Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju, uz zahtev za naknadu troškova.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br 72/11 ... 10/23) i našao da je revizija neosnovana.

U sprovedenom postupku nema bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, osnivačkim aktom tužioca (Ugovor o osnivanju mešovitog preduzeća – društva sa ograničenom odgovornošću „BB“ od 17.05.2001. godine zaključen između osnivača VV i „GG), članom 11. tuženi AA imenovan je za direktora preduzeća sa neograničenim ovlašćenjima (shodno statutu), koja činjenica nije bila sporna među strankama, a DD za zamenika direktora sa neograničenim ovlašćenjima (shodno statutu), s tim da određene pravne radnje mogu preduzimati samo uz saslasnost osnivača (zaključivanje ugovora o prodaji i kupovini nepokretne imovine, te davanje ili povlačenje ovlašćenja kao i prokure od određenih lica zajedno sa davanjem ovlašćenja ovlašćenom licu), dok je članom 14. utvrđeno da preduzećem upravljaju osnivači odnosno predstavnici osnivača srazmerno udelu (u čijoj nadležnosti je donošenje statuta). Ugovorom o radu od 01.08.2003. godine regulisani su međusobna prava i obaveze tužioca kao poslodavca i tuženog kao zaposlenog, između ostalog, da tuženi zasniva radni odnos kod tužioca na neodređeno vreme (sa istim datumom), da zaposlenom prestaje radni odnos otkazom ugovora od strane poslodavca ako svojom krivicom učini povredu radne obaveze i to kršenje radne discipline i neispunjavanjem radnih obaveza (član 20.), a u slučaju raskida ugovora od strane poslodavca mimo razloga navedenih u članu 20. ugovora poslodavac je u obavezi da zaposlenom isplati otpremninu u visini tri godišnje bruto zarade (član 26.). Navedeni ugovor o radu potpisao je ovde tuženi u ime tužioca kao poslodavca i u svoje ime kao zaposlenog. U to vreme tužilačko preduzeće nije imalo Upravni odbor. Nema dokaza da je tuženi imao saglasnost tužioca za zaključenje predmetnog ugovora, niti da je obavestio osnivače o zaključenju ugovora. Tužilac je 30.07.2015. godine doneo odluku o razrešenju tuženog kao direktora, nakon čega je dostavio tuženom obaveštenje o ponudi za zaključenje Aneksa ugovora o radu i raspoređivanja na poslove savetnika direktora sa utvrđenom bruto zaradom u iznosu od 160.000,00 dinara. Tuženi je dopisom od 17.08.2015. godine, odbio ponudu za zaključenje Aneksa ugovora o radu. Nakon toga, tužilac je doneo rešenje br. 2-16-9 od 16.09.2015. godine kojim se tuženom otkazuje ugovor o radu koji je zaključen 01.08.2003. godine, zbog odbijanja da zaključi Aneks ugovora o radu u smislu odredbe člana 179. stav 5. tačka 2. Zakona o radu.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev i utvrdio da je predmetni ugovor o radu 01.08.2003. godine ništav i da ne proizvodi pravno dejstvo (postavljen kao glavni tužbeni zahtev), s pozivom na odredbe člana 8. stav 1. tada važećeg Zakona o radu, članova 103. stav 1. i 110. Zakona o obligacionim odnosima, člana 365. stav 2. tada važećeg Zakona o preduzećima i članova 16. i 19. Statuta tužioca. Ovo stoga što je za tužioca, kao poslodavca, ugovor o radu morao zaključiti i potpisati osnivač društva, koji je jedini vlasnik i koji obavlja poslove iz nadležnosti Skupštine, Upravnog odbora i Nadzornog odbora, odnosno lice koje svojim aktom osnivač isti ovlasti za zaključenje, a ne tuženi kao zaposleni, koji je sam sa sobom zaključio predmetni ugovor o radu. Drugostepeni sud je prihvatio ovako datu pravnu argumentaciju prvostepenog suda.

Drugostepena odluka je doneta pravilnom primenom materijalnog prava.

Na sporni pravni odnos primenjuju se odredbe Zakona o radu („Službeni glasnik RS“ br. 70/01 i 73/01) i Zakona o preduzećima („Službeni list SRJ“ br. 29/96 – ispr i 36/02), važećih u vreme zaključenja predmetnog ugovora o radu od 01.08.2003. godine, uključujući i opšte odredbe Zakona o obligacionim odnosima-ZOO u delu koji posebnim zakonima nije regulisan.

Prema članu 16. Statuta tužioca, osnivači društva su jedini vlasnici, koji na osnovu odredbe člana 356. stav 2. Zakona o preduzećima, obavljaju poslove iz nadležnosti Skupštine, Upravnog odbora i Nadzornog odbora. Prema članu 18., u delokrug poslova koji osnivač obavlja u funkciji organa upravljanja preduzećem spadaju svi poslovi iz članova 61., 64. i 366. Zakona o preduzećima, s tim što su posebno pobrojani neki od njih, između ostalog, ovlašćenje da vrši izbor direktora i imenovanje i opoziv direktor. Prema članu 19., poslovodni organ društva je direktor kojeg bira osnivač na period od 5 godina, s tim da isto lice može biti ponovo birano bez ograničenja broja mandata. Prema članu 20., poslovi direktora su, između ostalog, odlučivanje o zasnivanju i prestanku radnog odnosa zaposlenih (zaključenje ugovora o radu, davanje otkaza ugovora o radu). Prema članu 21., direktor je ovlašćen da zastupa i predstavlja preduzeće u poslovima unutrašnjeg i i spljnotrgovinskog prometa, bez ograničenja.

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“, br 70/01 i 73/01), članom 8. stav 1. propisano je da se pojedine odredbe ugovora o radu kojim su utvrđeni nepovoljniji uslovi rada od uslova utvrđenih Zakonom i opštim aktom odnosno koji se zasnivaju na netačnom obaveštavanju od strane poslodavca o pojedinim pravima, obavezma i odgovornostima zaposlenog smatraju ništavim. Prema članu 16. ovog zakona, radni odnos zasniva se ugovorom o radu (stav 1.); ugovor o radu zaključuju zaposleni i poslodavac (stav 2.); zaposleni je dužan, da prilikom zasnivanja radnog odnosa, poslodavcu dostavi dokumenta kojima se dokazuje ispunjenost uslova za rad (stav 3.). Prema članu 18. ovog zakona, ugovor o radu zaključuje se pre stupanja zaposlenog na rad u pismenom obliku (stav 1.); ako poslodavac sa zaposlenim ne zaključi ugovor o radu u skladu sa stavom 1. istog člana, smatra se da je zaposleni zasnovao radni odnos na neodređeno vreme danom stupanja na rad (stav 2.). Prema članu 19. ovog zakona, ugovor o radu sadrži tzv „obavezne“ elemente bliže navedene u tačkama 1. – 9. (stav 1.) i „neobavezne“ elemente jer njime mogu da se ugovore i druga prava i obaveze (stav 2.); na prava i obaveze koja nisu utvrđena ugovorom o radu primenjuju se odgovarajuće odredbe zakona i opšteg akta (stav 3.).

Zakonom o preduzećima („Službeni list SRJ, br 29/96 ... 36/02), članom 63. propisan je delokrug poslova drektora: organizovanje i vođenje preduzeće, zastupanje preduzeća, staranje o zakonitosti rada preduzeća i odgovaranje za zakonistost rada preduzeća, obavljanje i drugih poslova utvrđene saveznim zakonom, osnivačkim aktom i statutom. Članom 265. propisano je da direktor, pored poslova iz člana 63. ovog zakona, obavlja i druge poslove koji saveznim zakonom, statutom ili drugim opštim aktom društva nisu ostavljeni u delokrug njegovih organa. Članom 365. stav 1. propisano je da su organi društva sa ograničenom odgovornošću direktor, upravni odbor u slučajevima propisanim ovim zakonom i skupština, ako je to predvođeno ugovorom o osnivanju. Poslove skupštine i direktora u jednočlanom društvu sa ograničenom odgovornošću obavlja vlasnik, ako odlukom o osnivanju nije drugačije odlučeno (stav 2.). Članu 378. Propisano je da se na upravni odbor i direktora DOO shodno primenjuju odredbe ovog zakona o upravnom odboru i direktoru akcionarskog društva.

Zakonom o obligacionim odnosima - ZOO, članom 13. stav 1. propisana je zabrana vršenja prava iz obligacionih odnosa protivno cilju zbog koga je ono zakonom ustanovljeno ili priznato. Prema članu 26. ovog zakona, ugovor je zaključen kad su se ugovorne strane saglasile o bitnim sastojcima ugovora. Prema članu 103. stav 1. ovog zakona, ugovor koji je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima je ništav ako cilj povređenog pravila ne upućuje na neku drugu sankciju ili ako zakon u određenom slučaju ne propisuje što drugo. Prema članu 110. ovog zakona, pravo na isticanje ništavosti ne gasi se.

Kod iznetog, i prema stavu Vrhovnog suda tuženi, bez obzira na to što je osnivačkim aktom tužioca kao poslodavca od 17.05.2001. godine imenovan za direktora tužioca sa neograničenim ovlašćenjima, nije mogao potpisati predmetni ugovor o radu od 01.08.2003. godine i za tužioca kao poslodavca i za sebe kao zaposlenog. Ovo stoga što se to protivi pravnoj prirodi ugovora o radu kao dvostranog ugovora kojim ugovarači (poslodavac i zaposleni) uređuju međusobna prava i obaveze. U svakom slučaju, zaključenje ugovora o radu, kao i kod svih dvostranih ugovora, pretpostavlja postizanje uzajmne saglasnosti volja ugovarača posebno kada je reč o onim elementima ugovora koji posebnim zakonom (Zakon o radu) nisu propisani kao obavezni elementi.

Osim toga, osnivačkim aktom tužioca od 17.05.2001. godine (Ugovor o osnivanju) predviđeno je da preduzećem upravljaju osnivači odnosno predstavnici osnivača srazmerno udelu (član 13. stav 1.). U prilog ovome govori i Statut tužioca prema kojem su osnivači društva jedini vlasnici društva, te će na osnovu odredbe člana 365. stav 2. Zakona o preduzećima obavljati poslove iz nadležnosti skupštine upravnog odbora i nadzornog odbora (član 16.), dok je direktor društva samo poslovodni organ kojeg bira osnivač na period od 5 godina (član 19.), koji ima svoj delokrug prava i obaveza odnosno poslove koje obavlja. To znači da je tužilac kao poslodavac svojim osnivačkim aktom i opštim aktom (statut) upravo predvideo i uredio pravnu situaciju kao što je ova, a koja u to vreme nije bila posebno regulisana Zakonom o radu (koju pravnu prazninu je otklonio kasnije donet Zakon o radu iz 2005. godine, sa izmenam i dopunama kroz odredbe člana 48. stav 1, 2. i 6.). To dalje znači da je za tužioca kao poslodavca ugovor o radu sa licem imenovanim za direktora – ovde tuženim mogao zaključiti samo Upravni odbor odnosno lice koje vrši funkciju predsednika upravnog odbora u ime osnivača, a ako takvog nema lice koje osnivač ovlasti za potpisivanje ugovora u ime poslodavca.

U ovom slučaju, suprotno osnovnim načelima ugovornog prava, ugovor o radu je zaključilo isto lice – ovde tuženi u svojstvu poslodavca i zaposlenog, bez izričite saglasnosti osnivača poslodavca, usled čega je predmetni ugovor o radu, i po oceni Vrhovnog suda, suprotan prinudnim propisima i dobrim običajima i ništav u celini u smislu člana 103. Zakona o obligacionim odnosima.

Revizijom se neosnovano ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava. Pobijanom odlukom su pravilno primenjene odredbe Zakona o radu koji, iako se radi o specijalnom propisu, ne isključuje primenu Zakona o obligacionim odnosima kao opšteg propisa u materiji ugovornog prava, pa i kod ocene punovažnosti ugovora o radu. Tačno je da Zakon o radu, važeći u vreme zaključenja predmetnog ugovora o radu, posebno štitio zaposlenog od ugovaranja nepovoljnih odredbi po njega (ugovorom o radu) kroz citiranu odredbu člana 8. stav 1.. Međutim, primena opštih odredbi Zakona o obligacionim odnosima omogućava poslodavcu da traži utvrđenje ništavosti ugovra o radu kada je on zaključen zlupotrebom prava datih zaposlenom - ovde tuženom kao zakonskog zastupnika polodavca na način bliže izložen u nižestepenim odlukama. Sledom iznetog, poslodavac ima aktivnu legitimaciju i pravni interes za utvrđenje ništavosti ugovora o radu u celini, posebno kada je do njegovog zaključenja došlo zloupotrebom prava koja su osnovačkim aktom, stautom i Zakonom o radu data drugoj ugovornoj strani - licu imenovanom za direktora odnosno zakonskog zastupnika poslodavca, koje lice u svakoj situaciji mora da vodi računa o najboljem interesu zastupanog lica, a koji ugovor o radu proizvodi pravne posledice po ugovorače, stvarajući za njih određena prava i obaveze.

Sa iznetih razloga, odlučeno je kao u stavu prvom izreke na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Zahtev tužioca za naknadu troškova za sastav odgovora na reviziju je odbijen kao neosnovan, jer nisu bili nužni za vođenje ove parnice, u smislu člana 154. stav 1. ZPP.

Na osnovu člana 165. stav 1. ZPP odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća-sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković