Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Damir Perić, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi utvrđenja i isplate, odlučujući o reviziji tuženog, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1368/24 od 10.07.2024. godine, u sednici održanoj 26.11.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1368/24 od 10.07.2024. godine i presuda Višeg suda u Novom Sadu P 422/23 od 26.02.2024. godine i predmet VRAĆA prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 422/23 od 26.02.2024. godine, tužbeni zahtev je usvojen, pa je utvrđeno da je tuženi nosilac javne svojine na 16/128 dela na kp br. .. površine 627 m2 koja je upisana u ln br. .. KO Novi Sad 2, pa je obavezan da o svom trošku pred RGZ SKN Novi Sad 1 izvrši upis prava svog vlasništva – javne svojine na 16/128 dela navedene nepokretnosti, što je tužilja dužna priznati i trpeti; obavezan je tuženi da tužilji isplati novčani iznos od ukupno 13.304.038,69 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 26.02.2024. godine do isplate, a na ime naknade tržišne vrednosti 16/128 dela na kp br. .. površine 627 m2 upisane u ln br. .. KO Novi Sad 2; obavezan je tuženi da tužilji na ime pribavljanja pismene dokumentacije za potrebe ovog postupka isplati novčani iznos od 10.525,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 26.02.2024. godine pa do isplate; obavezan je tuženi da tužilji naknadi troškove postupka u iznosu od 893.756,50 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana izvršnosti presude pa do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1368/24 od 10.07.2024. godine žalba tuženog delimično je usvojena, delimično odbijena; presuda Višeg suda u Novom Sadu P 422/23 od 26.02.2024. godine potvrđena je u stavu drugom i stavu trećem izreke i u delu stava četvrtog izreke kojim je tuženi obavezan na isplatu 10.525,00 dinara, a preinačena odluka o kamati u stavu četvrtom izreke, tako što je odbijen zahtev za zateznu kamatu za period od 26.02.2024. godine do izvršnosti presude; preinačena je odluka o troškovima iz stava petog izreke, tako što obavezu tuženog da tužilji naknadi parnične troškove sa dosuđenog iznosa snižava na iznos od 692.381,50 dinara i odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju iz svih zakonom propisanih razloga.

Tužilja je dala odgovor na reviziju tuženog. Revizijske troškove je tražila.

Ispitujući pobijanu presudu u smilsu člana 408. Zakona parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/11 ... 18/20), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, u elektronskom izvodu RGZ SKN Novi Sad 2 za ln br. .. od 12.04.2021. godine navedeno je za kp br. .. površine 627 m2 da je po vrsti zemljišta gradsko građevinsko zemljište, a po kulturi njiva 1. klase. Na toj parceli je kao vlasnik upisana (sada pok. tužilja) BB sa udelom od 16/128, majka tužilje AA. BB je udeo u navedenoj parceli stekla kupoprodajinim ugovorom od 25.09.1974. godine kada je kupila kuću sa vrtom i baštom i to dvorišni deo kuće, dok je ulični deo kuće od istog prodavca kupila porodica VV i GG. Ove porodice imale su zajedničko dvorište i baštu. BB je svoj dvorišni deo kuće zajedno sa ostalim suvlasnicima prodala 2002. godine investitoru koji je na tom mestu kasnije izgradio stambenu zgradu, međutim nisu prodali deo parcele koji je predstavljao baštu iz razloga jer je već tada planskim aktom tuženog bašta bila predviđena za javnu površinu. Tužilja je sa majkom od 2002. godine živela u Beogradu. Predmetnu parcelu nasledila je nakon smrti majke na osnovu rešenja javnog beležnika UPP 196-2022 od 15.03.2022. godine koje je pravnosnažno dana 28.03.2022. godine. Kp br. .. površine 6 ari i 35 m2 je nastala u postupku reambulacije KO Novi Sad 2 1968. godine. Preuzimanjem površina parcela i delova parcela iz DKP nakon stavljanja DKP u službenu upotrebu, površina parcele .. 635 m2 menja se u novu površinu 627 m2. U informaciji o lokaciji – suprastrukturi za kp br. .. u Novom Sadu Ulica Gogoljeva Gradske uprave za urbanizam i građevinske poslove izdate 09.04.2021. godine na osnovu Plana generalne regulacije ulice Stražilovske i Žarka Zrenjanina, Bulevar Mihajla Pupina, Ulice Jevrejske i Futoške u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 40/2011 ... 5/21) i Plana detaljne regulacije blokova oko Ulice Danila Kiša u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“ broj 55/18 i 36/19) navedeno je da je namena kp br. .. površina javne namene – zajednička blokovska površina i transformatorska stanica, a u pravilima građenja je navedeno da ova parcela predstavlja izdvojenu parcelu za površinu javne namene – zajednička blokovska površina i transformatorska stanica. Navedeno je da ista predstavlja izdvojenu parcelu, dok je lokalitet opremljen uličnim instalacijama vodovoda i kanalizacije, elektroenergetskim i toplifikacionim instalacijama, te uličnom mrežom elektronskih komunikacija. U jugoistočnom delu predmetne parcele postoji neevidentirani pomoćni objekat sa urušenim krovom površine 19 m2, u severozapadnom delu se nalazi deo neevidentirane garaže u površini od 2 m2, koji se svojim većim delom nalazi na susednoj kp .., a u prirodi predstavlja produžetak garaža u nizu sa kp br. .. . Predmetna parcela je ograđena sa svoje severne strane ogradom koja odgovara severnoj granici, sa svoje istočne strane ograđena je žičanom ogradom i zapadnim zidovima objekata broj 1 i 2 sa kp br. .. . Sa svoje južne strane predmetna parcela je ograđena zidanim bedemom koji se svojim položajem nalazi unutar susedne kp br. .. . Sa svoje zapadne strane prema kp br. .. parcela je ograđena žičanom ogradom koja odgovara granici predmetne parcele, dok dalje sa zapadne strane prema kp br. .. nije ograđena. U krajnjem severozapadnom delu postoji žičana ograda unutar predmetne parcele na kojoj je postavljena pešačka kapija koja omogućuje pristup delovima parcele razdvojene ograde. Površina predmetne parcele koristi se kao zatravljena površina sa zasađenim drvećem. Na susednoj kp .. se nalazi izgrađena montažno-betonska trafostanica koja svojim položajem odstupa od položaja predviđenog grafičkim delom Plana detaljne regulacije i u potpunosti se nalazi na susednoj kp .. . Na trafostanici se nalazi oznaka TS Taras Buljba, a njen položaj u bazi Odeljenja za katastar vodova odgovara faktičkom stanju. Ispod krajnjeg zapadnog dela predmetne parcele prostire se podzemni vod elektroenergetske mreže. Pristup predmetnoj katastarskoj parceli je omogućen sa južne i severne strane dok sa istočne i zapadne strane je onemogućen usled položaja izgrađenih objekata i postavljene ograde na susednoj parceli. U izveštaju Elektrodistribucije Srbije od 09.11.2023. godine je navedeno da je u skladu sa važećim planskim aktom planirana izgradnja nove trafostanice na predmetnoj kp .., međutim uvidom u važeću dokumentaciju Elektrodistribucije Srbije DOO Ogranak Elektrodistribucija Novi Sad utvrđeno je da je u međuvremenu na susednoj parceli izgrađena TS Taras Buljba, tako da je prestala potreba za izgradnjom dodatne trafostanice na predmetnoj kp .., a važećim Planskim aktom nije predviđena izgradnja dodatnih trafostanica u blizini postojeće TS Taras Buljba. Procenjena tržišna vrednost 1 m2 predmetne parcele koja se nalazi u naselju Grbavica u Novom Sadu na dan 26.02.2024. godine iznosi 169.748,50 dinara/m2. Prema proceni Poreske uprave, Odeljenja za kontrolu izdvojenih aktivnosti velikih lokacija Novi Sad od 15.11.2022. godine prosečna vrednost parifikata iznosi 106.044,43 dinara/m2, a koju vrednost je poreska uprava umanjila za 10% prema uputstvu direktora PU kojim je regulisano da se procenjena vrednost zemljišta može dodatno umanjiti za 10% ukoliko se radi o zemljištu koje je namenjeno za izgradnju objekata od javnog interesa, na koji način je Poreska uprava dala procenu vrednosti od 95.439,98 dinara/m2. Za predmetnu parcelu nije vođen postupak eksproprijacije niti je tužilji isplaćena naknada na ime eksproprijacije. Na ime pribavljanja dokumentacije za potrebe ovog postupka tužilja je platila ukupno 10.525,00 dinara. Prema faktičkom stanju predmetna parcela nije privedena planskoj nameni i koristi se kao zatravljena površina.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je planska dokumentacija u konkretnom slučaju imala značaj početnog koraka u procesu oduzimanja imovine, odnosno njome je došlo do kontrole upotrebe imovine i do smanjenja mogućnosti tužilje da imovinom raspolaže u dužem vremenskom periodu, počev od 2002. godine, tokom kog perioda nepokretnost nije privedena planiranoj nameni. Takvim režimom tuženog pravo tužilje na mirno uživanje imovine, je nesrazmerno ograničeno, jer nije postignuta pravična ravnoteža između opšteg i privatnog interesa iz kog razloga tužilja zbog izostanka naknade, nesigurnosti svog položaja i nepostojanja delotvornih pravnih sredstava trpi prekomerni teret. Zbog navedenog, nižestepeni sudovi su utvrdili da je tuženi povredio pravo tužene na imovinu i zato su ga obavezali na isplatu tržišne vrednosti zemljišta u svojini tužilje, te utvrdili pravo javne svojine tuženog na nepokretnosti, a odluku su zasnovali na odredbi člana 58. Ustava Republike Srbije i članu 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se u reviziji ukazuje da je takvo stanovište nižestepenih sudova zasnovano na pogrešnoj primeni materijalnog prava zbog nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, zajemčeno je mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.) i propisano je da pravo svojine može biti oduzeto i ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.). Prema stavu 3. te odredbe zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine.

Odredbom člana 1. Protokola 1. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, propisano je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine i da niko ne može biti lišen svoje imovine osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava (stav 1.), s tim što je državi dopušteno da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine, koje korišćenje mora biti u skladu sa opštim interesima kako bi se obezbedila naplata poreza ili drugih dažbina ili kazni (stav 2.).

U konkretnom slučaju, tužilja nije faktički lišena svoje imovine i ovlašćenja koja čine sadržinu prava svojine, jer donetim planskim aktima nije sprečena da je drži, koristi i njome raspolaže u granicama određenim zakonom (član 3. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa). Postojanje planskih akata kojima je predviđeno da će na zemljištu tužilje biti izgrađena javna saobraćajnica delom, a delom da je ista predviđena za izgradnju za mešovito stanovanje, tek je uslov da se utvrdi javni interes za eksproprijaciju, a usvajanje planskih akata ne znači da će nužno doći do njihove realizacije. Pravo države i jedinica lokalne samouprave da planskim aktima vrši urbanističko planiranje, naročito u većim gradovima, nije sporno sa stanovišta zakona i obavlja se u opštem interesu. Međutim, nesprovođenje planskih akata u dužem vremenskom periodu može povrediti pravo vlasnika imovine obuhvaćene planskim aktima na njeno mirno uživanje i bez oduzimanja.

Shodno navedenom, po oceni revizijskog suda, tužilji se ne može dosuditi tržišna naknada za nepokretnost. Takva naknada dosuđuje se samo vlasniku koji je lišen svoje imovine, što ovde nije slučaj, jer planski akti nisu sprovedeni i zemljište na kome se nalaze objekti tužilje nije privedeno planskoj nameni. Planski akt koji nije faktički sproveden ne može biti ni osnov sticanja prava javne svojine tuženog, na koji način su nižestepeni sudovi sproveli postupak eksproprijacije nepokretnosti u svojini tužilje, preuzevši na sebe nadležnost Vlade RS da utvrdi javni interes za eksproprijaciju i nadležnost organa uprave da o istoj odluče.

Međutim, sa stanovišta odredbe člana 58. Ustava RS i člana 1. stav 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju, u svetlu stanovišta izraženog u presudi Evropskog suda za ljudska prava od 23.09.1982. godine, donetoj u slučaju Sporrong i Lonnroth protiv Švedske, donošenjem planskih akata i njihovim nesprovođenjem u nerazumno dugom vremenskom periodu može doći do povrede prava vlasnika na mirno uživanje imovine i onda kada aktivnošću države vlasnik nije lišen svojine na određenom dobru koje čini njegovu imovinu.

Dakle, mešanje države u pravo tužilje na mirno uživanje imovine jeste suprotno članu 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju, ali onda kada nije postigunta pravična ravnoteža između zahteva opšteg interesa i zaštite prava na mirno uživanje imovine, kada tužilja zbog nesigurnosti svog položaja i nepostojanja delotvornog pravnog sredstva trpi prekomerni teret.

U konkretnom slučaju nije utvrđeno da li je na navedeni način postignuta, odnosno povređena pravična ravnoteža između zahteva opšteg interesa i zaštite prava na mirno uživanje imovine, te da li zbog navedenog tužilja trpi prekomerni teret, odnosno da li je tužilji onemogućeno da i dalje koristi svoju nepokretnost na način na koji je i ranije korišćena. Od utvrđenja navedenog zavisi i osnovanost i visina tražene naknade za spornu nepokretnost koja nije privedena nameni, pri čemu je potrebno ceniti i da li se naknada za povredu prava na imovinu zbog smanjene mogućnosti korišćenja zemljišta usled dugogodišnjeg neprivođenja nameni može izjednačiti sa naknadom za faktički eksproprisano zemljište koje je privedeno nameni, a koja se dosuđuje vlasniku koji je lišen svoje imovine

Iz navedenih razloga nižestepene presude su ukinute, jer je zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno.

U ponovnom postupku nižestepeni sudovi će imati u vidu praksu i standarde Evropskog suda za ljudska prava i Ustavnog suda, kao i da tužilji u odnosu na spornu nepokretnost nije oduzeto pravo svojine, već joj je ograničeno pravo na mirno korišćenje imovine zbog smanjene mogućnosti raspolaganja zemljištem, usled dugogodišnjeg neprivođenja nameni od strane tuženog, te će pravilnom primenom materijalnog prava doneti pravilnu i zakonitu odluku.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka, jer ista zavisi od konačnog ishoda parnice.

Sa iznetih razloga na osnovu člana 416. stav 2. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u izreci rešenja.

Predsednik veća-sudija,

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković