Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1273/23 od 09.05.2023. godine preinačena je prvostepena presuda tako da je usvojen tužbeni zahtev tužilje pa je obavezan tuženi da tužilji na ime naknade za bespravno oduzetu nepokretnost označenu kao ukupan udeo od 220/534 na kp br. ..., ostalo veštački stvoreno neplodno zemljište u ulici ... u površini od 0,05,34 ha upisano u listu nepokretnosti br. ... KO ..., s tim što ukupan udeo tužilje za koji nije isplaćena naknada ima površinu od 0,02,020 ha, ovaj ukupan udeo je ušao u sastav označene parcele od dela nepokretnosti označenog u starom premeru kao kp br. ... i kp br. ... KO ..., s tim da deo kp br. ... KO ... počinje od tačke A i nadalje pa se proteže približno u pravcu juga katastarskom međnom linijom kp br. ... prema kp br. ... u dužini od 5,04 m do tačke B, nadalje u pravcu jugoistoka katastarskom međnom linijom kp br. ... prema kp br. ... u dužini od 13,67 m gde dolazi do tačke B, skreće u pravcu jugozapada preko kp br. ... u dužini od 3,32 m do tačke Ž, skreće u pravcu severozapada preko kp br. ... u dužini od 16,20 m do tačke Z, blago skreće u pravcu severa u dužini od 3,36 m do početne tačke opisa A, dok deo kp br. ... KO ... počinje od tačke V i dalje u pravcu jugoistoka katastarskom međnom linijom kp br. ... prema kp br. ... u dužini od 3,56 m do tačke G, nadalje u pravcu jugoistoka katastarskom međnom linijom kp br. ... prema kp br. ... u dužini od 34,07 m do tačke D, skreće u pravcu jugozapada katastarskom međnom linijom kp br. ... prema kp br. ... u dužini od 5,40 m do tačke Đ, skreće u pravcu severozapada preko kp br. ... u dužini od 27,16 m do tačke E, zatim produžava dalje u pravcu severozapada preko kp br. ... u dužini od 10,38 m do tačke Ž, skreće u pravcu severozapada preko kp br. ... u dužini od 3,32 m do početne tačke opisa V, isplati iznos od 493.240,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 25.10.2022. godine pa do konačne isplate. Stavom drugim izreke odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje u delu kojim je tražila da se tuženi obaveže da tužilji na iznos od 493.240,00 dinara plati zakonsku zateznu kamatu za period od 12.07.2021. godine do 24.10.2022. godine. Stavom trećim izreke obavezan je tuženi da tužilji na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 178.829,60 dinara, a ukoliko tuženi ne isplati tužilji navedeni iznos troškova postupka u ostavljenom roku za dobrovoljno ispunjenje, tužilji pripada i zakonska zatezna kamata počev od izvršnosti presude pa do isplate.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju u odnosu na usvajajući deo, radi ujednačavanja sudske prakse, pogrešne primene materijalnog prava, radi razmatranja pravnih pitanja od opšteg interesa, radi novog tumačenja prava, s pozivom na odredbu člana 404. ZPP.

Ispitujući pravilnost pobijane presude, primenom člana 403. stav 2. tačka 3. i člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS”, br. 72/11...10/23), Vrhovni sud je našao da je revizija dozvoljena, ali nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, u listu nepokretnosti ... upisana je katastarska parcela br. ..., a u listu A kao potes ili ulica označena je ulica Kraljevačkog bataljona, a kao vrsta zemljišta označeno je poljoprivredno zemljište, a kao kultura označeno je ostalo veštački stvoreno neplodno zemljište u površini od 534 m2, u B listu pomenutog lista nepokretnosti se nalaze podaci o nosiocima prava na zemljištu, između ostalog, upisana je i tužilja sa oblikom svojine privatna i obimom udela od 22/534, dok je u G listu pomenutog lista nepokretnosti označeno da na parceli nema tereta. Dalje je utvrđeno da je navedena parcela obuhvaćena PGP naselja „Korićani“ u Kragujevcu, da ista obuhvata delom javno, delom ostalo građevinsko zemljište i da je potrebno uraditi projekat parcelacije kako bi se definisalo koji deo parcele predstavlja javno, a koji ostalo zemljište. Prema nalazu i mišljenju veštaka geodetske struke utvrđeno je da kp br. ... KO ... na licu mesta predstavlja put koji je tamponiran, da se ovom parcelom iz ulice ... pristupa kućnim parcelama na kp br. .../..., .../..., ... i ... KO ..., a u sastav kp br. ... KO ... ušle su i parcele iz evidencije katastra zemljišta. Veštačenjem od strane veštaka poljoprivredne struke utvrđeno da je tržišna vrednost parcele 224.200,00 dinara po 1 a, pa njena ukupna vrednost prema suvlasničkom udelu tužilje iznosi 493.240,00 dinara.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je odbio tužbeni zahtev tužilje nalazeći da u konkretnom slučaju nije izvršena faktička eksproprijacija i to na taj način što je došlo do izuzimanja udela tužilje i udela njene pokojne majke na predmetnoj parceli u cilju formiranja ulice, a zbog toga što iz lista nepokretnosti proizlazi da predmetna parcela predstavlja veštački stvoreno neplodno zemljište, da na terenu predstavlja put sa tvrdo nasutim makadamom bez asfaltne košuljice, te po nalaženju prvostepenog suda, iako ima određenu infrastrukturu ne ukazuje da se radi o ulici.

Drugostepeni sud je na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja preinačio prvostepenu presudu te usvojio tužbeni zahtev tužilje sa obrazloženjem da je predmetna parcela nasuta tucanikom sa solidnom infrastrukturom (voda, struja, kanalizacija, telefonski priključak i ulično osvetljenje), te da kao takva predstavlja put, odnosno ulicu kao građevinski objekat koja služi opštem interesu, bez obzira što se radi o tkz. „slepoj ulici“ jer je utvrđeno da ovaj put na terenu služi ne samo kao put za prilaz kp br. .../..., .../..., .../..., ... i ..., već da istim mogu da prolaze neodređeni broj lica i vozila.

Po oceni Vrhovnog suda, odluka drugostepenog suda zasnovana je na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 58. stav 2. Ustava Republike Srbije je propisano da do dozvoljenog oduzimanja prava svojine koje ne predstavlja povredu prava imovine može doći po kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjen u javnom interesu utvrđenim na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Odredbom člana 1. Protokola br. 1. uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima propisano je pravo na zašititu neometanog uživanja imovine. Primena ovog člana u pogledu mešanja u neometano uživanje imovine zahteva uspostavljanje ravnoteže između opšteg interesa zajednice i interesa pojedinca. Lišavanje nekog lica njegove imovine bez isplate novčanog iznosa koji odražava vrednost svojine svakako predstavlja nesrazmerno mešanje javne vlasti i vodi povredi prava na imovinu.

Faktička eksproprijacija nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni ili drugi objekti od javnog ili opšteg interesa, iako ne postoji odluka nadležnog organa – rešenje o oduzimanju zemljišta. Do faktičke eksproprijacije dolazi usled propusta opštine, odnosno grada, koji dozvoljavaju izgradnju objekta od javnog interesa na zemljištu koje nije formalno eksproprisano. Takva praksa dovodi do ugrožavanja i povrede subjektivnih građanskih prava fizičkih i pravnih lica na zemljištu i drugim nepokretnostima. Kroz institut faktičke eksproprijacije štite se raniji sopstvenici u odnosu na opštinu odnosno grad, koji organizuju izgradnju javnih i drugih dobara na zemljištu koje nije formalno eksproprisano. Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se eksproprijacija može vršiti za potrebe Republike Srbije, autonomne pokrajine, grada, opštine, javnih fondova i javnih preduzeća, kao i za potrebe privrednih društava sa većinskim državnim kapitalom osnovanih od strane Republike Srbije, autonomne pokrajine, grada ili opštine, ako zakonom nije drugačije određeno. Odredbom stava 2. istog člana propisano je da se u postupku eksproprijacije može ustanoviti službenost u korist subjekta iz stava 1. ovog člana, ako je to zakonom predviđeno, radi postavljanja vodovodnih cevi, električnih i telefonskih kablova i slično.

U konkretnom slučaju deo parcele u vlasništvu tužilje se faktički koristi kao ulica. Na taj način izvršena je faktička eksproprijacija, koja upravo i nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta odnosno o njegovom oduzimanju iz poseda. Na taj način je tužilja kao vlasnik onemogućena u vršenju svojih vlasničkih prava i člana 3. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa i nije u obavezi da trpi štetne posledice zato što nadležni organ tuženog nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji (izuzimanje iz poseda), koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade.

Takođe, na pravo tužilje na novčanu naknadu nije od uticaja ni to što prenos prava vlasništva na spornim parcelama nije izvršen i formalno pravno, jer se parcele u javnim evidencijama nepokretnosti i dalje nalaze u svojini tužilje. Ovo zbog toga što su sporne parcele u trenutku formiranja ulice po sili zakona prešle u javnu svojinu.

Pravilno je prvostepeni sud primenom materijalnog prava, shodno odredbi člana 42. Zakona o eksproprijaciji utvrdio visinu naknade za faktički oduzeto zemljište u visini njegove tržišne vrednosti i na tako određen iznos naknade tužilji dosudio zakonsku zateznu kamatu od dana presuđenja do isplate u smislu člana 277. Zakona o obligacionim odnosima.

Neosnovani su navodi revizije kojima se osporava pravilna primena materijalnog prava. Ovo tim pre što se u reviziji ponavljaju navodi koji su isticani u žalbi protiv prvostepene presude, koje navode od značaja za pravilno odluku o izjavljenoj žalbi je obrazloženo ocenio drugostepeni sud, koje prihvata i ovaj sud.

Pravilna je odluka o troškovima postupka jer je doneta pravilnom primenom odredbe člana 165. stav 1. u vezi sa članom 154. ZPP, a shodno uspehu stranaka u sporu, pravilnom primenom Tarife o nagradama i naknadama troškova za rad advokata i taksene tarife, Zakona o sudskim taksama.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković