Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Stevan Kosanović, advokat iz ..., protiv tuženih Republike Srbije, koju zastupa Državno pravobranilaštvo, Odeljenje u Novom Sadu i Opštine Bečej, koju zastupa Opštinsko pravobranilaštvo u Bečeju, radi utvrđenja prava svojine, odlučujući o reviziji tužilje izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 818/2023 od 30.11.2023. godine, u sednici održanoj 02.04.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 818/2023 od 30.11.2023. godine i predmet VRAĆA drugostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Bečeju P 516/22 od 19.01.2023. godine, stavom prvim izreke, utvrđeno je da je tužilja po pravnom osnovu održaja imalac prava svojine na vikend kući broj ..., korisne površine 50 m2, sagrađene kao deo dvojne vikend kuće broj ...-... na gradskom-građevinskom zemljištu u državnoj svojini na kp ... KO ... (ukupne površine 132 m2) u ..., ... broj ...-..., upisane u V-1 listu kao objekat broj 1 u katastar nepokretnosti za KO ... kod RGS SKN Bečej u ln br. ... i imalac prava korišćenja gradskog-građevinskog zemljišta u državnoj svojini, kp ... KO ... u površini od 66 m2, na kojem je vikend kuća broj ... sagrađena, što su tužene Republika Srbija, kao upisani imalac prava državne svojine na vikend kući (bruto površina 132 m2) i zemljištu 1/1 dela i Opština Bečej kao upisani imalac državine i prava korišćenja napred navedenih nepokretnosti (objekta i zemljišta) dužne priznati i trpeti da se tužilja na osnovu ove presude u katastru nepokretnosti za KO ... upiše kao imalac prava svojine na objektu i prava korišćenja na zemljištu u po 1/2 udela u ln br. ... KO ...; stavom drugim izreke, obavezani su tuženi da tužilji solidarno naknade troškove parničnog postupka u iznosu od 81.100,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana izvršnosti presude do konačne isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 818/2023 od 30.11.2023. godine, stavom prvim izreke, žalba tužene Opštine Bečej je usvojena, pa je presuda Osnovnog suda u Bečeju P 516/22 od 19.01.2023. godine preinačena tako što je odbijen tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da sud utvrdi da je po osnovu održaja imalac prava svojine na vikend kući broj ..., korisne površine 50 m2, sagrađene kao deo dvojne vikend kuće broj ...-... na gradskom-građevinskom zemljištu u državnoj svojini na kp ... KO ... (ukupne površine 132 m2) u ..., ... broj ...-..., upisane u V-1 listu kao objekat broj 1 u katastar nepokretnosti za KO ... kod RGS SKN Bečej u ln br. ... i imalac prava korišćenja gradskog-građevinskog zemljišta u državnoj svojini kp ... KO ... u površini od 66 m2, na kojem je vikend kuća broj ... sagrađena, što su tužene Republika Srbija, kao upisani imalac prava državne svojine na vikend kući (bruto površina 132 m2) i zemljištu 1/1 dela i Opština Bečej, kao upisani imalac državine i prava korišćenja napred navedenih nepokretnosti (objekta i zemljišta) dužne priznati i trpeti da se tužilja na osnovu ove presude u katastru nepokretnosti za KO ... upiše kao imalac prava svojine na objektu i prava korišćenja na zemljištu u po 1/2 udela u ln br. ... KO ...; kao i da obaveže tužene da joj naknade troškove postupka sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, pa je obavezana tužilja da tuženoj Opštini Bečej naknadi troškove postupka u iznosu od 57.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, a tuženoj Republici Srbiji u iznosu od 9.000,00 dinara; stavom drugim izreke, obavezana je tužilja da naknadi tuženoj Opštini Bečej troškove žalbenog postupka u iznosu od 18.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja je blagovremeno, preko punomoćnika izjavila reviziju iz svih zakonom propisanih razloga.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. u vezi sa članom 403. stav 2. tačka 2. Zakona parničnom postupku– ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20) i utvrdio da je revizija tužilje osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je ćerka BB, bivšeg iz ... koji je 1975. godine od VV kupio ploču od betona i na toj ploči izgradio objekat od čvrstog materijala površine 50 m2, koji je koristio kao kamp kuću broj ... . Isti takav objekat sagradio je i drugi investitor i to vikend kuću broj ... . Prema podacima iz zemljišne knjige, u ZKNJ ul. br. ... KO ..., na kp ... označeno je da postoji „kuća izletište“ površine 45 m2. Objekat je u društvenoj svojini, s tim da Opština Bečej ima pravo korišćenja. Imovinsko-pravna služba Opštine Stari Bečej je postupajući po zahtevu tužiljinog oca za regulisanje imovinsko-pravnih odnosa u vezi korišćenja zemljišta na „Kamp naselju“ sačinila dana 23.10.1992. godine zapisnik br. 05-463-124/92, kojim je konstatovano da je otac tužilje korisnik vikend kuće broj ... sagrađene na kp ... KO ..., upisane kao objekat broj 1 površine 50 m2, kao i da se radi o dvojnom objektu broj ...-... sagrađenom na kp ... KO ... ukupne površine 104 m2. Nije bilo sporno da je tom prilikom otac tužilje obavešten da ne može proširivati objekat, te da će morati da snosi troškove dodele zemljišta i legalizacije objekta, nakon što se dopuni i doradi postojeći DETUP Kamp Naselja. Od momenta kada je kupio parcelu od VV, pa sve do svoje smrti 2001. godine, BB je bio u njenom posedu, a zajedno sa njim objekat je koristila i njegova ćerka, ovde tužilja sa članovima svoje porodice. I danas tužilja i njena porodica koriste ovu vikendicu. Dana 06.11.2003. godine tužilja je podnela zahtev za legalizaciju objekta. Međutim, postupak legalizacije je prekinut – do pribavljanja dokaza o pravu svojine, zakupa ili korišćenja zemljišta na kp ... KO ... . Kp br. ... i danas se vodi kao gradsko-građevinsko zemljišta – državna svojina Republike Srbije u 1/1 dela. Nalazi se u potezu ... ...-... ukupna površina parcele je 132 m2. Parcela je upisana u ln br. ... KO ... . Upisano je da na njoj postoji izgrađeni objekat – vikend kuća površine 132 m2; konstatovano je da je objekat izgrađen bez dozvole i odobrenja za gradnju, a Opština Bečej je nosilac prava korišćenja u 1/1 dela na ovom objektu. Objekat je u državnoj svojini. Tužilja plaća porez za objekat u kamp naselju ... ... površine 49,22 m2 (koji se vodi kao kuća za stanovanje) u godišnjem iznosu od 2.153,16 dinara.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev tužilje kao osnovan, ceneći da su u konkretnom slučaju ispunjeni uslovi za primenu člana 28. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, a kod utvrđene činjenice da je tužiljin otac kupio ploču na kp ... KO ..., na kojoj je sagradio spornu vikend kuću, te da je na istoj bio u mirnoj i nesmetanoj državini sve do svoje smrti 2001. godine, a nakon njegove smrti u mirnom posedu i državini je tužilja, za koju plaća porez, kao što je to činio prethodno i njen otac, a postupak legalizacije je u prekidu, što sve ukazuje na činjenicu da je tužilja i dalje u uverenju da je vlasnik predmetne viked kuće, pri čemu je i dalje u posedu predmetnog objekta i zemljišta.

Drugostepeni sud je pobijanom presudom preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev tužilje kao neosnovan, utvrđujući da predmetni objekat na kome se traži utvrđenje prava svojine ne postoji, pa nema uslova ni za utvrđenje prava korišćenja na zemljištu na kome je nelegalna vikend kuća bila izgrađena (zemljište pod objektom); pre nego što je porušena sporna kuća je bila nelegalno izgrađeni objekat, za koji nije izdata ne smo upotrebna već ni građevinska dozvola, pa bi pripadajuća prava na zemljištu (pravo svojine) tužilja mogla steći samo u skladu sa odgovarajućim odredbama Zakona o planiranju i izgradnji i Zakona o ozakonjenju objekata (imajući u vidu Zakonom o planiranju i izgradnji uspostavljeno jedinstvo nepokretnosti) i to samo za slučaj ozakonjenja objekta, koji je u prekidu, iz kog razloga zahtev za utvrđenje prava korišćenja na gradskom-građevinskom zemljištu čak i da objekat postoji svakako ne bi mogao biti usvojen kao osnovan. Da predmetni objekat danas ne postoji, drugostepeni sud je utvrdio ocenom rešenja Odeljenja za urbanizam, građevinarstvo, imovinsko-pravne poslove, komunalne poslove, saobraćaj i inspekcijski nadzor, Odsek za inspekcijski nadzor, Građevinska inspekcija broj IV 02 356-1/2021-2 od 23.05.2022. godine.

Po oceni Vrhovnog suda osnovano se revizijom tužilje ukazuje da je drugostepeni sud bez otvaranja glavne rasprave utvrdio drugačije činjenično stanje, te je na taj način učinio bitnu povredu odredaba parničnog postpuka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 383. stav 3. i 4. Zakona o parničnom postupku. Naime, pobijanom presudom drugostepeni sud nije na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja od strane prvostepenog suda na drugačiji način primenio materijalno pravo preinačavajući prvostepenu presudu, već je izvršio ocenu dokaza i na drugačiji način i na osnovu izmenjenog činjeničnog stanja odbio tužbeni zahtev tužilje (što je mogao učiniti jedino da je postupio po član 383. stav 3. i 4. ZPP, a nije). Navedeno proizilazi iz činjenice da se činjenično stanje nižestepenih odluka razlikuje u odnosu na utvrđenje postojanja spornog objekta, pa je ostalo neutvrđeno da li vikend kuća broj ... postoji, kako je to utvrdio prvostepeni sud, ili je srušena i ne postoji, kako je to utvrdio drugostepeni sud, te da li stanje u katastru nepokretnosti odgovara faktičkom stanju na terenu nakon donošenja rešenja od 23.05.2022. godine. Utvrđenje navedenog je od uticaja na pravilnu primenu materijalno prava.

Imajući u vidu navedeno, po oceni Vrhovnog suda drugostepeni sud nije mogao bez održavanja rasprave pred drugostepenim sudom odluku zasnovati na drugačijoj oceni dokaza izvedenih pred prvostepenim sudom, odnosno nije mogao bez izvođenja dokaza pred drugostepenim sudom izvesti drugačiji zaključak i na tako utvrđenom činjeničnom stanju zasnovati svoju odluku. Zbog učinjene bitne povrede odredaba parničnog postupka u drugostepenom postupku pobijana odluka je morala biti ukinuta.

U ponovnom postupku drugostepeni sud će otkloniti ukazane nepravilnosti i doneti pravilnu i zakonom zasnovanu odluku.

Ukinuta je i odluka o troškovima parničnog postupka jer ista zavisi od konačnog ishoda parnice.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u izreci rešenja, primenom člana 415. stav 1. i člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća-sudija,

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković