Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović, Vesne Mastilović, Ivane Rađenović i Vladislave Milićević, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Miona Mihailović, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije – Sektor za vanredne situacije Ministarstva unutrašnjih poslova, koju zastupa Državno pravobranilaštvo Republike Srbije, Beograd, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 5387/22 od 04.12.2024. godine, u sednici održanoj 09.10.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

DOZVOLJAVA SE odlučivanje o reviziji tužene izjavljenoj protiv stava prvog i trećeg izreke presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 5387/22 od 04.12.2024. godine, kao izuzetno dozvoljenoj.

UKIDA SE presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž 5387/22 od 04.12.2024. godine u stavovima prvom i trećem izreke i presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P 53131/20 od 04.04.2022. godine u stavovima prvom i trećem izreke i u ukinutim delovima predmet vraća prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P 53131/20 od 04.04.2022. godine, stavom prvim izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev pa je obavezana tužena da tužiocu na ime naknade materijalne štete isplati iznos od 2.447.020,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 28.07.2017. godine, kao dana podnošenja tužbe pa do isplate; stavom drugim izreke, odbijen je tužbeni zahtev u delu kojim je traženo da se obaveže tužena da tužiocu na ime naknade materijalne štete plati preko dosuđenog iznosa od 2.447.020,00 dinara do traženog iznosa od 2.501.695,00 dinara, odnosno za iznos od 54.675,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 28.07.2017. godine do isplate; stavom trećim izreke, obavezana je tužena da tužiocu na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 284.094,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 5387/22 od 04.12.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužene i potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P 53131/20 od 04.04.2022. godine u stavu prvom izreke u delu kojim je obavezana tužena da tužiocu na ime naknade materijalne štete isplati iznos od 2.447.020,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 04.04.2022. godine do isplate i u stavu trećem izreke; stavom drugim izreke, preinačena je ista presuda u preostalom delu stava prvog izreke tako što je tužbeni zahtev tužioca za isplatu zakonske zatezne kamate na dosuđeni iznos naknade materijalne štete od 2.447.020,00 dinara počev od 28.07.2017. godine kao dana podnošenja tužbe do 04.04.2022. godine kao dana presuđenja odbijen kao neosnovan; stavom trećim izreke, odbijeni su zahtevi tužioca i tužene za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu u stavu prvom i trećem izreke, tužena je blagovremeno izjavila reviziju sa pozivom na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je ocenio da su u konkretnom slučaju ispunjeni uslovi iz člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11...18/20), za odlučivanje o posebnoj reviziji tužene radi ujednačavanja sudske prakse, pa je iz navedenih razloga na osnovu člana 404. stav 2. tog zakona odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o reviziji na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, dana 30.07.2014. godine, na području opštine Topola, usled elementarlne nepogode – grada, došlo je do oštećenja poljoprivrednih kultura na poljoprivrednom gazdinstvu tužioca u selu ..., na parcelama čija je ukupna površina 4,2718 hektara. Ukupna šteta od grada na poljoprivrednom gazdinstvu tužioca iznosi 2.501.695,00 dinara, što je utvrđeno od strane Komisije za procenu štete od elementarlnih nepogoda opštine Topola broj 320-2-322-2014-03 od 21.08.2014. godine. Pre tog događaja, tokom 2014. godine na području opštine Topola, više poljoprivrednih gazdinstava se udružilo preko Mesne zajednice ... i kupilo protivgradne rakete, koje su zatim predate Centru za vanredne situacije – lokalnoj jedinici, a u cilju odbrane od grada. Međutim 30.07.2014. godine strelci, iako su bili na svojim raketnim bazama, nisu dobili komandu da dejstvuju, jer radarski sistem „Bukulja“ strelcima u Topoli nije izdao odobrenje za ispaljivanje raketa. Opština Topola je tužiocu isplatila iznos od 54.675,00 dinara na ime naknade pretrpljene štete i to 27.01.2015. godine, tako da je ostalo neisplaćeno 2.447.020,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su na osnovu članova 2, 8, 132. tačka 7. Zakona o vanrednim situacijama, člana 18. Zakona o meteorološkoj i hidrološkoj delatnosti, te članova 173. i 174. u vezi člana 184. Zakona o obligacionim odnosima, zaključili da postoji osnov odgovornosti tužene za štetu prouzrokovanu na poljoprivrednom gazdinstvu tužioca delovanjem grada, jer nije ispunila obavezu uspostavljanja sistema protivgradne zaštite, pri čemu delovanje grada kao elementnarne nepogode ne predstavlja višu silu zbog koje bi eventualno bila isključena odgovornost tužene. Drugostepeni sud je ocenio da pitanje doprinosa tužioca nastanku štete nije bitno u situaciji kada tužena nije ispunila svoju zakonsku obavezu uspostavljanja protvgradne zaštite, da bi se mogla pozivati na prigovor podeljene odgovornosti zbog nepreduzimanja odgovarajućih mera zaštite od strane tužioca. Tužbeni zahtev je usvojen u visini neisplaćenog dela procenjene štete sa kamatom, s tim što je drugostepeni sud preinačio prvostepenu presudu samo u pogledu odluke o kamati, nalazeći da tužilac ima pravo na kamatu od presuđenja shodno odredbi člana 189. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pravilno je stanovište nižestepenih sudova o osnovu odgovornosti tužene za nastalu štetu zbog nepreduzimanja mera za aktiviranje sistema protivgradne zaštite u smislu navedenih odredbi materijalnog prava. Pravilno je takođe stanovište da grad ne predstavlja višu silu da bi tužena bila oslobođena odgovornosti po članu 177. Zakona o obligacionim odnosima, jer se pojava gradonosnih oblaka može u meteorološkom smislu predvideti i šteta u pretežnom delu sprečiti. Osnovano se revizijom ukazuje da je odredbama Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“ br. 129/07) određeno da opština organizuje zaštitu od elementarnih nepogoda, pa bi za prouzrokovanu štetu nastalu dejstvom elementarnih nepogoda mogla odgovarati i opština, ali kako se radi o šteti za koju odgovara više lica, to je u pitanju njihova solidarna odgovornost u smislu člana 206. ZOO, u kom slučaju oštećeni ima pravo izbora od koga će zahtevati ispunjenje, odnosno u konkretnom slučaju, naknadu nastale štete (član 414. ZOO), što je tužilac i učinio podnošenjem tužbe u ovoj pravnoj stvari samo protiv tužene Republike Srbije.

U konkretnom slučaju šteta je nastala i utvrđen je osnov odgovornosti tužene, ali se nižestepeni sudovi nisu bavili utvrđivanjem činjenica o obimu uspešnosti zaštite od grada ispaljivanjem protivgradnih raketa, koju je tužena osporavala u odgovoru na tužbu ističući da je uspešnost protivgradne zaštite manja od 50%. Pored toga, po članu 192. ZOO oštećeni koji je doprineo da šteta nastane ili da bude veća nego što bi inače bila, ima pravo samo na srazmerno smanjenu naknadu, a kada je nemoguće utvrditi koji deo štete potiče od oštećenikove radnje, sud će dosuditi naknadu vodeći računa o okolnostima slučaja. Radi pravilne primene navedene materijalno pravne odredbe izostalo je utvrđenje bitnih činjenica o delu štete koji potiče od oštećenikove radnje, odnosno da li je tužilac preduzeo odgovarajuće mere zaštite od grada i mere umanjenja štete, te u zavisnosti od toga da li i u kom procentu postoji njegov doprinos nastanku materijalne štete. Zato je Vrhovni sud ukinuo nižestepene odluke u usvajajućem delu i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje da bi se utvrdile navedene bitne činjenice od kojih zavisi obim, odnosno visina tražene naknade štete.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer ista zavisi od konačnog ishoda parnice.

Na osnovu člana 416. stav 2. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković