Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Popović, predsednika veća, Božidara Vujičića i dr Ilije Zindovića, članova veća, u pravnoj stvari tužioca AA iz ..., koga zastupa Veroljub Đukić, advokat iz ..., protiv tuženog PIK Zemun, Društveno preduzeće Beograd (Zemun), u restrukturiranju, sa sedištem u Batajnici, koga zastupa Miloš Marković, advokat iz ..., radi naknade štete, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 4649/14 od 16.09.2015. godine, u sednici održanoj 22.01.2020. godine, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž 4649/14 od 16.09.2015. godine i presuda Višeg suda u Beogradu P 142/13 od 10.04.2014. godine u prvom i drugom stavu izreke i predmet vraća prvostepenom sudu na ponovno suđenje u ukinutom delu.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Beogradu P 142/13 od 10.04.2014. godine, stavom prvim izreke, naloženo je tuženom da tužiocu na ime potpune naknade inflatorne štete za eksproprisanu katastarsku parcelu broj ..., površine 0.58.48ha, upisanu u posedovni list ... KO ... (stari premer) koja je sada deo kat. parc. ... KO ... (novi premer) isplati 163.744.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 30.08.2013. godine pa do isplate. Stavom drugim izreke, naloženo je tuženom da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u visini od 2.651.916,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od 10.04.2014. godine do isplate. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova postupka preko dosuđenog iznosa, a do traženog od 2.904.525,00 dinara. Stavom četvrtim izreke, odbijen je zahtev tužioca za isplatu zakonske zatezne kamate na troškove veštačenja u iznosu od 96,30 dinara počev od 30.09.1994. godine, 700,00 dinara počev od 04.07.1998. godine, 1.500,00 dinara počev od 23.01.2001. godine i 20,00 dinara od uplate do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 4649/14 od 16.09.2015. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena presuda Višeg suda u Beogradu P 142/13 od 10.04.2014. godine u prvom i drugom stavu izreke. Stavom 2. izreke, naloženo je tuženom da tužiocu naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 122.250,00 dinara u roku od 15 dana.

Protiv pravnosnažne presude donesene u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba ZPP iz člana 374. stav 2. tačka 10. ZPP i iz člana 374. stav 1. ZPP i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11... 55/14) i utvrdio da je revizija osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, presudom Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P 2734/89 od 30.10.1991. godine tužiocu je na teret pravnog prethodnika tuženog PKB ''Bratstvo'' Zemun dosuđena naknada za izuzeto zemljište (katastarska parcela broj .. upisana u posedovni list broj .. KO ...) u iznosu od 310,80 dinara. Tužilac je podneo predlog za izvršenje dana 06.01.1992. godine i rešenjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I 80/92 od 20.02.1992. godine određeno je izvršenje prema izvršnom dužniku naplatom novčanog potraživanja tužioca sa računa tuženog. Rešenje je dostavljeno tužiocu kao poveriocu i Službi društvenog knjigovodstva, filijale Zemun. Naznačena služba vratila je izvršnom sudu rešenje o izvršenju sa obrazloženjem da dostavi žiro račun i naziv dužnika. U izvršnom postupku je naloženo tužiocu da dostavi tačan žiro račun dužnika, pa je dostava rešenja o izvršenju ponovo izvršena dana 06.05.1992. godine. Izvršni spis je arhiviran sa konstatacijom da je izvršenje sprovedeno. Međutim, u postupku je utvrđeno da naknada, suprotno zaključku izvršnog suda, nije isplaćena. Katastarska parcela broj .. ima površinu 0,58,48ha, upisana je u posedovni list broj .. KO ... (stari premer), sada je deo katastarske parcele broj .. KO ... (novi premer). Dalje u toku postupka je utvrđeno da je sada tuženi jedan od pravnih sledbenika Preduzeća PKB ''Bratstvo'' Zemun koje je bilo krajnji korisnik eksproprisane parcele.

Pri ovako utvrđenom činjeničnom stanju, prvostepeni sud razmatrajući osnov tužbenog zahteva tužioca nalazi da je isti osnovan jer je ovde tuženi kao izvršni dužnik zadocnio u ispunjenju svoje obaveze, pa tužilac shodno članu 278. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima ima pravo na potpunu naknadu štete. Pri tome, prvostepeni sud je visinu naknade utvrdio na osnovu podataka Poreske uprave Filijale Novi Beograd 2 – Ministarstva finansija i privrede Republike Srbije od 07.08.2013. godine iz čijeg izveštaja proizilazi da je prosečna tržišna vrednost pacele ... KO ... koja je po kulturi građevinsko zemljište u visini od 28.000,00 dinara po m².

Odlučujući o žalbi drugostepeni sud je u svemu prihvatio stav prvostepenog suda i potvrdio prvostepenu odluku. Pri tome, drugostepeni sud nalazi da je ova obaveza bila na strani tuženog. Isti je zakasnio sa izvršenjem svoje obaveze (njegov pravni prethodnik), pa bez obzira što ima više pravnih sledbenika pravnog prethodnika koji je pravnosnažnom presudom osuđen na plaćanje iznosa u vidu naknade za eksproprisano zemljište oni imaju karakter solidarnih dužnika, ali isti nisu jedinstveni suparničari u smislu člana 210. ZPP, pa stoga tužilac u smislu 414. ZOO naknadu štete može tražiti od koga hoće sve dok ne bude potpuno ispunjena.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, u ovoj pravnoj stvari, nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno pravo, što je rezultiralo nepotpuno i pogrešno utvrđenom činjeničnom stanju i sve to ishodovalo donošenju nezakonite odluke. Naime, stoji činjenica da je presudom Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P 2734/89 od 30.10.1991. godine obavezan pravni prethodnik tuženog da tužiocu na ime izuzetog zemljišta (sada predstavlja deo kat. parc. .. KO ...), plati 310,80 dinara. Tužilac je podneo predlog za izvršenje 06.01.1992. godine, od strane Četvrtog opštinskog suda u Beogradu rešenjem I 80/92 od 20.02.1992. godine je usvojen predlog ali izvršenje nije sprovedeno jer je izvršni spis arhiviran. Zbog velike inflacije tužilac je pretrpeo štetu i isti ima pravo, shodno članu 278. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima da zahteva razliku do potpune naknade štete.

Međutim, nižestepeni sudovi su nepravilno zaključili da se visina naknade te štete može utvrditi na osnovu sadašnje tržišne cene sporne površine katastarske parcele. Ovo iz razloga što, kada zbog visoke inflacije broj novčanih jedinica na koji obaveza glasi je obezvređen, poveriocu pripada saglasno načelu jednakih vrednosti uzajamnih davanja valorizovan iznos po stopi rasta cena na malo prema podacima nadležnog organa za poslove statistike, ako zakonom ili ugovorom nije drukčije predviđeno. Pri tome, mora se izvršiti valorizacija, a ista se vrši pod uslovom da poverilac nije u celini ili delimično obezbeđen ugovornom indeksnom klauzulom ili na drugi način. S obzirom na situaciju bilo je potrebno izvršiti valorizaciju dosuđenog iznosa, s tim što za period od 03.07.1993. pa do 24.01.1994. godine tužiocu kao poveriocu pored valorizovanog iznosa potraživanja pripada i 1,20% propisane kamate. Za vreme od 24.01.1994. do 08.04.1994. godine valorizacija se ne primenjuje, a poveriocu za ovo vreme pripada zakonska kamata od 15% godišnje. Od 09.04.1994. godine na dotle utvrđeni iznos, tužiocu pripada zakonska zatezna kamata propisana zakonom u skladu sa propisanom metodom obračuna kamate za naredni period.

Stoji činjenica da je na savetovanju Saveznog suda, Vrhovnog vojnog suda, Vrhovnog suda Srbije, Vrhovnog suda Republike Crne Gore i Višeg privrednog suda u Beogradu održanom 24.05. i 26.09.1996. godine u Subotici donet zaključak vezano za monetarni nominalizam – valorizam i naknadu štete u uslovima visoke inflacije pri čemu je izmenjen i dopunjen zaključak broj 1/93 donet na savetovanju Saveznog suda, Vrhovnog vojnog suda, Vrhovnog suda Srbije, Vrhovnog suda Republike Crne Gore i Višeg privrednog suda u Beogradu od 16. i 17.11.1993. godine, pa je utvrđeno (tačka 3. zaključka): moguće je dosuditi novčana potraživanja u visini sadašnje cene određenih roba, odnosno drugih stvari koje su dužniku prenete u svojinu, odnosno visini sadašnje cene određenih uslova koje je poverilac izvršio, a kada su u pitanju novčana potraživanja koja se ne odnose na robu ili druge stvari, odnosno uslugu (npr. naknada štete zbog neosnovano uskraćene zarade) – u visini sadašnje zarade, odnosno naknade za isti ili sličan posao, ako se time ostvaruje suština zahteva – ekvivalentnost novčanih potraživanja i obaveza (videti Bilten sudske prakse VKS broj 3/2005, str. 40-45).

Međutim, naznačeni zaključak u ovakvoj formulaciji se primenjuje samo izuzetno pod uslovom da revalorizacija kako je data u prethodnom delu teksta nije dala odgovarajuće rezultate da u potpunosti obešteti oštećeno lice.

U konkretnom slučaju, nižestepeni sudovi nisu vršili valorizaciju dosuđenog iznosa i obračun po unapred naznačenim metodama, što je rezultiralo i donošenje nezakonite odluke.

U ponovnom postupku, prvostepeni sud će postupiti po primedbama Vrhovnog kasacionog suda, uz angažovanje veštake ekonomsko-finansijske struke izvršiće pravilan obračun i valorizaciju novčane obaveze na način i u skladu sa metodologijom kako je naznačena i nakon pravilne ocene dokaza doneće odluku u skladu sa zakonom.

Iz napred iznetih razloga primenom člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća sudija

Vesna Popović,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić