neisplaćenog dela osnovne plate.

Naime, posebnim napred navedenim normama, svim zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi priznato je pravo na uvećanje osnovne plate (u procentualnm iznosu) po osnovu radnog učinka. To pravo na uvećanje, kao deo odgovarajuće plate, ne može se upodobiti drugom osnovu za isplatu, niti uračunavati kao deo razlike osnovne plate do visine minimalane zarade, jer je to suprotno pravu zaposlenih sa najnižim primanjima da je visina minimalne zarade garantovana vrednost osnovne plate. Zbog toga, tužilja ima pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u situaciji kada je niža od garantovanog minimuma naknade za rad, jer se za obračun ovog potraživanja ne obračunavaju i isplate po drugim osnovima, u konkretnom slučaju po osnovu radnog učinka koji predstavljaju samostalan osnov isplate.

Sledom iznetog, po oceni Vrhovnog suda osnovano tužilja potražuje neisplaćeni deo osnovne plate koji predstavlja razliku između obračunate osnovne plate (član 4. stav 1. i 2. navedene Uredbe) sa korekcijom u vidu doplate dela minimalne zarade i osnovne plate u visini minimalne zarade obračunate u skladu sa odredbom člana 111. Zakona o radu. Imajući u vidu navedeno, revizijski sud je preinačio drugostepenu presudu tako što je odbio žalbu tužene i potvrdio prvostepenu presudu kojom je tužilji dosuđena tražena razlika između osnovne zarade sa obračunatim uvećanjem za minuli rad, u pojedinačnim mesečnim iznosima, utvrđenim nalazom i mišljenjem sudskog veštaka (prva varijanta nalaza).

Iz navedenih razloga, primenom člana 416. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Tužilja je uspela u postupku po reviziji pa joj, s obzirom na uspeh, na osnovu članova 153. stav 1, 154. i 163. stav 2. ZPP, pripadaju opredeljeni troškovi za zastupanje od strane punomoćnika advokata i to: 30.000,00 dinara za sastav revizije, 9.970,00 dinara za dužnu taksu na reviziju i 14.955,00 dinara na taksu za odluku o reviziji, sveukupno 54.925,00 dinara, sve prema važećoj Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata i Taksenoj tarifi. Na osnovu izloženog, primenom člana 165. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća-sudija

Branislav Bosiljković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković