Apelacioni sud u Novom Sadu je presudom Gž 3312/24 od 22.01.2025. godine odbio žalbu tuženog i potvrdio presudu Višeg suda u Novom Sadu P 300/2022 od 12.09.2024. godine, te odbio zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv navedene pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je izjavio dozvoljenu i blagovremenu reviziju kojom presudu pobija iz svih zakonom predviđenih razloga.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23) i zaključio da je revizija osnovana.

Pobijana presuda je doneta bez bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Odlučeno je o tužbenim zahtevima u sporu iz imovinskopravnog odnosa, u kojima se sudska zaštita pruža u parničnom postupku, po odredbi člana 1. Zakona o parničnom postupku.

Prema činjeničnom stanju utvrđenom od strane prvostepenog suda na osnovu koga je doneta pobijana presuda, predmetne katastarske parcele upisane su u listu nepokretnosti broj .. k.o. Novi Sad IV kao ostalo građevinsko zemljište u svojini, njiva treće klase, potes/ulica ... (katastarske parcele broj .. i ..), njiva druge klase (katastarska parcela broj ..), vinograd druge klase (katastarska parcela broj ..) i njiva druge klase (potes/ulica ...), sve kao privatna svojina tužioca AA u 2/4 dela, BB u ¼ dela i VV u ¼ dela. Planom generalne regulacije prostora za porodično stanovanje uz Temerinski i Sentandrejski put sa okruženjem u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“, broj 30/2014 i 75/2016) i Planom detaljne regulacije Šumica u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“, broj 28/21) katastarska parcela broj .. u k.o. Novi Sad IV je u celosti predviđena za javnu saobraćajnu površinu – novoplaniranu ulicu, a prema faktičkom stanju u potpunosti je privedena planiranoj nameni budući da je na istoj izgrađen deo asfaltnog i tucaničkog kolovoza, odnosno da se koristi za pristup građevinskoj parceli broj .. iz ulice ... i istu nije moguće vratiti u prvobitno stanje. Katastarska parcela broj .. k.o. Novi Sad je predviđena u celosti za javnu površinu – produžetak ulice ..., melioracioni kanal, zelenilo i drumski objekat. Prema faktičkom stanju parcela je privedena planiranoj nameni u površini koja se koristi kao melioracioni kanal i zelena površina, što iznosi 58,66% od ukupne površine parcele, a u preostalom delu parcela nije privedena planiranoj nameni. Utvrđeno je da se parcela .. u južnom delu koristi kao obradivo poljoprivredno zemljište zajedno sa susednom katastarskom parcelom broj .. . Meliracioni kanal izgrađen na toj parceli proteže se i na susednim parcelama broj .. i .. predstavlja deo sistema kanala. Katastarska parcela broj .. u k.o. Novi Sad IV navedenim planskim aktima planirana za površinu javne namene u delu koji je predviđen za novoplaniranu ulicu ... i pešačko-biciklistički prolaz, ukupne površine 4a 38m2, dok preostali deo parcele nije namenjen za površinu javne namene. Deo te parcele koji je predviđen za površinu javne namene prema faktičkom stanju nije priveden planiranoj nameni i predmetna parcela se u celoj svojoj površini koristi kao obradivo poljoprivredno zemljište. Utvrđeno je da nije moguće formirati zasebne građevinske parcele na toj parceli prema predviđenim različitim namenama. Susedna parcela broj .. je navedenim planskim dokumentima u celosti predviđena za javnu površinu – novoplaniranu ulicu ..., proširenje ulice ..., a prema faktičkom stanju u svom istočnom delu privedena je planiranoj nameni u površini od 19,45% od ukupne površine, dok u preostalom delu, od 80,55% nije privedena planiranoj nameni. U istočnom delu se koristi kao deo asfaltiranog kolovoza u ulici ..., zatim kao tucanički kolovoz i zelena površina, i taj deo nije moguće vratiti u prvobitno stanje. Parcela broj .. u k.o. Novi Sad IV je navedenim planskim aktima planirana delom za površinu javne namene i to u istočnom delu u površini od 59m2 što čini 7,09% od ukupne površine predmetne parcele, dok je preostali deo namenjen za porodično stanovanje. U delu u kom je planirana površina javne namene, parcela je istoj i privedena. U tom delu se koristi kao asfaltirani kolovoz, zatim površina nasuta tucanikom i delovi tucaničkog kolovoza i zelena površina, dok se preostali deo prema faktičkom stanju koristi kao obradivo zemljište zajedno sa katastarskom parcelom broj .. i delom katastarske parcele broj ... Deo te parcele na kojoj je tucanički kolovoz se koristi za pristup objektima izgrađenim u istočnom delu katastarske parcele broj .. . Susedna parcela je broj .. čiji vlasnik su tužioci, kao i parcele broj .. . Visinu tržišne vrednosti faktički eksproprisanog zemljišta sud je utvrdio na iznos od 12.255,90 dinara/m2 iz prihvaćenog nalaza i mišljenja veštaka građevinske struke.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja sudovi su zaključili da je osnovan zahtev tužilaca za isplatu novčanog iznosa, nalazeći da je došlo do faktičkog oduzimanja katastarske parcele broj .., bez sprovedenog postupka eksproprijacije pre formiranja ulice, a da je donošenjem planske dokumentacije za tuženog nastala obaveza da zemljište koje je postalo sredstvo u javnoj svojini ekspropriše radi njegovog privođenja nameni predviđenoj ubranističkim planom i da za to isplati odgovarajuću naknadu. Za ostale parcele obuhvaćene tužbenim zahtevom koje nisu faktički oduzete u celini, odnosno u delovima predviđenim za javnu namenu, nalaze da je tužiocima realno onemogućeno mirno uživanje poseda tog zemljišta, donošenjem urbanističkih planova kojima je predviđeno da se na predmetnom zemljištu izgrade javne površine. Iako nije došlo do faktičke eksproprijacije i faktičkog lišavanja poseda tužilaca. došlo je do onemogućavanja njihovog mirnog uživanja imovine, i to već donošenjem urbanističkih planova kojima se predviđa da se na spornim parcelama izgradi površina javne namene. Ovo stoga, što nadležni organi javne vlasti nisu preduzeli druge aktivnosti u smislu njihove dalje realizacije. Pravo svojine tužilaca pretvoreno u „golo“ pravo, jer tuženi nije postupio po obavezi da sprovede postupak eksproprijacije. Time je došlo do narušavanja ravnoteže između javnog interesa i prava pojedinaca, što predstavlja povredu prava na imovinu zbog smanjene mogućnosti korišćenja nepokretnosti usled dugogodišnjeg neprivođenja nameni istog.

Vrhovni sud nalazi da se za sada odluka o usvajanju tužbenih zahteva ne može prihvatiti za pravilnu.

Prema utvrđenim činjenicama, tužioci nisu faktički deposedirani sa ukupnih površina parcela za koje im je dosuđena novčana naknada u tržišnoj vrednosti. Zaključak da je tužiocima donošenjem planskih dokumenata pravo svojine svedeno na „golo“ pravo ne proizilazi iz utvrđenih činjenica. Prema utvrđenim činjenicama, proizilazi da tužioci u značajnim delovima, kako je napred navedeno, parcele koriste za poljoprivrednu proizvodnju, zajedno sa susednom parcelom. Nadalje, deo parcele broj .. koji je nasut tucaničkim kolovozom koriste tužioci za pristup objektima izgrađenim na parceli broj .. čiji su oni vlasnici.

Prema faktičkom stanju parcela i utvrđenju da nije sproveden postupak eksproprijacije, neosnovana je odluka o tužbenom zahtevu kojom se utvrđuje da je tuženi nosilac prava javne svojine na eksproprisanim nepokretnostima – predmetnim katastarskim parcelama. Parcele nisu eksproprisane, jer eksproprijacija podrazumeva prevođenje predmeta prava svojine u javnu svojinu, u za to sprovedenom zakonskom postupku ili faktički, privođenjem nameni koja podrazumeva javnu svojinu. Nadalje, utvrđeno je da se preko dela parcele .. proteže izgrađeni melioracioni kanal koji predstavlja deo sistema kanala, što dovodi u pitanje pasivnu legitimaciju tuženog, s obzirom na to kome prema odredbama Zakona o vodama takav vodni objekat (član 13.) pripada u svojinu, koje relevantno pravo nižestepeni sudovi nisu primenili.

Prema utvrđenim činjenicama proizlazi zaključak da su sudovi neselektivno dosudili novčanu naknadu u visini tržišne vrednosti za cele nepokretnosti u svojini tužilaca, i preveli, mimo postupka eksproprijacije, iste parcele u javnu svojinu tuženog, bez obzira na faktičko stanje parcela i bez obzira da li bi one da su privedene nameni prema odredbama Zakona o javnoj svojini bile u javnoj svojini Grada. U pogledu važenja planskih dokumenata tokom utvrđenog vremenskog perioda, ne može se prihvatiti da je samim donošenjem planskih dokumenata narušena pravična ravnoteža između privatnog interesa tužilaca i javnog interesa. Ovo stoga što je legitimna obaveza tuženog da planskim dokumentima uređuje prostor i određuje njegovu namenu, s jedne strane, a sa druge strane tužioci, kako je utvrđeno, nisu onemogućeni u realnom iskorišćavanju predmetnih parcela u delu u kome ih koriste za poljoprivrednu proizvodnju i u delu u kome ih koriste za pristup svojim drugim nepokretnostima. To sve čini da doneta pravnosnažna odluka nije u skladu sa odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, jer je dosuđena, kao pravična, novčana naknada u visni tržišne vrednosti celih nepokretnosti, na kojima tužioci nisu lišeni efektivnog prava svojine.

Kako bi se u ponovljenom postupku raspravile sve bitne činjenice od značaja za postojanje prava tužilaca na novčanu naknadu, visine pripadajuće novčane naknade i pasivne legitimacije tuženog da ispuni obavezu prema tužiocima na isplatu naknade, ukinuta su prvostepena i drugostepena presuda, osim u prvom stavu izreke, i predmet je vraćen na ponovno suđenje prvostepenom sudu po odredbama člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća-sudija

Tatjana Miljuš s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković