Protiv pravnosnažne odluke donete u drugom stepenu, tužena je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji u skladu sa članom 408. Zakona o parničnom psotupku - ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11...10/23), Vrhovni sud je našao da je revizija tužene osnovana.

Tužilac je dao odgovor na reviziju, uz zahtev za naknadu troškova za sastav ovog podneska.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je do 02.06.1992. godine radio u Saveznoj upravi za kontrolu letenja (SKUL) na poslovima prilaznog radarskog kontrolora letenja. Pravnosnažnom i izvršnom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 4954/11 od 13.02.2014. godine ukinuta je presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 3480/10 od 22.11.2010. godine, usvojen je tužbeni zahtev, poništeno je kao nezakonito rešenje direktora Savezne uprava za kontrolu letenja Državne zajednica Srbije i Crne Gore - br. 05-2482/1 od 31.07.1992. godine (kojim je tužiocu prestao radni odnos sa danom 02.06.1992. godine) i rešenje direktora Savezne uprave za kontrolu letenja Državne zajednice Srbije i Crne Gore Savezne uprave za kontrolu letenja br. 05/1 br. 2482/3 od 25.08.1992. godine (kojim je odbijen prigovor tužioca i potvrđeno rešenje od 31.07.1992. godine), a tužena obavezana da tužioca vrati na rad i da mu naknadi troškove postupka.

Pravnosnažnom i izvršnom presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 2313/15 od 01.06.2017. godine, preinačenom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 3813/17 od 13.04.2018. godine, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i obavezana tužena da plati tužiocu naknadu štete u vidu izgubljene zarade za period od 02.06.1992. godine zaključno sa 31.12.1993. godine u iznosu od 26.940,00 dinara, i na ime naisplaćene zarade za period od 01.11.1995. godine zaključno sa 30.09.2016. godine u iznosu od 20.600.559 dinara, u mesečnim pojedinačnim iznosima. Presudom Vrhovnog kasacionog suda Rev2 2611/18 od 02.07.2020. godine odbijena je kao neosnovana revizija tužene i potvrđena presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1 3813/17 od 13.04.2018. godine u stavu prvom izreke i u usvajajućem delu stavova drugog i trećeg izreke.

Dana 08.10.2014. godine tužilac je u svojstvu izvršnog poverioca protiv tužene kao izvršnog dužnika podneo Prvom osnovnom sudu u Beogradu predlog za izvršenje pravnosnažne i izvršne presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 4954/11 od 13.02.2014. godine (kojom je utvrđeno da mu je nezakonito prestao radni odnos kod tužene, uz obavezivanje tužene da ga vrati na rad). Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I 22833/14 od 04.12.2014. godine (pravnosnažno 24.09.2019. godine) određeno je predloženo izvršenje po predlogu tužioca i obavezan izvršni dužnik Republika Srbija da tužioca kao izvršnog poverioca vrati na rad. Iz stranačkog iskaza tužioca utvrđeno je da je od 1992. godine bez posla za koji se školovao (kontrolor leta). Isplaćena mu je naknada na ime izgubljene zarade po pravnosnažnoj sudskoj presudi - presudi Apelacionog suda u Beogradu Gž1 3813/17 od 13.04.2018. godine (u postupku izvršenja) za period 1992. do 2016. godine. Međutim, i dalje nije vraćen na rad po presudi Apelacionog suda u Beogradu Gž1 4954/11 od 13.02.2014. godine, iako je preduzeo sve što je bilo u njegovoj moći (podnošenje predloga za izvršenje Prvom osnovnom sudu u Beogradu i razgovar sa rukovodećim ljudima iz SMATSE). Od 01.01.2020. godine nalazi se na birou kao tehnološki višak.

Veštačenjem preko sudskog veštaka ekonomsko finansijske struke od 12.03.2021. godine, sa naknadnom korekcijom, utvrđeno je da visina neisplaćene zarade i drugih primanja tužioca u utuženom periodu od oktbra 2016. godine zaključno sa septembrom 2018. godine iznosi 6.019.698,03 dinara (koji obračun je izvršen prema prosečnoj zaradi dva uporedna radnika tuženog zaposlenih na poslovima prilaznog kotrolora letenja u u porednom periodu), što sa odbitkom iznosa od 958.088,00 dinara (koji je tužilac primio radeći kod drugog poslodavca) daje iznos od neto 5.061.602,00 dinara, dok doprinosi iznose: 1.877.341,69 dinara (PIO), 743.716,13 dinara (ZDR) i 108.308,17 dinara (NZP), sa dospećem poslednjeg dana u mesecu za tekući mesec.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su usvojili tužbeni zahtev, s pozivom na članove 104., 110. i 191. Zakona o radu. Kako tužilac nije vraćen na rad od strane tužene u skladu sa pravnosnažnom sudskom odlukom, na nakon podnošenja predloga Prvom osnovnom sudu u Beogradu za izvršenje dana 08.10.2014. godine, a ni nakon više urgencija, zaključili su da mu pripada naknada štete na ime izgubljene zarade za utuženi period od 01.10.2016. godine zaključno sa 30.09.2018. godine u skladu sa nalazom sudskog veštaka. Pasivna legitimacija tužene Republike Srbije, prema stavu nižestepenih sudova, proizilazi iz člana 63. Ustavne povelje Državne zajednice Srbije i Crne Gore i člana 15. Zakona o sprovođenju Ustavne povelje Državne zajednice Srbija i Crna Gora.

Osnovani su navodi revizije kojima se ukazuje da nižestepeni sudovi nisu utvrdili sve bitne činjenice za pravilnu ocenu prigovora nedostatka pasivne legitimacije na strani tužene.

Po oceni Vrhovnog suda, sama po sebi činjenica da je tužilac kao bivši zaposleni u Saveznoj upravi za kontrolu letenja (SKUL) na poslovima prilaznog radarskog kontrolora letenja pokrenuo, vodio i okončao u svoju korist sporove za zaštitu radno-pravnog statusa (kako u pogledu vraćanja na rad, tako i u pogledu naknade štete zbog izgubljene zarade) u odnosu na pravnog prethodnika tužene, odnosno tuženu Republiku Srbiju ne znači da je tužilac i u narednom periodu u kojem potražuje naknadu štete zbog izgubljene zarade (od 2016. do 2018. godine) dokazao postojanje uzročno-posledične veze između štete koju trpi zbog nevraćanja na rad od strane tužene, a teret dokazivanja ovih činjenica je na tužiocu (član 231. ZPP).

Prema članu 452. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima (ZOO), lice na koje pređe na osnovu ugovora neka imovinska celina fizičkog ili pravnog lica, ili jedan deo te celine, odgovara za dugove koji se odnose na tu celinu, odnosno na njen deo, pored dotadašnjeg imaoca i solidarno s njim, ali samo do vrednosti njene aktive. Nema pravnog dejstva prema poveriocima odredba ugovora kojom bi se isključivala ili ograničavala odgovornost utvrđena u prethodnom stavu (stav 2.).

Članom 15. stav 1. tačka 8. Zakona za sprovođenje Ustavne povelje Državne zajednice Srbija i Crna Gora („Službeni list Srbija i Crna Gora“, br. 1/03), propisano je koji organi i oragnizacije nastavljaju da obavljaju poslove do definisanja njihovog konačnog statusa, među kojima je i Savezna uprava za kontrolu letenja (SUKL).

Tačkom 3. Odluke o prihvatanju sporazuma država članica o definisanju konačnog statusa organa i organizacija iz člana 15. Zakona za sprovođenje Ustavne povelje Državne zajednice Srbija i Crna Gora (“Službeni glasnik RS“, br. 35 od 02.04.2003. godine) propisano je da će Vlada Republike Srbije i Vlada Republike Crne Gore formirati Direktorat za civilno vazduhoplovstvo i Agenciju za kontrolu letenja u periodu od 90 dana, a da do formiranja navedenih institucija poslove Savezne uprave za kontrolu letenja (SUKL) preuzima Ministarstvo Republike Srbije nadležno za poslove saobraćaja i telekomunikacije.

Direktorat civilnog vazduhoplovstva države Srbije i Crne Gore (Direktorat) osnovan je Odlukom Vlade Republike (“Službeni glasnik RS“, br.102/03), radi obezbeđivanja uslova za nesmetano obavljanje poslova od značaja za ostvarivanje prava i dužnosti u oblasti vazdušnog saobraćaja i primene međunarodnog standarda i preporuka u toj oblasti (tačka 1.); sa svojstvom pravnog lica (tačka 3.); skraćeni naziv DCV država Srija i Crna Gora (tačka 4.). U prelaznim i završnim odredbama ove Odluke propisano je da danom početka rada Direktorat preuzima predmete, arhivu, opremu, sredstva za rad i zaposlene u Sektoru za vazdušni saobraćaj i vazduhoplovnom inspektoratu (tačka 29.).

Agencija za kontrolu letenja Srbije i Crne Gore „SMATSA“ DOO Beograd (javno dostupni podaci Agencije za privredene registre – APR) osnovana je ugovorom Republike Srbije i Crne Gore od 31.10.2003. godine i Aneksom istog ugovora Ov 311006 od 17.11.2006. godine. Nakon potpisivanja Sporazuma o saradnji u oblasti vazdušnog saobraćaja zaključenog između Republike Srbije i Crne Gore 3.02.2012. godine, Vlada Republike Srbije i Vlada Crne Gore zaključile su Ugovor o potvrđivanju kontinuiteta pružanja usluga u vazdušnoj plovidbi u prostorima Srbije i Crne Gore broj: 343-01-30/2012 od 25.04.2012. godine, čime se potvrđuje kontinuitet postojanja zajedničkog pružaoca usluga u vazdušnoj plovidbi u vazdušnim prostorima Republike Srbije i Crne Gore (osnivači). Rešenjem Agencije za privredne registre od 11.05.2012. godine registrovana je promena poslovnog imena i to: KONTROLA LETENJA SRBIJE I CRNE GORE SMATSA DOO BEOGRAD. Skraćeno poslovno ime SMATSA DOO Matični broj: 17520407 PIB: 103170161. Sedište Društva je u Beogradu, Trg Nikole Pašića br.10. Društvo ima sledeće područne organizacione jedinice: - Centar kontrole letenja ,,Beograd“; - Terminalna kontrola letenja ,,Beograd“; - Terminalna kontrola letenja ,,Kraljevo“; - Terminalna kontrola letenja ,,Podgorica“.

Ustavna povelja je načelnog karaktera, što znači da se tek zakonom koji se donosi po istoj proceduri bliže uređuje i sprovode odredbe Ustavne povelje, tako da se Ustavna povelja ne može zasebno tumačiti bez zakona na osnovu kojih se povelja sprovodi. Dakle, pravno obavezujućom Odluka o prihvatanju sporazuma članica o definisanju konačnog statusa organa i organizacija iz člana 15. Zakona za sprovođenje Ustavne povelje Državne zajednice Srbija i Crna Gora odlučeno je ko će formirati Agenciju za kontrolu letenja i u kom roku, što je i učinjeno 2003.godine. Sa navedenog aspekta, izneti razlozi u nižestepenim presudama za sada ne daju osnov za zaključak da je Republika Srbija pasivno legitimisana.

S tim u vezi, prilikom donošenja odluke nižestepeni sudovi su zanemarili odluku Ustavnog suda Srbije Už 471/11 od 13.11.2013. godine (koju je tužena dostavila tokom postupka), donetu po ustavnoj žalbi BB, kojom odlukom je poništena presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1 2026/10 od 08.12.2010. godine, uz zauzimanje stava da je u navedenom radnom sporu došlo do proizvoljne primene prava na štetu podnosioca ustavne žalbe, odnosno da su sudovi proizvoljnim tumačenjem merodavnog prava pogrešno ocenili da tužena Agencija za kontrolu letenja Srbija i Crna Gora nije bila pasivno legitimisana u predmetnoj parnici, te da je u svetlosti Zakona za sprovođenje ustavne povelje odnosno Odluke Narodne skupštine („Službeni glasnik RS“ br.35/03) o osnivanju Agencije za kontrolu letenja i ugovora o osnivanju navedena agencija „ex lege“ preuzela obavezu bivše SUKL, u odnosu na pasivu, odnosno da imovinska masa bivše SUKL putem osnivačkog uloga postala imovina agencije, a svi poslovi bivše SUKL po članu 6. Ugovora o osnivanju stavljeni su u nadležnost i delokrug rada agencije, kao i da su svi zaposleni u SUKL preuzeti u Agenciju.

Revizijom se ukazuje da se Ugovorom o osnivanju Agencija obavezala da preuzme sve zaposlene u bivšoj SUKL, kao i lica koja su upućena na rad u ovu agenciju, te da preuzima imovinu bivše SUKL sa knjigovodstvenom vrednošću na dan 31.12.2002. godine. Pored toga, revizijom se ukazuje na novu činjenicu - da je rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I 70/23 od 22.02.2023. godine izmenjeno rešenje o izvršenju I 22833/14 od 04.12.2014. godine, tako što je kao dužnik obaveze vraćanja izvršnog poverioca na rad umesto Republike Srbije označeno pravno lice „SMATSA“ DOO Beograd, kao sledbenik bivše Savezne uprave za kontrolu letenja (SUKL).

U takvoj situaciji, trebalo je nesumnjivo razjasniti da li je osnivanjem Agencije za kontrolu letenja letenja Srbije i Crne Gore „SMATSA“ DOO Beograd kao samostalnog privrednog subjekta od strane Srbije i Crne Gore (Ugovorom od 31.10.2003. godine i Aneksom istog ugovora Ov 311006 od 17.11.2006. godine, čiji kontunuitet je potvrđen Ugovorom od 25.04.2012. godine), došlo do preuzimanja sredstava i zaposlenih u bivšoj Saveznoj upravi za kontrolu letenja (SUKL), kao specifičnom vidu „sui generis“ preuzimanja jedne imovinske celine u smislu člana 452. ZOO ili „ex lege“ (Zakon za sprovođenje ustavne povelje odnosno Odluke Narodne skupštine iz 2003. godine), od čega zavisi i pravilna ocena istaknutog prigovora nedostatka pasivne legitimacije u ovoj stvari.

Iz tog razloga, nižestepene odluke su morale biti ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje, a ukinuta je i odluka o troškovima postupka, i odluka o glavnoj stvari.

U ponovljenom suđenju, prvostepeni sud će upotpuniti činjenično stanje i nesumnjivo razjasniti pitanja na koja je ukazano ovom odlukom i oceniti da li je tužena Republika Srbija pasivno legitimisana da tužiocu naknadi pričinjenu štetu u vidu izgubljene zarade za ovde utuženi period.

Sledstveno izloženom, na osnovu člana 415. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković