U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Predrag Zagorčić, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate i utvrđenja, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1508/23 od 08.06.2023. godine, u sednici održanoj 30.10.2024. godine, doneo je

P R E S U D U

DELIMIČNO SE USVAJA revizija tuženog i UKIDAJU presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1508/23 od 08.06.2023. godine u delu kojim je potvrđena presuda Višeg suda u delu stava prvog izreke kojim se utvrđuje pravo javne svojine u odnosu na katastarsku parcelu .. upisanu u list nepokretnosti .. k.o. Petrovaradin, delu stava drugog izreke kojem je obavezan tuženi da tužiocu isplati iznos od 894.410,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos od 24.04.2023. godine do isplate i u stavu drugom izreke, i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 313/21 od 24.04.2023. godine u delu stava prvog izreke kojim se utvrđuje pravo javne svojine u odnosu na katastarsku parcelu .. upisanu u list nepokretnosti .. k.o. Petrovaradin, delu stava drugog izreke kojem je obavezan tuženi da tužiocu isplati iznos od 894.410,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos od 24.04.2023. godine do isplate i u stavu trećem izreke i predmet VRAĆA u tom delu prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

ODBIJA SE revizija tuženog izjavljena protiv preostalog dela presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1508/23 od 08.06.2023. godine

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 313/21 od 24.04.2023. godine, utvrđeno je da je tuženi nosilac prava svojine na parceli broj .. voćnjak 1. klase – zemljište u građevinskom području površine 2385 m2, u potesu ..., parcele broj .. vinograd 3. klase – zemljište u građevinskom području površine 228 m2, u potesu ..., parcele broj .. vinograd 1. klase - zemljište u građevinskom području površine 127 m2, u potesu ..., sve upisano u list nepokretnosti broj .. KO Petrovaradin, pa se ovlašćuje da u roku od 15 dana od dana pravnosnažnosti ove presude izvrši upis prava svojine Grada Novog Sada u Katastarskim knjigama RGZ SKN Novi Sad na eksproprisanim nepokretnostima, što je tužilac dužan da prizna i trpi (stav prvi izreke). Obavezan je tuženi da tužiocu isplati novčani iznos od 19.296.724,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos od 24.04.2023. godine do konačne isplate na ime naknade za eksproprisanu nepokretnost iz stava prvog ove presude (stav drugi izreke). Obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 665.361,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate (stav treći izreke).

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1508/23 od 08.06.2023. godine, odbijena je žalba tuženog i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 313/21 od 24.04.2023. godine, potvrđena.(stav prvi izreke) Odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka. (stav drugi izreke)

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 10/23 – drugi zakon), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija delimično osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Tuženi u reviziji ne navodi ni jednu drugu bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz stava 2. navedenog člana koja je zakonom (član 407. stav 1. tačka 2. ZPP) predviđena kao razlog za ovaj vanredni pravni lek.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u katastru nepokretnosti uknjižen u celosti kao vlasnik katastarske parcele broj .. (po načinu korišćenja voćanjak) površine 23 ara 85 m2, katastarske parcele broj .. (po načinu korišćenja vinograd) površine 2 ara 28 m2 i katastarske parcele broj .. (po načinu korišćenja vinograd) površine 1 ar 27 m2, sve upisano u list nepokretnosti broj .. KO Petrovaradin i koje je po vrsti zemljišta zemljište u građevinskom području. Tužiocu je rešenjem Komisije za vođenje postupka i donošenje rešenja po zahtevima za vraćanje zemljišta od 19.10.2001. godine za oduzeto zemljište data naknada u drugom odgovarajućem zemljištu pod katastarskim parcelama broj .. površine 65 ari i 57 m2, .. površine 80 ari i 62 m2 i .. površine 10 ari KO Petrovaradin. Te nepokretnosti su kasnije na zahtev tužioca tri puta parcelisane, tako da je tužilac novoformirane katastarske parcele prodavao kao placeve za gradnju, pri čemu su predmetne parcele ostavljene za saobraćajnicu. U prirodi sve parcele predstavljaju javne površine (saobraćajnice sa tucaničkim kolovozom, betonskom stazom i zelenom površinom). Važećim planom generalne regulacije Alibegovca sa područjem za porodično stanovanje na jugoistoku Petrovaradina („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 8/19) i Planom detaljne regulacije Karagača u Petrovaradinu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 9/20) navedene parcele su namenjene za javnu površinu – regulaciju dve novoplanirane ulice. Postupak eksproprijacije nije vođen, nije doneta odluka o oduzimanju zemljišta i utvrđivanju pravične naknade primenom Zakona o eksproprijaciji, niti je tužiocu isplaćeno novčano obeštećenje. Prema usaglašenom nalazu i mišljenju sudskih veštaka tržišna vrednost 1 m2 predmetnog zemljišta na dan 16.01.2023. godine iznosi 7.042,60 dinara. Ukupna tržišna vrednost parcele .. površine 2385 m2 (koja je privedena nameni) iznosi 16.796.601,00 dinara , parcele .. površine 228 m2 (koja je privedena nameni) iznosi 1.605.712,80 dinara i parcele .. površine 127 m2 koja nije privedena nameni iznosi 894.410,20 dinara, što sve ukupno iznosi 19.296.724,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da se u ovom slučaju radi o faktičkoj eksproprijaciji, pošto je izgradnjom ulice u skladu sa planskim aktima promenjen karakter zemljišta koje je u svojini tužioca, pa se više ne radi o privatnom, već o javnom dobru. U situaciji kada je zemljište privedeno nameni u skladu sa planskim aktom, što je ovde slučaj, korisnik zemljišta nije u mogućnosti da ga koristi i zbog toga mu pripada pravo na naknadu, a za parcelu koja nije privedena nameni vlasniku je ograničeno pravo svojine, pa su nižestepeni sudovi tuženog obavezali da tužiocu isplati naknadu u smislu odredbe člana 58. Ustava Republike Srbije, člana 1. stav 1. Protokola uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 10. Zakona o javnoj svojini.

Po stanovištu Vrhovnog suda nižestepeni sudovi su pogrešno primenili materijalno prava, zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno kada su odlučili o tužbenom zahtevu tužioca u odnosu na katastarsku parcelu .. .

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1). Pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2). Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3). Prema odredbama člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1). Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu s opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni (stav 2). Planskim dokumentima određuje se namena zemljišta, kao način njegovog korišćenja. Površina javne namene jeste prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa, u skladu sa posebnim zakonom. Ni planskim dokumentima, ni faktički, tužilac nije lišena svoje imovine. Nije lišen poseda nepokretnosti, niti iz utvrđenih činjenica proizilazi zaključak da mu je realno onemogućeno mirno uživanje poseda zemljišta, kako to zaključuju sudovi. Planskim aktima tuženog regulisano je korišćenje imovine tužioca, na način da je zabranjena gradnja, što je legitimno pravo tuženog, jer je njemu zakonom povereno urbanističko planiranje.

Nižestepeni sudovi nisu raspravili bitne činjenice na osnovu kojih bi se moglo zaključiti o obimu trpljenja tužioca zbog nesprovođenja planskih akata u označenom vremenu i prema tome o eventualnom pravu tužioca na naknadu. Za sada se ne može zaključiti da su posledice nesprovođenja planskih akata značajno umanjile mogućnost vršenja prava tužioca kao vlasnika nepokretnosti, i to u tolikoj meri da se to može izjednačiti sa lišavanjem imovine, odnosno da on nema razuman način korišćenja te imovine, te da je s toga tužiocu nametnut prekomeran teret donošenjem, a nesporovođenjem planskih akata.

Ne može prihvatiti za pravilno i osnovano dosuđenje tužiocu tržišne vrednosti zemljišta. Posebno, usvojen je tužbeni zahtev za utvrđenje prava javne svojine tuženog, a da za to nema izloženog pravnog osnova. Pravni interes tužioca da zahteva da se nepokretnosti uknjiže kao javna svojina, kako to obrazlaže drugostepeni sud, uz isplatu tužiocu novčane protivvrednosti, ne opravdava usvajanje tužbenog zahteva. Kako se sa stanovišta izloženog mora proceniti da li je tužiocu i kojoj meri povređeno pravo na mirno uživanje predmetne imovine, prema konkretnim okolnostima, odnosno da li mu je nametnut nesrazmeran i prekomeran teret kao vlasniku nepokretnosti obuhvaćenih planskim aktima koji se ne sprovode u navedenom periodu i da li mu prema tome pripada i kolika naknada radi uspostavljanja narušene ravnoteže između njihovog pojedinačnog i javnog interesa, potrebno je raspraviti pitanja na koja je ukazano.

Stoga su presude ukinute i predmet je u tom delu vraćen prvostepenom sudu na povnovno suđenje, po odredbi člana 416. stav 2. ZPP, kao u stavu prvom izreke.

Po stanovištu Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su pravilno primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev i obavezali tuženog da tužiocu isplati vrednost katastarskih parcela .. i .. po ceni od 7.042,60 dinara po m/2.

Pravo na imovinu je mirno uživanje imovine zagarantovano članom 1. Protokola 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih slovoda, koja je u smislu člana 194. stav 4. Ustava Republike Srbije deo pravnog poretka Republike Srbije.

Tim članom je propisano da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine i da niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Pravo na imovinu štiti člna 58. Ustava Republike Srbije, kojim je, pored ostalog, predviđeno da pravo svojine može biti oduzeti ili ograničeno samo u javnom interesu na osnovu zakona uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.).

Planskim aktom tužene jedinice lokalne samouprave katastarske parcele .. i .. su predviđene kao javne saobraćajne površine regulaciju ulica u Petrovaradinu. Predmetno zemljište predviđeno je planskim aktom se koristi kao ulica, dobro u opštoj upotrebi u smislu člana 3. stav 5. Zakona o putevima („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 41/18) i člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11). Predmetno zemljište je privedeno nameni. Privođenje nameni, odnosno korišćenjem ove parcele kao ulice, ista je izgubila svojstvo privatnog dobra i postala je javno dobro (dobro u opštoj upotrebi). Pošto je to učinjeno bez zakonito sprovedenog postupka eksproprijacije, radi se o slučaju takozvane faktičke eksproprijacije, pa tužiocu pripada naknada koja ne može biti niža od tržišne. Tužilac ne može snositi štetne posledice propusta organa javne vlasti da sprovedu postupak eksproprijacije i tako mu omogući ostvarivanje prava na naknadu kao ranijem vlasniku te imovine.

S obzirom da se sporno zemljište koristi kao saobraćajnica, ona je u svojini tužene jedinice lokalne samouprave koja je zato obveznik isplate naknade za faktički eksproprisanu nepokretnost.

Iz navedenih razloga, po nalaženju Vrhovnog suda navodi revizije tuženog o pogrešnoj primeni materijalnog prava u tom delu nisu osnovani.

Sa iznetih razloga, saglasno odredbi člana 414. stav 1. ZPP odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka, primenom člana 165. stav 3. ZPP, jer zavisi od konačnog ishoda parnice.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković