Protiv rešenja drugostepenog suda predlagač je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 6, 8, 10. i 11. ZPP i iz člana 374. stav 1. istog zakona učinjene u postupku pred drugostepenim sudom, zbog pogrešne primene materijalnog prava, i zbog prekoračenja tužbenog zahteva.

Ispitujući drugostepeno rešenje u granicama revizijskih navoda, u smislu odredbe člana 408. ZPP u vezi odredbe člana 420. stav 6. ZPP, sve u vezi odredbe čl. 30. st. 2. Zakona o vanparničnom postupku, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija predlagača neosnovana.

U postupku donošenja drugostepenog rešenja nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Nisu učinjene ni druge bitne povrede odredaba parničnog postupka na koje se paušalno ukazuje revizijom predlagača. Drugostepenim rešenjem, nasuprot revizijskom navodu predlagača, nije prekoračen zahtev iz predloga predlagača, jer je odlučeno o žalbama izjavljenim protiv prvostepenog rešenja.

Prema utvrđenju prvostepenog suda, na osnovu rešenja Narodnog odbora Sreza Zaječar – Odeljenje za finansije od 12.12.1960. godine eksproprisane su nepokretnosti vlasnika BB, pravnog prethodnika predlagača, za potrebe Preduzeća za promet i proizvodnju žitarica „Žitopromet“ iz Zaječara i u Fond nepokretne opštenarodne imovine unete sve zgrade na kp br. .. KO Zaječar. Predmet eksprorpijacije bile su sve zgrade na tada postojećoj kat. parceli broj .. KO Zaječar vlasnika BB iz ... . Eksproprijacija je sprovedena za potrebe Preduzeća za promet i preradu žitarica „Žitopromet“ iz Zaječara, u cilju izgradnje lokala sa stanovima, po predlogu imenovanog preduzeća. Odeljenje za finansije Narodnog odbora Sreza Zaječar je po podnetom predlogu donelo rešenje o eksproprijaciji, u kome je između ostalog navedeno da će se o naknadi za predmetne nepokretnosti odlučiti u posebnom postupku, od strane posebne komisije obrazovane u smislu člana 59. Zakona o eksproprijaciji, a po pravnosnažnosti ovog rešenja. Takav sporazum između korisnika eksproprijacije i ranijeg sopstvenika nije postignut. Predlagač AA iz ... je pravni sledbenik vlasnika eksproprisanih nepokretnosti, sada pok. BB.

Polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su obavezali korisnika eksproprijacije „Žitopromet“ a.d. Zaječar da predlagaču isplati utvrđenu naknadu za eksproprijaciju. Korisnik eksproprijacije „Žitopromet“ a.d. obavezan je da predlagaču isplati naknadu za eksproprisanu nepokretnost i to za poslovnu zgradu Poslastičarska radnja, radionica i magacin, površine 57 m2, u iznosu od 10.260.000,00 dinara. Odbijen je predlog predlagača za isplatu naknade za eksproprisanu nepokretnost – dvorište površine 33 m2, iz razloga što isto nije bilo obuhvaćeno rešenjem o eksproprijaciji (predlagač revizijom ne pobija taj deo odluke). Nižestepeni sudovi odbili su predlog predlagača da se Grad Zaječar obaveže da solidarno sa korisnikom eksproprijacije AD za preradu žitarica „Žitopromet“, a.d. Zaječar isplati predlagaču utvrđenu naknadu za eksproprijaciju. Nižestepeni sudovi utvrđuju da je eksproprijacija izvršena za potrebe Preduzeća za promet i proizvodnju žitarica „Žitopromet“, te da Grad Zaječar nije ni korisnik ni krajnji korisnik eksproprijacije, pa stoga nije pasivno legitimisan za isplatu naknade za eksproprijaciju.

Vrhovni sud nalazi da su odluke nižestepenih sudova donete pravilnom primenom materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje.

Eksproprijacija se u skladu sa odredbom člana 7. Zakona o eksproprijaciji („Sl. list FNRJ“, br.12/57) koji je bi na snazi u vreme donošenja rešenja o eksproprijaciji, može vršiti za potrebe društveno-političke zajednice, radne i druge samoupravne organizacije, društveno–političke organizacije i udruženja građana (korisnik eksproprijacije). Korisnik eksproprijacije, saglasno članu 8. Zakona, stiče pravo da tu nepokretnost koristi za svrhu radi koje je eksproprijacija izvršena i u skladu sa odredbom člana 10. stav 2. Zakona snosi naknadu sopstveniku nepokretnosti za eksproprisanu nepokretnost. Naknada se određivala u postupku pred oštinskim organom za imovinsko-pravne poslove, na raspravi za sporazumno određivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost, a ako se sporazum ne postigne, kao što je to u konkretnom slučaju utvrđeno, raniji sopstvenik može se neposredno obratiti sudu radi određivanja naknade, u vanparničnom postupku.

Prema odredbama Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik RS“ br. 53/95, „SL.list SRJ“ br. 16/2001 – odluka SUS, „Sl. glasnik RS“ br. 20/2009, 55/2013 i 106/2016 – autentično tumačenje), člana 16, naknadu za eksproprijaciju snosi korisnik eksproprijacije. Korisnik eksproprijacije je u konkretnom slučaju Preduzeće za promet i preradu žitarica „Žitopromet“, odnosno sada AD za preradu žitarica „Žitopromet“, za čije potrebe je izvršena eksproprijacija i po čijem predlogu je pokrenut postupak eksproprijacije i doneto rešenje o eksproprijaciji. Dakle, u konkretnom slučaju je predlog za eksproprijaciju podnelo Preduzeće za promet i preradu žitarica „Žitopromet“ iz Zaječara i za potrebe tog preduzeća su eksproprisane nepokretnosti pravnog prethodnika predlagača, radi izgradnje lokala. Okolnost da rešenje o eksproprijaciji donosi organ uprave nadležan za imovinskopravne poslove opštine na čijoj se teritoriji nalazi nepokretnost, na koju se ukazuje revizijom predlagača, ne konstituiše odgovornost te opštine za plaćanje naknade sopstveniku nepokretnosti, u konkretnom slučaju Grada Zaječar. Reč je o nadležnosti za donošenje rešenja o eksproprijaciji u skladu sa izričitom odredbom člana 24. stav 1. Zakona o eksproprijaciji važećeg u vreme rešenja o ieksproprijaciji. Bez uticaja je i revizijski navod predlagača da je eksproprisana imovina najpre ušla u Fond opštenarodne nepokretne imovine, odnosno u imovinu grada Zaječara, a tek potom na krajnjeg korisnika. Tačno je da je u rešenju o eksproprijaciji navedeno da se eksproprisane nepokretnosti unose u Fond nepokretne opštenarodne imovine. Navedeno je u skladu sa odredbom člana 3. stav 1. Zakona o eksproprijaciji, prema kojoj se eksproprijacijom nepokretnost prenosi sa njenog sopstvenika u društvenu svojinu (potpuna eksproprijacija). To znači da je postupak eksproprijacije, u vreme kada je doneto predmetno rešenje o eksproprijaciji 1960. godine, podrazumevao da nepokretnosti postaju društvena svojina, a prenose se na krajnjeg korisnika koji, u skladu sa odredbom člana 8. Zakona, stiče pravo da tu nepokretnost koristi za svrhu radi koje je eksproprijacija izvršena. To ne znači da je eksproprijacija nepokretnosti izvršena za potrebe Grada Zaječara, niti da je on u smislu zakonskih odredaba korisnik eksproprijacije. Tačan je revizijski navod predlagača da je Grad, na čijoj se teritoriji nalazi zemljište koje se u javnom interesu oduzima, bio dužan da u skladu sa odredbom čl. 46 st. 1. navedenog Zakona, pokrene upravni postupak u kom će se odrediti pravična novčana naknada. To međutim, nasuprot stavu revidenta, ne konstituiše obavezu tog opštinskog organa uprave da u slučaju neodržavanja rasprave za sporazumno određivanje naknade sam isplati naknadu sopstveniku nepokretnosti. Takođe, takvu obavezu ne konstituiše ni okolnost da nad AD za preradu žitarica „Žitopromet“ Zaječar nije pokretnut postupak stečaja, za šta predlagač smatra da postoje uslovi.

Vrhovni sud nalazi da odluka revizijskog suda, na koju revident ukazuje u reviziji, a u kojoj je ustanovljena obaveze opštine Savski Venac da sopstveniku nepokrenosti isplati naknadu solidarno sa krajnjim korisnikom ekproprijacije, nije primenjiva u ovom postupku. Činjenično-pravni supstrat u ovom postupku bitno se razlikuje od činjenične građe na kojoj je zasnovana predmetna odluka revizijskog suda. Naime, prema činjenicama utvrđenim u tom postupku, predlagaču je u postupku eksproprijacije utvrđen prestanak prava korišćenja zemljišta u korist opštine Savski Venac, a za potrebe krajnjeg korisnika PBSZ „Šumacija“. Nad imenovanim krajnjim korisnikom je otvoren stečajni postupak. Iz navedenih razloga je Vrhovni sud, na temelju takvih činjenica, zauzeo stanovište da se gradska opština Savski Venac kao korisnik eksproprijacije mora pojaviti kao garant izvršenja obaveze za isplatu naknade ranijem sopstveniku. Takva odluka zasnovana je na potrebi uspostavljanja pravične ravnoteže između zaštite prava na imovinu i potrebe opšteg interesa, koja je u tom konkretnom slučaju narušena na štetu Ustavom zajemčenog prava na mirno uživanje imovine. U ovom postupku Grad Zaječar nije korisnik eksproprijacije, niti je za potrebe Grada izvršena eksproprijacija, već po predlogu i za potrebe Preduzeća za promet i preradu žitarica „Žitopromet“ iz Zaječara, a u cilju izgradnje lokala sa stanovima. Stoga u ovom slučaju ne postoji zakonski osnov da se Grad Zaječar obaveže da solidarno sa korisnikom eksproprijacije predlagaču, kao pravnom sledbeniku sopstvenika nepokretnosti, isplati naknadu za eksproprisane nepokretnosti. Bez uticaja je revizijski navod predlagača da neće moći da naplati svoje potraživanje od protivnika predlagača „Žitopromet“ a.d. Zaječar jer su računi tog privrednog društva u blokadi.

Sledom izloženog, Vrhovni sud je ocenio neosnovanim revizijske navode predlagača kojima osporava pravilnost primene materijalnog prava u pobijanoj drugostepenoj odluci.

U skladu sa iznetim, odlučeno je kao u izreci, primenom odredbe člana 414. stav 1. u vezi odredbe člana 420. stav 6. ZPP, sve u vezi odredbe čl. 30 st. 2 Zakona o vanparničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Miljuš,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković